Giáo án Bài 22. Sự tích ông Đùng, bà Đùng

Tạo hứng thú và kích hoạt vốn hiểu biết của HS về truyện giải thích nguồn gốc một vật hoặc hiện tượng.

Trò chơi “Ai nhanh hơn”: GV đọc gợi ý về một truyện giải thích vì sao có núi, có hồ hoặc có dòng sông; HS giơ bảng con ghi nhanh tên truyện hoặc điều truyện giải thích. Từ khoá “sự tích” được ghi lên bảng.

HS nêu được ít nhất một điều mà truyện sự tích thường giải thích và hiểu sơ bộ nghĩa của từ “sự tích”.

HS đọc rõ đoạn tóm lược, xác định người chính, chi tiết trả lời câu hỏi và nội dung chính của truyện.

GV đọc mẫu đoạn tóm lược; HS đọc thành tiếng theo cặp đôi, sau đó hoàn thành Phiếu học tập số 1 theo cách tìm ý: xác định người chính, tìm chi tiết trả lời câu hỏi, nối chi tiết với điều tác giả muốn gợi. Kĩ thuật sử dụng: cặp đôi kết hợp hoạt động nhóm 4 báo cáo.

Phiếu học tập số 1 được điền đủ; HS tự kể lại nội dung bản tóm lược bằng 2–3 câu và nêu được một điều văn bản không nói.

HS giải nghĩa được hai từ khoá; đọc và trả lời được câu hỏi bằng căn cứ trong văn bản nguyên bản.

Kĩ thuật khăn trải bàn: nhóm 4 HS ghi nghĩa hai từ “sự tích” và “cảnh quan” vào khăn trải bàn, đối chiếu với phần Từ vựng. Sau đó HS đọc văn bản “Mái nhà của làng” và hoàn thành Phiếu học tập số 2.

Khăn trải bàn ghi đúng nghĩa hai từ; Phiếu học tập số 2 có đáp án đúng: Tây Nguyên, “Để tôn trọng không gian văn hoá”, trình tự ba việc.

HS nhận biết dấu ngoặc kép đánh dấu lời trực tiếp và phân biệt với cách kể lại ý bằng lời mình.

GV trình chiếu ví dụ: Mai nói: “Mình sẽ đọc lại.” HS tìm phần đặt trong dấu ngoặc kép và xác định đó là lời ai nói. Sau đó GV đưa ví dụ kể lại ý: Mai nói sẽ đọc lại, không đặt ngoặc kép. Kĩ thuật cặp đôi: HS đổi cặp kiểm tra cách dùng dấu.

HS nêu được: dấu ngoặc kép đánh dấu lời trực tiếp; khi kể lại ý bằng lời mình thì không đặt ngoặc kép như trích nguyên văn.

HS vận dụng kiến thức về nội dung bài đọc, từ vựng và dấu ngoặc kép để làm bài tập.

Trò chơi “Đúng hay sai?” kết hợp làm bài tập trong sách. Đề: (1) Ông Đùng, bà Đùng giúp dân việc gì? A. Đào, dẫn nước tạo dòng sông; B. Làm một con đường tới biển; C. Dựng một ngôi nhà chung. (2) Nối “sự tích” với nghĩa đúng; nối “cảnh quan” với nghĩa đúng. (3) Ngôi nhà cộng đồng được thăm ở vùng nào? (4) Vì sao Vinh xin phép và làm theo chỉ dẫn? A. Vì chỉ muốn chụp ảnh thật nhanh rồi đi; B. Để tôn trọng không gian văn hoá; C. Vì cho rằng chỉ người hướng dẫn được nhìn nhà. (5) Xếp ba việc trong bài “Mái nhà của làng” theo trình tự. (6) Trong “Mai nói: ‘Mình sẽ đọc lại.’”, dấu bao lời nói dùng để: A. Đánh dấu lời trực tiếp; B. Đếm số chữ; C. Chỉ nơi chốn. (7) Khi kể lại ý của nhân vật bằng lời mình, cần: A. Luôn nói đó là trích nguyên văn; B. Không giả làm một câu trích nguyên văn; C. Bỏ mọi dấu câu.
Đáp án: (1) A; (2) sự tích – truyện kể giải thích nguồn gốc một vật hoặc hiện tượng; cảnh quan – cảnh vật của một vùng nhìn trong tổng thể; (3) Tây Nguyên; (4) B; (5) Vinh thấy ngôi nhà mái cao → Người hướng dẫn giải thích công dụng → Vinh vẽ và ghi lại điều học được; (6) A; (7) B.

HS làm đúng các câu trắc nghiệm và nối từ; giải thích được căn cứ khi chọn đáp án.

HS viết được đoạn văn 4–5 câu về nhân vật yêu thích trong truyện đã đọc và biết tự sửa, góp ý cho bạn.

HS ghi ý theo yêu cầu: nêu tên nhân vật, một đặc điểm, một hành động minh chứng và cảm nghĩ. Viết 4–5 câu, đọc lại để kiểm tra nội dung, trình tự, từ, chữ hoa và dấu câu. Đổi vở với bạn, góp ý một điểm đã rõ và một điểm cần sửa. Gợi ý chấm: đúng yêu cầu và đủ ý cụ thể (1 điểm); sắp xếp hợp lí, câu và từ rõ nghĩa (1 điểm); chính tả, chữ hoa, dấu câu và việc tự sửa (1 điểm).

Đoạn văn 4–5 câu về nhân vật yêu thích, có ít nhất một chỗ đã tự sửa sau góp ý. Ví dụ tham khảo: “Em thích nhân vật Cóc trong truyện Cóc kiện Trời. Cóc nhỏ bé nhưng biết cùng các bạn bàn cách giải quyết hạn hán. Việc phân công giúp cả nhóm làm được điều khó. Em muốn học cách bình tĩnh và hợp tác của nhân vật, còn chuyện lên Trời là chi tiết tưởng tượng dân gian.”