NeoEdu
Giáo án Toán 3
ToánLớp 3Chủ đề 8. Các số đến 10000

Giáo án Bài 47. Làm quen với chữ số La Mã

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 1 tiết (35 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

  • Nêu được ba chữ số La Mã cơ bản I, V, X tương ứng với 1, 5, 10.
  • Đọc và viết được các số từ I đến XII bằng chữ số La Mã.
  • Giải thích được cách đọc IV, IX (chữ số nhỏ đứng trước chữ số lớn thì bớt đi) và VI, XI (chữ số nhỏ đứng sau thì được cộng thêm).
  • Vận dụng được chữ số La Mã để đọc số trên mặt đồng hồ và các tình huống đơn giản trong thực tế.
  • Tư duy và lập luận toán học: HS giải thích được vì sao IV bằng 4 còn VI bằng 6 dựa trên vị trí của chữ số I so với V.
  • Mô hình hoá toán học: HS chuyển được ký hiệu La Mã trên mặt đồng hồ sang số tự nhiên và ngược lại.
  • Giải quyết vấn đề toán học: HS kiểm tra kết quả đọc số bằng cách so sánh với thứ tự 1 đến 12.
  • Giao tiếp toán học: HS đọc đúng, viết đúng các số La Mã và dùng từ ngữ 'bớt', 'thêm' khi giải thích.
  • Sử dụng công cụ, phương tiện học toán: HS sử dụng thẻ chữ số, mặt đồng hồ và bảng con để thực hành đọc, viết số La Mã.

2. Năng lực chung

  • Tự chủ và tự học: HS chủ động quan sát mặt đồng hồ, tự đọc và kiểm tra lại cách đọc từng số La Mã theo quy tắc đã học.
  • Giao tiếp và hợp tác: HS trao đổi theo cặp, nói được cách đọc và giải thích vì sao IV khác VI bằng lời lẽ rõ ràng.
  • Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS vận dụng quy tắc cộng, trừ để đọc các số La Mã chưa gặp và tìm đáp án cho bài tập tình huống.

3. Phẩm chất

  • Chăm chỉ: HS tích cực tham gia các hoạt động đọc, viết và luyện tập số La Mã trong lớp.
  • Trách nhiệm: HS hoàn thành phiếu học tập và kiểm tra lại đáp án của mình trước khi nộp.
  • Trung thực: HS nhận xét đúng kết quả của bạn và tự sửa lỗi khi phát hiện sai sót.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

  • Thẻ chữ số La Mã: I, II, III, IV, V, VI, VII, VIII, IX, X, XI, XII (mỗi thẻ viết to, rõ).
  • Mặt đồng hồ có ghi chữ số La Mã (tranh hoặc mô hình).
  • Máy chiếu hoặc bảng phụ, phiếu học tập đã in sẵn.
  • Học liệu số NeoEdu: trang bài học có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác (neoedu.vn/learn/3/math/bai-47-lam-quen-voi-chu-so-la-ma).

2. Học sinh

  • Sách giáo khoa Toán 3, vở ghi, bút chì, bút màu.
  • Bảng con, bút viết bảng.
  • Phiếu học tập số 1 và số 2 (cá nhân và cặp đôi).

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 4 phút

Đoán số trên mặt đồng hồ

Mục tiêu

Gợi nhớ kiến thức đã biết về số đếm và tạo hứng thú khi bắt đầu tiết học về chữ số La Mã.

Nội dung

GV treo mặt đồng hồ có ghi chữ số La Mã và hỏi HS đã từng thấy kiểu chữ này ở đâu. HS quan sát, nêu tên các chữ đã biết và đoán ý nghĩa.

Sản phẩm dự kiến

HS nhận ra trên mặt đồng hồ có những ký hiệu khác chữ số thông thường và nêu được ít nhất một nơi có chữ số La Mã.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV treo mặt đồng hồ có chữ số La Mã và hỏi: 'Các em có thấy những chữ cái này trên mặt đồng hồ nào không? Đây là chữ gì?'

    Học sinh

    HS quan sát mặt đồng hồ, lắng nghe câu hỏi và suy nghĩ.

  2. Giáo viên

    GV mời 2–3 HS trả lời và hướng dẫn: 'Đây là chữ số La Mã, chúng ta sẽ học cách đọc các chữ số này.'

    Học sinh

    HS trả lời dự kiến: 'Em thấy I, II, III… trên mặt đồng hồ.' Hoặc: 'Em thấy chữ số La Mã ở tên chương sách.'

  3. Giáo viên

    GV chốt: 'Chữ số La Mã dùng để ghi số trên mặt đồng hồ, tên chương, đề mục.'

    Học sinh

    HS nhắc lại tên gọi chữ số La Mã.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 9 phút

Chữ số I, V, X và các số từ I đến XII

Mục tiêu

HS nêu được giá trị của I, V, X và đọc, viết được các số từ I đến XII.

Nội dung

HS làm việc theo cặp đôi với thẻ chữ số La Mã: sắp xếp các thẻ I, II, III, V, X theo giá trị, sau đó ghép thêm các số từ VI đến XII và đọc lại. Điền bảng: I = 1, V = 5, X = 10; II = 2, III = 3, V, VI, VII, VIII là 5, 6, 7, 8, X, XI, XII là 10, 11, 12.

Sản phẩm dự kiến

HS hoàn thành bảng giá trị I, V, X và đọc được các số I đến XII; sắp xếp đúng thẻ theo thứ tự 1 đến 12.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV phát thẻ chữ số La Mã cho từng cặp và nêu nhiệm vụ: 'Hãy tìm giá trị của I, V, X rồi xếp các thẻ từ I đến XII theo thứ tự.'

    Học sinh

    HS nhận thẻ, đọc yêu cầu và thảo luận cặp đôi.

  2. Giáo viên

    GV hỏi: 'I, V, X lần lượt bằng mấy?' và 'Số II, III đọc là gì?' Gợi ý cho HS khi cần.

    Học sinh

    HS trả lời dự kiến: 'I bằng 1, V bằng 5, X bằng 10.' 'II là hai, III là ba.' HS xếp thẻ I, II, III, IV, V, VI, VII, VIII, IX, X, XI, XII.

  3. Giáo viên

    GV mời 2 cặp lên bảng trình bày thứ tự đã xếp; các cặp khác nhận xét và sửa lỗi nếu có.

    Học sinh

    HS trình bày, nhận xét: 'Bạn xếp đúng vì sau X là XI, rồi đến XII.'

  4. Giáo viên

    GV chiếu bảng giá trị I = 1, V = 5, X = 10 và nhấn mạnh: 'I, II, III là 1, 2, 3; V, VI, VII, VIII là 5, 6, 7, 8; X, XI, XII là 10, 11, 12.'

    Học sinh

    HS ghi bảng giá trị vào vở và đọc lại theo GV.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 9 phút

Cách viết IV, IX, VI, XI

Mục tiêu

HS giải thích được cách đọc các số có I đứng trước hoặc đứng sau V, X.

Nội dung

GV nêu ví dụ: IV và VI đều có I và V. HS dùng Phiếu học tập số 1 để so sánh vị trí của I: nếu I đứng trước V thì bớt 1 (IV = 5 − 1 = 4); nếu I đứng sau V thì thêm 1 (VI = 5 + 1 = 6). Tương tự với IX (10 − 1 = 9) và XI (10 + 1 = 11). HS làm việc theo nhóm 4 theo kỹ thuật khăn trải bàn, mỗi HS ghi ý kiến của mình vào ô riêng rồi thống nhất ý kiến nhóm.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 1 hoàn thành; HS nêu được quy tắc: chữ số nhỏ đứng trước chữ số lớn thì bớt đi, đứng sau thì thêm vào; giải thích được vì sao IV khác VI.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV phát Phiếu học tập số 1, nêu yêu cầu: 'Hãy so sánh IV với VI, IX với XI và nói rõ I đứng ở đâu, số được bớt hay thêm bao nhiêu.'

    Học sinh

    HS nhận phiếu, đọc đề và ghi ý kiến cá nhân vào ô riêng trên khăn trải bàn.

  2. Giáo viên

    GV đi quanh lớp, hỏi các nhóm: 'Vì sao IV bằng 4 mà không phải 6?' và gợi ý: 'I đứng trước hay sau V?'

    Học sinh

    HS trả lời dự kiến: 'IV có I đứng trước V nên bớt 1 từ 5, còn 4.' 'VI có I đứng sau V nên thêm 1 vào 5, được 6.'

  3. Giáo viên

    GV mời đại diện 2 nhóm trình bày; nhóm khác nhận xét và bổ sung. GV hỏi thêm: 'IX bằng mấy? XI bằng mấy?'

    Học sinh

    HS trình bày: 'IX là 10 trừ 1, bằng 9. XI là 10 cộng 1, bằng 11.'

  4. Giáo viên

    GV chốt quy tắc: 'Chữ số nhỏ đứng trước chữ số lớn thì bớt đi; chữ số nhỏ đứng sau thì được cộng thêm. Phải đọc từng nhóm, không cộng mọi chữ số.'

    Học sinh

    HS ghi quy tắc vào vở và đọc lại.

Hoạt động 3: Luyện tập, thực hành · 8 phút

Đọc, viết và nối số La Mã

Mục tiêu

HS thực hành đọc, viết, nối và sắp xếp các số La Mã; kiểm tra kết quả bằng cách đối chiếu đáp án.

Nội dung

HS làm bài tập trên Phiếu học tập số 2 và bảng con. Bài tập gồm: đọc số VI, IV, XII; nối số La Mã với số tự nhiên; chọn cách viết số 8; sắp xếp IV, VI, IX, XII theo thứ tự tăng dần; tìm chỗ trống trong dãy I, II, III, ?, V. Có thể dùng bài tập tương tác trên trang NeoEdu để kiểm tra nhanh.

Sản phẩm dự kiến

Đáp án đúng: (1) VI là 6, (2) IV là 4, (3) XII là 12; (4) VII – 7, IX – 9, XI – 11; (5) chọn B, VIII = 5 + 3 = 8; (6) IV → VI → IX → XII; (7) chỗ trống là IV (sau 3 là 4).

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV phát Phiếu học tập số 2 và nêu yêu cầu: 'Làm bài cá nhân, sau đó đối chiếu với bạn cùng bàn. Viết kết quả vào bảng con trước khi nộp.'

    Học sinh

    HS nhận phiếu, đọc đề và làm bài cá nhân.

  2. Giáo viên

    GV quan sát, hỏi HS gặp khó khăn: 'Em đọc số này bằng cách nào?' và 'Số 8 viết thế nào, sao không chọn IIX?'

    Học sinh

    HS trả lời dự kiến: 'Em tính VIII là 5 cộng 3, bằng 8.' 'Em không chọn IIX vì I đứng trước V là bớt, nhưng ở đây không có V.'

  3. Giáo viên

    GV mời 2 HS đọc đáp án của câu 6 và câu 7; các HS khác kiểm tra và giơ bảng con đúng/sai.

    Học sinh

    HS đọc đáp án và giơ bảng con để đối chiếu.

  4. Giáo viên

    GV nhận xét chung, nhấn mạnh lỗi thường gặp (đọc sai IV, VI; chọn IIX) và cho HS sửa lại đáp án sai.

    Học sinh

    HS sửa lỗi trên phiếu, ghi lại đáp án đúng.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 5 phút

Đọc giờ và số La Mã trong cuộc sống

Mục tiêu

HS vận dụng chữ số La Mã để đọc số trên mặt đồng hồ và các ký hiệu quen thuộc quanh em.

Nội dung

GV đưa mặt đồng hồ mô hình, hỏi giờ có kim chỉ vào số IX, XII. HS đọc số La Mã và tìm thêm nơi có chữ số La Mã (đề mục, chương sách, mặt đồng hồ ở nhà). Giao nhiệm vụ về nhà: tìm 3 nơi có chữ số La Mã và ghi lại.

Sản phẩm dự kiến

HS đọc đúng số trên mặt đồng hồ (IX là 9, XII là 12) và nêu được ít nhất hai nơi có chữ số La Mã trong cuộc sống.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV dùng mô hình mặt đồng hồ, chỉ kim vào số IX rồi XII và hỏi: 'Kim chỉ vào số nào, đọc là số mấy?'

    Học sinh

    HS quan sát, đọc số La Mã và đổi sang số tự nhiên.

  2. Giáo viên

    GV mời HS nêu nơi khác có chữ số La Mã: 'Em đã thấy chữ số La Mã ở đâu ngoài đồng hồ?'

    Học sinh

    HS trả lời dự kiến: 'Em thấy trên tên chương sách.' 'Em thấy trên mặt đồng hồ treo tường nhà em.'

  3. Giáo viên

    GV giao nhiệm vụ về nhà và nhắc HS ghi lại kết quả vào vở.

    Học sinh

    HS ghi nhiệm vụ vào vở.

  4. Giáo viên

    GV tóm tắt: 'Chữ số La Mã có I, V, X; IV và IX là bớt đi, VI và XI là thêm vào. Đọc số La Mã cần quan sát vị trí các chữ số.'

    Học sinh

    HS đọc lại ghi nhớ của bài.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Câu 1. So sánh IV với VI:

  • IV gồm I đứng trước V, nên I được (bớt / thêm) vào V. Số IV bằng ... (điền số).
  • VI gồm I đứng sau V, nên I được (bớt / thêm) vào V. Số VI bằng ... (điền số).

Câu 2. So sánh IX với XI:

  • IX = 10 (bớt / thêm) 1 = ...
  • XI = 10 (bớt / thêm) 1 = ...

Câu 3. Giải thích vì sao IV khác VI (viết 2 đến 3 câu):
......................................................................
......................................................................

Câu 4. Hoàn thành quy tắc:

  • Chữ số nhỏ đứng trước chữ số lớn thì ......................
  • Chữ số nhỏ đứng sau chữ số lớn thì ......................

Phiếu học tập số 2

Câu 1. Đọc các số La Mã sau và viết số tương ứng:

  • VI = ...
  • IV = ...
  • XII = ...

Câu 2. Nối số La Mã với số tự nhiên:

  • VII • • 9
  • IX • • 7
  • XI • • 11

Câu 3. Số 8 viết bằng chữ số La Mã là:
A. IIX B. VIII C. VIIII
Khoanh vào đáp án đúng và giải thích ngắn gọn.

Câu 4. Sắp xếp các số theo giá trị tăng dần:
IV, VI, IX, XII → ...... → ...... → ......

Câu 5. Điền chữ số La Mã còn thiếu vào chỗ trống:
I, II, III, ..., V (chữ số cần điền là số 4)

Hướng dẫn về nhà

  • Tìm và ghi lại ít nhất 3 nơi có chữ số La Mã (mặt đồng hồ, tên chương sách, đề mục, bìa truyện…) và viết cách đọc từng số.
  • Viết vào vở các số La Mã từ I đến XII, bên cạnh ghi số tự nhiên tương ứng.
  • Giải thích cho người thân vì sao IV bằng 4 còn VI bằng 6.
  • Truy cập trang bài học NeoEdu (neoedu.vn/learn/3/math/bai-47-lam-quen-voi-chu-so-la-ma) để làm thêm bài tập tương tác nếu có thời gian.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.