Giáo án Tiếng Việt 3
Tiếng ViệtLớp 3Chủ điểm 10. Đất nước ngàn năm

Giáo án Bài 20. Tiếng nước mình

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 3 tiết (105 phút)

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

  • Nêu được nội dung và chi tiết chính của bài “Tiếng nước mình”: tiếng Việt giàu có về âm thanh, dấu thanh và cách gọi thân thương; ngôn ngữ giúp con người kể về quê hương, bày tỏ tình cảm và hiểu nhau.
  • Giải thích được nghĩa của các từ “tiếng mẹ đẻ”, “dấu thanh” và nghĩa của từ địa phương qua ngữ cảnh trong bài “Một từ bà dạy”.
  • Phân loại được từ ngữ về đất nước thành các nhóm cảnh quan, con người, hoạt động, tình cảm; nhận biết và chuyển được câu kể sang câu cảm mà vẫn giữ ý chính.
  • Viết được đoạn 4–5 câu nêu cảm xúc về một cảnh đẹp đất nước, nói rõ em đã đến hay biết qua sách, ảnh; đọc lại và tự sửa được lỗi nội dung, từ, chữ hoa và dấu câu.
  • Năng lực ngôn ngữ (đọc, viết, nói và nghe): đọc rõ từng tiếng, ngắt đúng dấu câu; trả lời câu hỏi bằng căn cứ trong bài; nghe và nói rõ ý; viết đoạn 4–5 câu đủ ý và tự sửa.
  • Năng lực văn học: cảm nhận được sự giàu có, đẹp đẽ của tiếng Việt qua hình ảnh và cách gọi thân thương; nêu được niềm tự hào và tình cảm với tiếng mẹ đẻ, với cảnh đẹp quê hương.

2. Năng lực chung

  • Tự chủ và tự học: tự đọc văn bản, tự tìm ý theo hướng dẫn, tự kể lại nội dung bằng 2–3 câu và kiểm tra xem văn bản có nói thêm điều gì không.
  • Giao tiếp và hợp tác: làm việc cặp đôi và nhóm, lắng nghe, trình bày ý kiến rõ ràng; góp ý cho bạn một điểm đã rõ và một điểm cần sửa.
  • Giải quyết vấn đề và sáng tạo: dựa vào chi tiết trong bài để trả lời; chọn từ đúng nhóm và đúng ngữ cảnh; chuyển đổi kiểu câu để bộc lộ cảm xúc.

3. Phẩm chất

  • Yêu nước: tự hào về tiếng Việt, trân trọng tiếng mẹ đẻ, biết dùng tiếng Việt rõ ràng, đúng và đẹp.
  • Trách nhiệm: giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt; tôn trọng cách nói của người khác; hoàn thành đầy đủ phần việc được giao trong nhóm và ở nhà.
  • Trung thực: trả lời dựa trên chi tiết đã đọc, không thêm chi tiết tưởng tượng; ghi đúng nguồn khi nói về điều đã đọc hoặc đã biết qua sách, ảnh.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

  • Sách Tiếng Việt 3, tập 2 (Kết nối tri thức với cuộc sống) và bài soạn.
  • Bảng phụ hoặc slide ghi đoạn tóm lược “Tiếng nước mình” và văn bản “Một từ bà dạy”, đã ẩn từng phần để sử dụng theo tiến trình.
  • Khăn trải bàn lớn (4 ô: Cảnh quan, Con người, Hoạt động, Tình cảm) cho mỗi nhóm.
  • Ảnh minh hoạ cảnh đẹp đất nước: vịnh Hạ Long, cánh đồng lúa, cầu tre, dòng sông quê hương.
  • Thẻ từ ghi các từ: sông, núi, đồng bào, xây dựng, tự hào, đồi, bạn bè, yêu mến.
  • Phiếu học tập số 1, số 2, số 3 (in cho mỗi nhóm/cặp).
  • Học liệu số NeoEdu: neoedu.vn/learn/3/vietnamese/tap-2-bai-20-tieng-nuoc-minh (bài giảng, ví dụ, bài tập tương tác; dùng trên máy chiếu ở hoạt động luyện tập).

2. Học sinh

  • SGK Tiếng Việt 3, tập 2.
  • Vở ô li, bút chì, bút mực, bút dạ.
  • Bảng con và bút dạ (hoạt động khởi động).
  • Bút dạ và giấy nháp để làm việc nhóm trên khăn trải bàn.

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 5 phút

Khởi động: Kể tên điều em yêu ở quê hương

Mục tiêu

Tạo hứng thú, kết nối kinh nghiệm sống của HS với chủ điểm “Đất nước ngàn năm” và với nội dung bài học.

Nội dung

Quan sát ảnh cảnh đẹp đất nước; trò chơi “Nối tiếp từ về quê hương”: mỗi HS nói một từ chỉ cảnh vật, con người hoặc tình cảm về đất nước, không lặp lại từ của bạn trước.

Sản phẩm dự kiến

Danh sách khoảng 8–10 từ về đất nước được ghi trên bảng; HS nêu được tên bài học “Tiếng nước mình”.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV treo ảnh vịnh Hạ Long và cánh đồng lúa, hỏi: “Các em thấy gì trong ảnh? Nếu được kể về nơi ấy, em sẽ nói những gì?”

    Học sinh

    HS quan sát ảnh, trả lời dự kiến: “Em thấy những đảo đá giữa mặt nước.” “Em thấy cánh đồng lúa xanh.”

  2. Giáo viên

    GV hướng dẫn trò chơi “Nối tiếp từ”, mời 5–6 HS lần lượt nói từ; GV ghi các từ lên bảng.

    Học sinh

    HS nối tiếp nói từ, ví dụ: “sông”, “đồng bào”, “tự hào”, “núi”; HS viết từ vào bảng con nếu cần.

  3. Giáo viên

    GV hỏi: “Vì sao các từ này gợi lên tình yêu quê hương?”

    Học sinh

    HS trả lời dự kiến: “Vì các từ ấy nói về nơi em sống và cảm xúc của em.”

  4. Giáo viên

    GV chốt: tiếng Việt giúp ta kể về quê hương, bày tỏ tình cảm. GV ghi tựa bài “Tiếng nước mình” lên bảng.

    Học sinh

    HS nhắc lại tên bài và mở sách ở trang bài học.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 25 phút

Đọc và tìm ý bài “Tiếng nước mình”

Mục tiêu

HS đọc đúng văn bản, nêu được nội dung và chi tiết chính, giải nghĩa được từ “tiếng mẹ đẻ” và “dấu thanh” qua ngữ cảnh.

Nội dung

GV đọc mẫu đoạn tóm lược; HS đọc thầm, học cách tìm ý: xác định người hoặc sự vật chính; tìm chi tiết trả lời câu hỏi; nối chi tiết với điều tác giả muốn gợi. Cặp đôi hoàn thành Phiếu học tập số 1 và trình bày. Tự kể lại nội dung bằng 2–3 câu.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 1 hoàn chỉnh; HS nêu được nội dung chính của bài và tự kể lại bằng 2–3 câu, không thêm điều văn bản không nói.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV đọc mẫu đoạn tóm lược, nhấn mạnh cách ngắt theo dấu câu; nêu cách tìm ý gồm ba bước; phát Phiếu học tập số 1.

    Học sinh

    HS lắng nghe, nhắc lại ba bước tìm ý; đọc thầm đoạn văn theo tốc độ phù hợp.

  2. Giáo viên

    GV tổ chức cặp đôi đọc nối tiếp và thảo luận điền phiếu; GV đặt câu hỏi: “Tiếng Việt được gọi là giàu có ở những điểm nào?” “Dấu thanh là gì? Vì sao dấu thanh quan trọng?” “Trân trọng tiếng mẹ đẻ có nghĩa là gì?”

    Học sinh

    HS trả lời dự kiến: “Tiếng Việt giàu có vì có âm thanh, dấu thanh và cách gọi thân thương.” “Dấu thanh là dấu ghi thanh điệu như sắc, huyền, hỏi, ngã, nặng, làm đổi nghĩa của tiếng.” “Trân trọng tiếng mẹ đẻ là yêu, dùng đúng tiếng nước mình và không coi nhẹ tiếng nói của người khác.”

  3. Giáo viên

    GV mời 2–3 cặp trình bày; yêu cầu nhóm khác nhận xét bằng cách chỉ ra câu trong bài làm căn cứ.

    Học sinh

    Đại diện cặp đọc ý đã tìm, chỉ câu văn làm căn cứ; bạn nhận xét và bổ sung nếu cần.

  4. Giáo viên

    GV chốt nội dung: bài thơ nói về sự giàu có của tiếng Việt, về ngôn ngữ giúp kể chuyện, bày tỏ tình cảm và hiểu nhau, về niềm tự hào đi cùng mong muốn dùng tiếng nói đúng và đẹp. GV hướng dẫn HS tự kể lại bằng 2–3 câu và kiểm tra xem có thêm điều văn bản không nói.

    Học sinh

    HS tự kể lại nội dung bằng 2–3 câu, bạn bên cạnh kiểm tra xem có thêm chi tiết nào không có trong bài.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 20 phút

Từ về đất nước và ôn kiểu câu

Mục tiêu

HS phân loại được từ ngữ về đất nước theo nhóm; nhận biết và chuyển câu kể sang câu cảm, giữ ý chính và thay dấu câu phù hợp.

Nội dung

Kĩ thuật khăn trải bàn: mỗi nhóm 4 HS đặt thẻ từ vào 4 ô (Cảnh quan, Con người, Hoạt động, Tình cảm) trên Phiếu học tập số 2. Sau đó, GV đưa ví dụ “Sông quê đẹp.” → “Ôi, sông quê đẹp quá!” để ôn kiểu câu.

Sản phẩm dự kiến

Khăn trải bàn của nhóm với các thẻ từ được xếp đúng nhóm; Phiếu học tập số 2 hoàn thành; HS nêu được câu cảm có từ bộc lộ cảm xúc và dấu chấm than.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV chia 4 nhóm, phát khăn trải bàn, thẻ từ và Phiếu học tập số 2; nêu yêu cầu xếp thẻ vào đúng nhóm và giải thích lí do.

    Học sinh

    HS nhận đồ dùng, đọc yêu cầu trên phiếu.

  2. Giáo viên

    GV đi quan sát, hỏi nhóm đang lúng túng: “Từ tự hào chỉ điều gì: cảnh vật, việc làm hay cảm xúc?”. Sau đó, GV viết lên bảng câu “Sông quê đẹp.” và hỏi: “Câu này dùng để làm gì?”. GV tiếp tục hỏi: “Muốn bộc lộ cảm xúc, ta thêm gì vào câu?”

    Học sinh

    HS xếp thẻ, dự kiến: sông – Cảnh quan; đồng bào – Con người; xây dựng – Hoạt động; tự hào – Tình cảm. HS trả lời: “Câu này dùng để nhận xét, kể về sông quê.” “Ta thêm từ ôi, quá và dấu chấm than.”

  3. Giáo viên

    GV mời một nhóm treo khăn trải bàn; nhóm khác góp ý; GV hỏi thêm: “Em hãy đặt một câu cảm về cánh đồng quê em.”

    Học sinh

    Nhóm trình bày, bạn nhận xét; HS đặt câu, ví dụ: “Ôi, cánh đồng lúa xanh quá!”

  4. Giáo viên

    GV chốt: từ về đất nước gồm cảnh quan, con người, hoạt động và tình cảm; khi chuyển kiểu câu phải giữ ý chính và dùng dấu câu, từ ngữ bộc lộ cảm xúc phù hợp.

    Học sinh

    HS ghi nhanh vào vở ví dụ đã chuyển câu.

Hoạt động 3.1: Luyện tập, thực hành · 15 phút

Đọc hiểu văn bản “Một từ bà dạy”

Mục tiêu

HS đọc văn bản nguyên bản, trả lời câu hỏi bằng căn cứ trong bài và sắp xếp đúng trình tự sự việc.

Nội dung

HS đọc thầm văn bản “Một từ bà dạy” (Bài tập 4–7 trong bài học), làm cá nhân, sau đó đối chiếu với bạn. GV dùng bài tập tương tác trên học liệu NeoEdu để kiểm tra nhanh.

Sản phẩm dự kiến

Đáp án: Câu 5: bà. Câu 6: C – Vì đó là cách dùng của địa phương. Câu 7: My gặp từ chưa hiểu → Bà giải thích cách gọi ở quê → My hỏi cô và tìm thêm ví dụ.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV chiếu văn bản, đọc mẫu một lượt; nêu yêu cầu: đọc, trả lời và chỉ ra câu văn làm căn cứ.

    Học sinh

    HS lắng nghe, đọc thầm văn bản.

  2. Giáo viên

    GV hỏi: “Ai giải thích từ địa phương cho My?” “Vì sao My không coi cách gọi của bà là sai?” Sau đó mở bài tập tương tác trên NeoEdu để HS làm nhanh.

    Học sinh

    HS trả lời dự kiến: “Bà giải thích cho My.” “Vì đó là cách dùng của địa phương.” HS sắp xếp ba việc theo trình tự đúng.

  3. Giáo viên

    GV mời HS đọc câu văn làm căn cứ cho từng đáp án; yêu cầu bạn nhận xét.

    Học sinh

    HS đọc câu văn trong bài, ví dụ: “My ghi bên cạnh từ dùng phổ biến hơn, không sửa lời bà thành sai.”

  4. Giáo viên

    GV nhấn mạnh: mỗi vùng có cách gọi riêng, cần tôn trọng và chọn cách nói phù hợp với người nghe, hoàn cảnh.

    Học sinh

    HS ghi lại ý chính của văn bản vào vở.

Hoạt động 3.2: Luyện tập, thực hành · 20 phút

Luyện từ, câu và viết đoạn về cảnh đẹp đất nước

Mục tiêu

HS hoàn thành bài tập nối từ, chọn câu cảm; viết được đoạn 4–5 câu nêu cảm xúc về một cảnh đẹp và tự sửa.

Nội dung

Bài tập 8–9: nối từ với nhóm, chọn câu cảm phù hợp. Bài tập 10: viết 4–5 câu nêu cảm xúc về một cảnh đẹp đất nước, nói rõ đã đến hay biết qua sách, ảnh; đọc lại theo ba tiêu chí.

Sản phẩm dự kiến

Đáp án Bài 8: sông – cảnh quan; xây dựng – hoạt động; tự hào – tình cảm. Bài 9: B – Ôi, cảnh quê đẹp quá! (vì có từ ôi, quá và dấu chấm than). Bài 10: đoạn 4–5 câu đủ ý; tiêu chí chấm 3 điểm: đúng yêu cầu và đủ ý cụ thể (1); sắp xếp hợp lí, câu và từ rõ nghĩa (1); chính tả, chữ hoa, dấu câu và việc tự sửa (1). Bài mẫu: “Em biết vịnh Hạ Long qua sách và ảnh. Những đảo đá đứng giữa mặt nước khiến em tưởng như có nhiều khu vườn nổi. Em thấy tự hào và muốn được tìm hiểu thêm về nơi ấy. Nếu có dịp tới, em sẽ đi theo hướng dẫn và không để rác lại.”

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV nêu yêu cầu bài 10, gợi ý khung: nơi em nghĩ tới – nét nổi bật – cảm xúc – cách giữ gìn; hỏi: “Em đã đến hay biết qua sách, ảnh?”

    Học sinh

    HS làm bài 8, 9 cá nhân, sau đó ghi ý cho đoạn văn.

  2. Giáo viên

    GV đi quan sát, hỏi HS: “Em muốn viết về cảnh nào?” “Em đã biết cảnh đó qua đâu?”

    Học sinh

    HS trả lời dự kiến: “Em muốn viết về cánh đồng quê em.” “Em biết qua ảnh và lời kể của bà.” HS viết nháp đoạn văn 4–5 câu, đọc lại và tự sửa.

  3. Giáo viên

    GV tổ chức cặp đôi đọc đoạn văn cho nhau nghe; yêu cầu mỗi người góp ý một điểm đã rõ và một điểm cần sửa, người viết tự quyết định cách sửa.

    Học sinh

    HS đọc đoạn văn, bạn nhận xét, ví dụ: “Câu thứ hai rõ ý, nhưng chữ đầu câu cần viết hoa.”

  4. Giáo viên

    GV chấm nhanh một số bài theo 3 tiêu chí, nêu lỗi phổ biến và hướng sửa.

    Học sinh

    HS chép lại đoạn đã sửa vào vở.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 20 phút

Đọc mở rộng: Quê trong lời kể

Mục tiêu

HS đọc một văn bản mở rộng về quê hương, điền được phiếu đọc và biết chia sẻ trải nghiệm thật của bản thân.

Nội dung

HS đọc văn bản “Quê trong lời kể”, điền Phiếu học tập số 3 (tên bài; tác giả/nguồn; ngày đọc; người/vật/việc chính; một chi tiết thú vị và lí do; câu hỏi muốn tìm hiểu thêm). Đọc cho bạn nghe một ý, bạn hỏi thêm và bổ sung. Giao về nhà: tìm một bài về quê hương và kể cho người thân nghe.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 3 hoàn chỉnh; HS nói được một chi tiết về quê hương kèm lí do; về nhà thực hiện nhiệm vụ đọc và kể lại cho người thân.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV đọc mẫu văn bản “Quê trong lời kể”, phát Phiếu học tập số 3, nêu yêu cầu điền các mục.

    Học sinh

    HS lắng nghe, đọc thầm văn bản và chọn một chi tiết thú vị.

  2. Giáo viên

    GV hướng dẫn HS đọc cho bạn nghe một ý, bạn hỏi thêm để bổ sung; GV nhắc: không chép toàn bài vào phiếu.

    Học sinh

    HS điền phiếu, trao đổi với bạn, ví dụ: “Tiếng nước ở mương làm em nhớ quê.” Bạn hỏi: “Vì sao em thích chi tiết này?”

  3. Giáo viên

    GV mời 2–3 HS chia sẻ phiếu đọc; hỏi: “Cảnh quen vẫn mới với người khác khi nào?”

    Học sinh

    HS trả lời dự kiến: “Khi được kể bằng trải nghiệm thật.”

  4. Giáo viên

    GV chốt: quê hương là điều gần gũi, khi kể bằng trải nghiệm thật sẽ thú vị; giao nhiệm vụ về nhà.

    Học sinh

    HS ghi nhiệm vụ về nhà vào vở.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Bài: Tiếng nước mình

  • Người hoặc sự vật chính trong bài: ……………………
  • Chi tiết nói về sự giàu có của tiếng Việt: ……………………
  • Ngôn ngữ giúp con người làm gì? (kể về quê hương; bày tỏ tình cảm; hiểu nhau): ……………………
  • Niềm tự hào đi cùng mong muốn gì? ……………………
  • Giải nghĩa: tiếng mẹ đẻ là ……………………; dấu thanh là ……………………
  • Nội dung chính của bài (viết 1–2 câu): ……………………
  • Kể lại bằng 2–3 câu: ……………………

Phiếu học tập số 2

Xếp các thẻ từ vào nhóm phù hợp:

  • Cảnh quan: ……………………
  • Con người: ……………………
  • Hoạt động: ……………………
  • Tình cảm: ……………………
    Chuyển câu kể sang câu cảm:
  • Câu kể: Sông quê đẹp.
  • Câu cảm: ……………………
    Ghi chú: câu cảm có từ bộc lộ cảm xúc và dấu chấm than ở cuối câu.

Phiếu học tập số 3

Phiếu đọc: Quê trong lời kể

  • Tên bài: ……………………
  • Tác giả/nguồn: ……………………
  • Ngày đọc: ……………………
  • Người, vật hoặc việc chính: ……………………
  • Một chi tiết thú vị: ……………………
  • Lí do em thấy thú vị: ……………………
  • Câu hỏi muốn tìm hiểu thêm: ……………………

Hướng dẫn về nhà

  • Tìm đọc một bài ngắn về quê hương, đất nước; điền Phiếu đọc theo mẫu (tên bài, nguồn, ngày đọc, người/vật/việc chính, một chi tiết thú vị và lí do, câu hỏi muốn tìm hiểu thêm).
  • Kể cho người thân nghe 2–3 câu về một điều em thích ở quê hương hoặc nơi em ở; nói rõ em đã biết điều đó qua trải nghiệm hay qua sách, ảnh.
  • Viết lại đoạn 4–5 câu về một cảnh đẹp đất nước đã học; đọc lại và tự sửa lỗi về nội dung, từ, chữ hoa, dấu câu; nhờ người lớn nhận xét một điểm đã rõ và một điểm cần sửa.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.