Giáo án Tiếng Việt 3
Tiếng ViệtLớp 3Chủ điểm 11. Trái Đất của chúng mình

Giáo án Bài 27. Thư của ông Trái Đất gửi các bạn nhỏ

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 2 tiết (70 phút)

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

  • Đọc đúng, rõ ràng và ngắt đúng dấu câu văn bản “Thư của ông Trái Đất gửi các bạn nhỏ” (bản tóm lược).
  • Nêu được nội dung chính: Trái Đất hình dung như người viết thư cho trẻ nhỏ, kể về tổn thương của môi trường và kêu gọi hành động vừa sức.
  • Giải thích được nghĩa của các từ “ô nhiễm”, “lãng phí” và vận dụng vào câu nói của mình.
  • Nhận biết được biện pháp nhân hoá trong bài và nêu được tác dụng của nó (giúp thông điệp môi trường dễ hiểu, gây đồng cảm).
  • Đọc được văn bản nguyên bản “Bảng tin chiếc bình nước” và trả lời câu hỏi bằng chi tiết có trong bài.
  • Phân biệt được rành, dành, giành qua ngữ cảnh và viết đúng đoạn nghe – viết.
  • Năng lực ngôn ngữ: đọc thành tiếng đúng, đọc hiểu được chi tiết; nghe – viết đúng cụm từ; nói rõ ràng theo trình tự nơi, dấu hiệu, hậu quả, cách làm.
  • Năng lực văn học: nhận ra nhân hoá trong thư của Trái Đất và cảm nhận cách xưng hô thân mật tạo sự gần gũi, đồng cảm.

2. Năng lực chung

  • Tự chủ và tự học: HS tự đọc thầm, tự tìm chi tiết trả lời câu hỏi và tự kiểm tra lại bài viết theo bản mẫu.
  • Giao tiếp và hợp tác: HS làm việc nhóm 4 và cặp đôi, biết lắng nghe, không ngắt lời bạn và nhắc lại ý chính khi trao đổi.
  • Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS đề xuất một vấn đề môi trường quan sát được ở trường, nêu nguyên nhân và hai cách khắc phục vừa sức.

3. Phẩm chất

  • Trách nhiệm: nhận ra việc làm nhỏ như mang bình cá nhân, nhặt rác đúng nơi góp phần bảo vệ Trái Đất.
  • Chăm chỉ: hoàn thành đầy đủ phiếu học tập, luyện đọc và luyện nói theo yêu cầu.
  • Nhân ái: nói về vấn đề môi trường không nêu đích danh để chế giễu bạn, cùng bạn tìm cách khắc phục.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

  • Máy chiếu hoặc bảng phụ ghi đoạn tóm lược “Thư của ông Trái Đất gửi các bạn nhỏ” và văn bản “Bảng tin chiếc bình nước”.
  • Hai tranh minh hoạ hoặc ảnh đơn giản: một cảnh sân trường có rác vương vãi, một cảnh sân trường sạch đẹp (dùng cho trò chơi khởi động).
  • Khăn trải bàn có 4 ô (Người viết thư; Tổn thương của môi trường; Lời nhắn; Cách xưng hô và nhân hoá) cho mỗi nhóm.
  • Phiếu học tập số 1, số 2, số 3; bộ thẻ xanh – đỏ; bảng tiêu chí đánh giá nói (3 điểm).
  • Học liệu số NeoEdu: trang bài học có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác (neoedu.vn/learn/3/vietnamese/tap-2-bai-27-thu-cua-ong-trai-dat-gui-cac-ban-nho), dùng để kiểm tra nhanh bài tập 2, 3, 8, 9 trên máy chiếu.

2. Học sinh

  • Sách Tiếng Việt 3, tập 2.
  • Vở bài tập, bút chì, bút mực, bảng con.
  • Thẻ xanh – đỏ (nếu lớp có sẵn) hoặc tự làm từ giấy bìa.

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 5 phút

Sân trường của chúng mình

Mục tiêu

Tạo không khí lớp học thoải mái, huy động vốn hiểu biết của HS về bảo vệ môi trường và dẫn dắt vào bài.

Nội dung

Trò chơi “Ai tinh mắt”: GV chiếu hai cảnh sân trường (có rác vương vãi và sạch đẹp), HS giơ thẻ xanh cho cảnh sạch đẹp, thẻ đỏ cho cảnh có rác; sau đó nêu một việc làm giữ môi trường mà em đã làm.

Sản phẩm dự kiến

HS phân biệt được cảnh sạch và cảnh bẩn, nêu được ít nhất một việc làm giữ môi trường của bản thân.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV chiếu lần lượt hai cảnh sân trường và hỏi: “Cô trò mình quan sát xem cảnh nào làm em thấy thoải mái? Giơ thẻ xanh nếu em thấy sạch, thẻ đỏ nếu em thấy có rác.”

    Học sinh

    HS quan sát, giơ thẻ xanh hoặc thẻ đỏ theo cảm nhận của mình.

  2. Giáo viên

    GV hỏi: “Ở trường hoặc ở nhà, em đã làm gì để giữ môi trường sạch đẹp?”

    Học sinh

    HS trả lời (dự kiến): “Em bỏ rác đúng thùng.”; “Em tắt vòi nước khi không dùng.”; “Em mang bình nước riêng, không dùng cốc nhựa.”

  3. Giáo viên

    GV ghi nhanh 2–3 ý của HS lên bảng.

    Học sinh

    HS lắng nghe bạn, nhận xét ngắn gọn.

  4. Giáo viên

    GV dẫn: “Hôm nay chúng mình cùng đọc bức thư mà Trái Đất gửi cho các bạn nhỏ. Trái Đất muốn nói gì với chúng ta?”

    Học sinh

    HS nhắc tên bài học và đoán nội dung thư.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 10 phút

Đọc thành tiếng và giải nghĩa từ

Mục tiêu

Đọc đúng, rõ ràng văn bản tóm lược; hiểu nghĩa hai từ “ô nhiễm”, “lãng phí”.

Nội dung

GV đọc mẫu bản tóm lược; HS đọc nối tiếp từng câu; luyện đọc các từ dễ đọc sai: tổn thương, xả thải, vừa sức, xưng hô. Sau đó tìm nghĩa của từ ô nhiễm, lãng phí trong phần Từ vựng của bài và nêu ví dụ trong thực tế.

Sản phẩm dự kiến

HS đọc đúng các câu của văn bản; nêu đúng nghĩa của hai từ “ô nhiễm” và “lãng phí” bằng lời của mình.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV trình chiếu văn bản tóm lược và đọc mẫu, nhấn giọng ở các từ “phá rừng”, “xả thải”, “lãng phí”. GV nêu yêu cầu: “Các em đọc nối tiếp từng câu, chú ý ngắt hơi đúng dấu phẩy và dấu chấm.”

    Học sinh

    HS lắng nghe, theo dõi bài trên bảng phụ hoặc trong sách.

  2. Giáo viên

    GV mời 4–5 HS đọc nối tiếp, sửa lỗi phát âm và ngắt nghỉ cho HS (nếu có).

    Học sinh

    HS đọc nối tiếp từng câu; cả lớp đọc thầm theo bạn. Dự kiến HS đọc sai “xả thải” thành “xã thải”, GV hướng dẫn đọc lại.

  3. Giáo viên

    GV hỏi: “Từ ô nhiễm nghĩa là gì? Từ lãng phí nghĩa là gì?”

    Học sinh

    HS trả lời (dự kiến): “Ô nhiễm là môi trường bị làm bẩn, có yếu tố gây hại.”; “Lãng phí là dùng tốn hơn cần thiết hoặc bỏ phí thứ còn có ích.”

  4. Giáo viên

    GV chốt nghĩa hai từ và yêu cầu HS đặt một câu có từ “lãng phí”.

    Học sinh

    HS đặt câu, ví dụ: “Bạn đừng lãng phí nước khi rửa tay.”

Hoạt động 2.2: Khám phá · 10 phút

Tìm nội dung và nhận biết nhân hoá

Mục tiêu

Tìm được nội dung chính và căn cứ trong bài; nhận ra biện pháp nhân hoá và tác dụng của nó.

Nội dung

Hoạt động nhóm 4 với kĩ thuật khăn trải bàn. Mỗi ô trên khăn trải bàn ghi một câu hỏi (phiếu học tập số 1): Trái Đất được hình dung như ai? Những tổn thương của môi trường là gì? Lá thư kêu gọi điều gì? Cách xưng hô nào khiến thông điệp gần gũi? Nhóm thảo luận, ghi ý kiến vào ô của mình, sau đó chọn ý đúng nhất.

Sản phẩm dự kiến

Khăn trải bàn hoàn chỉnh; HS nêu được: Trái Đất được hình dung như người viết thư cho trẻ nhỏ; tổn thương do phá rừng, xả thải, lãng phí; lời nhắn là hành động vừa sức; cách xưng hô thân mật làm trách nhiệm chung gần gũi; nhân hoá giúp thông điệp dễ hiểu và gây đồng cảm.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV chia nhóm 4, phát khăn trải bàn và Phiếu học tập số 1; nêu luật: mỗi bạn đọc thầm, viết ý vào ô của mình rồi thống nhất ý chung.

    Học sinh

    HS nhận nhiệm vụ, nhóm trưởng phân công.

  2. Giáo viên

    GV đi quanh lớp, gợi ý HS dùng chi tiết trong bài để trả lời, không đoán ngoài bài.

    Học sinh

    HS thảo luận, tìm chi tiết trong bài. Dự kiến: “Trái Đất viết thư cho các bạn nhỏ.”; “Bài nói về phá rừng, xả thải, lãng phí.”

  3. Giáo viên

    GV mời 2 nhóm trình bày; hỏi: “Vì sao em cho rằng Trái Đất được nhân hoá? Chỉ ra từ hoặc câu cho thấy điều đó.”

    Học sinh

    HS trình bày và chỉ ra căn cứ (dự kiến): Trái Đất được gọi như người biết viết thư, xưng hô “các bạn nhỏ”.

  4. Giáo viên

    GV chốt: nhân hoá là gắn đặc điểm của người cho sự vật; trong bài, nhân hoá giúp thông điệp về môi trường dễ hiểu và gây đồng cảm. Yêu cầu HS ghi nhớ.

    Học sinh

    HS ghi nội dung chính vào vở.

Hoạt động 3.1: Luyện tập, thực hành · 10 phút

Đọc bảng tin chiếc bình nước

Mục tiêu

Đọc hiểu văn bản nguyên bản, trả lời câu hỏi bằng căn cứ và sắp xếp đúng trình tự sự việc.

Nội dung

HS đọc thầm văn bản “Bảng tin chiếc bình nước” rồi làm Phiếu học tập số 2 gồm: bài 5 (chọn vật lớp đề nghị mang), bài 6 (lí do bảng tin không nêu tên), bài 7 (sắp xếp ba việc theo trình tự).

Sản phẩm dự kiến

Đáp án: Bài 5: bình cá nhân. Bài 6: A (để cùng cải thiện thay vì làm bạn xấu hổ). Bài 7: 1. Lớp nhận ra nhiều cốc bỏ đi; 2. Các bạn mang bình cá nhân; 3. Nhóm trực ghi kết quả một tuần.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV phát Phiếu học tập số 2 và yêu cầu HS đọc thầm, gạch dưới chi tiết trả lời từng câu.

    Học sinh

    HS đọc thầm, gạch chi tiết quan trọng trong bài.

  2. Giáo viên

    GV theo dõi, hỗ trợ HS chưa hiểu từ “vệ sinh bình”, “mượn cốc sạch”.

    Học sinh

    HS làm bài; dự kiến HS khoanh A ở bài 6 vì đọc được chi tiết “thay vì làm bạn xấu hổ”.

  3. Giáo viên

    GV mời 2 HS đọc đáp án, yêu cầu HS nêu căn cứ trong bài cho đáp án của mình.

    Học sinh

    HS trả lời (dự kiến): “Bạn chọn bình cá nhân vì đoạn văn có chi tiết: các bạn đề nghị mang bình cá nhân.”

  4. Giáo viên

    GV nhấn mạnh: đọc xong phải nêu căn cứ từ bài, không thay bằng điều mình đoán; bản tóm lược không phải nguyên văn.

    Học sinh

    HS tự kiểm tra và sửa bài nếu sai.

Hoạt động 3.2: Luyện tập, thực hành · 15 phút

Nghe – viết và phân biệt rành, dành, giành

Mục tiêu

Viết đúng chính tả đoạn văn; phân biệt đúng rành, dành, giành theo ngữ cảnh.

Nội dung

GV đọc cho HS nghe–viết cụm “Các bạn đề nghị mang bình cá nhân, nhờ cô và gia đình hướng dẫn vệ sinh bình.”, HS viết từng cụm rồi soát lại theo bản mẫu. Nhớ–viết: HS học thuộc cụm “Lớp 3C nhận thấy mỗi buổi có nhiều cốc dùng một lần bị bỏ đi”, che bản mẫu và viết lại. Làm Phiếu học tập số 3: bài 8 và bài 9 điền rành, dành hay giành.

Sản phẩm dự kiến

Đoạn nghe–viết đúng chính tả; đáp án bài 8 và bài 9: “Bạn dành một chỗ ngồi cho bà.” (dành nghĩa là để phần cho; chọn đáp án A). Giải thích ngắn: rành nghĩa là biết rõ; giành là cố lấy về mình.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV đọc cụm thứ nhất hai lần, nhắc HS chú ý chữ viết hoa tên riêng “Lớp 3C” và các tiếng dễ lẫn.

    Học sinh

    HS lắng nghe, chuẩn bị vở và bút.

  2. Giáo viên

    GV đọc từng cụm; sau đó cho HS che bản mẫu nhớ–viết lại cụm đã học. GV đọc to bài 8, yêu cầu HS điền vào Phiếu học tập số 3.

    Học sinh

    HS viết vào vở, soát lại. Dự kiến HS viết nhầm “dành” thành “giành”; HS giải thích: “Bạn nhường chỗ cho bà nên để phần cho bà, dùng dành.”

  3. Giáo viên

    GV đọc bài đáp án, kiểm tra lỗi chính tả phổ biến trên bảng.

    Học sinh

    HS đổi vở soát lỗi cho bạn bên cạnh.

  4. Giáo viên

    GV nhắc: rành là biết rõ, dành là để phần cho, giành là cố lấy về mình; chọn theo ngữ cảnh.

    Học sinh

    HS ghi vào vở quy tắc phân biệt ba từ.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 20 phút

Nói và nghe: Môi trường của chúng ta

Mục tiêu

Nói rõ ràng, theo trình tự về một vấn đề môi trường quan sát được; biết lắng nghe và nhận xét bạn.

Nội dung

HS chọn một vấn đề quan sát được ở trường (ví dụ rác ở góc sân, vòi nước chảy không cần thiết), cặp đôi thảo luận: nêu nơi, dấu hiệu, một nguyên nhân có căn cứ, hậu quả có thể và hai cách khắc phục vừa sức. Lưu ý không nêu đích danh để chế giễu người khác. Mẫu: “Em thấy giấy bị thổi xuống rãnh sau giờ chơi. Giấy có thể cản nước. Em báo cô, cùng nhặt phần giấy sạch ở nơi an toàn; vật sắc nhọn do người lớn xử lí.”

Sản phẩm dự kiến

Mỗi cặp hoàn thành bài nói 4–6 câu theo đủ các ý; HS nghe và nhắc lại được ý chính của bạn, hỏi được một điều muốn biết. GV đánh giá theo 3 tiêu chí: đúng nội dung yêu cầu (1 điểm); trình tự rõ, dùng từ phù hợp (1 điểm); nói nghe được, biết lắng nghe và trả lời (1 điểm).

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV đọc đoạn mẫu, nêu tiêu chí đánh giá và luật nói: người nghe không ngắt lời; sau mỗi lượt nói, người nghe nhắc lại ý chính và hỏi một điều.

    Học sinh

    HS lắng nghe, ghi nhanh các ý cần nói.

  2. Giáo viên

    GV chia cặp, đi quan sát, nhắc HS phân biệt bản tóm lược với nguyên văn khi trích dẫn.

    Học sinh

    HS thảo luận theo cặp. Dự kiến: “Em thấy vòi nước chảy khi rửa tay xong. Nước bị lãng phí. Em khóa vòi lại và nhắc bạn cùng làm.”

  3. Giáo viên

    GV mời 3 cặp trình bày, hỏi thêm một câu để HS trả lời.

    Học sinh

    Người nghe nhắc lại ý chính và đặt câu hỏi; người nói trả lời (dự kiến): “Bạn có thể nói cách nào để nhắc người khác không?”

  4. Giáo viên

    GV nhận xét theo tiêu chí, khen ngợi cách lắng nghe và nhắc nhở HS không nêu tên bạn để trách móc.

    Học sinh

    HS tự đánh giá bài nói của mình theo 3 tiêu chí.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Nhiệm vụ: Đọc văn bản “Thư của ông Trái Đất gửi các bạn nhỏ” (bản tóm lược), thảo luận nhóm và điền vào từng ô của khăn trải bàn.

  • Ô 1: Trái Đất được hình dung như ai?
  • Ô 2: Những tổn thương của môi trường được kể để nhắc đến điều gì?
  • Ô 3: Lá thư hướng tới điều gì? (chọn hành động vừa sức hoặc lời hứa suông)
  • Ô 4: Cách xưng hô nào khiến trách nhiệm chung trở thành lời nhắn gần gũi?
  • Câu hỏi thêm: Chỉ ra một từ hoặc câu cho thấy Trái Đất được nhân hoá. Biện pháp này giúp thông điệp như thế nào?
    Lưu ý: chỉ trả lời theo chi tiết có trong bài, không đoán thêm.

Phiếu học tập số 2

Đọc thầm văn bản “Bảng tin chiếc bình nước” rồi trả lời.

  • Bài 5: Lớp đề nghị mang vật gì để giảm cốc dùng một lần?
  • Bài 6: Vì sao bảng tin không nêu tên để trách bạn? Khoanh vào chữ cái đúng.
    A. Để cùng cải thiện thay vì làm bạn xấu hổ.
    B. Vì không theo dõi được gì.
    C. Vì muốn che giấu số liệu.
  • Bài 7: Xếp ba việc theo đúng trình tự.
    • Nhóm trực ghi kết quả một tuần.
    • Lớp nhận ra nhiều cốc bỏ đi.
    • Các bạn mang bình cá nhân.
      Ghi căn cứ: trích dẫn chi tiết trong bài làm cơ sở cho đáp án.

Phiếu học tập số 3

Bài 8: Điền rành, dành hoặc giành vào chỗ trống.

  • Bạn {{1}} một chỗ ngồi cho bà.
    Bài 9: Chọn cách hoàn thành đúng nghĩa cụm đầu: Bạn … một chỗ ngồi cho bà.
    A. dành
    B. rành
    Ghi nhớ:
  • rành: biết rõ.
  • dành: để phần cho.
  • giành: cố lấy về mình.
    Nghe – viết: HS viết cụm “Các bạn đề nghị mang bình cá nhân, nhờ cô và gia đình hướng dẫn vệ sinh bình.” rồi soát lại theo bản mẫu.

Hướng dẫn về nhà

  • Đọc lại bài “Thư của ông Trái Đất gửi các bạn nhỏ” ba lần; kể lại nội dung bài bằng 2–3 câu của em, sau đó kiểm tra xem câu kể có thêm điều bài không nói không.
  • Quan sát ở nhà hoặc ở khu phố một biểu hiện ô nhiễm nhỏ (ví dụ túi nilon vứt bừa bãi, vòi nước chảy). Ghi lại 3 câu: nơi nào, dấu hiệu gì, em đề xuất làm gì.
  • Viết 2–3 câu về một việc em đã làm hoặc sẽ làm để giữ môi trường, dùng ít nhất một từ “lãng phí” hoặc “ô nhiễm”.
  • Mang bình nước cá nhân đến lớp theo nhóm bạn và nhắc người thân không dùng cốc nhựa dùng một lần.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.