NeoEdu
Giáo án Toán 3
ToánLớp 3Chủ đề 7. Ôn tập học kì 1

Giáo án Bài 43. Ôn tập hình học và đo lường

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 2 tiết (70 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

  • Nêu được ba điểm thẳng hàng, điểm ở giữa, trung điểm của đoạn thẳng; nêu được tâm, bán kính, đường kính của hình tròn.
  • Nhận biết được góc, góc vuông (bằng ê-ke); nêu được đặc điểm hình tam giác, hình tứ giác, hình chữ nhật, hình vuông.
  • Nêu được đặc điểm khối lập phương và khối hộp chữ nhật (6 mặt, 8 đỉnh, 12 cạnh).
  • Vận dụng được quan hệ 1 cm = 10 mm, 1 kg = 1000 g, 1 l = 1000 ml để đổi đơn vị và giải bài toán đơn giản; nhận biết đơn vị đo nhiệt độ là °C.
  • Giải thích được vì sao cần đủ hai điều kiện để một điểm là trung điểm của đoạn thẳng (ở giữa và cách đều hai đầu).
  • Tư duy và lập luận toán học: HS giải thích được vì sao M là trung điểm của AB khi M ở giữa và AM = MB; giải thích vì sao đường kính gấp 2 lần bán kính.
  • Mô hình hoá toán học: HS biểu diễn tình huống đo đoạn dây, khung hình bằng hình vẽ và đoạn thẳng, rồi lập phép tính phù hợp.
  • Giải quyết vấn đề toán học: HS tìm được trung điểm đoạn dài 10 cm bằng cách đo 5 cm từ một đầu và đánh dấu.
  • Giao tiếp toán học: HS đọc, viết đúng ký hiệu (AM, MB, AB, cm, mm, g, ml, °C) và trình bày được lời giải có đơn vị.
  • Sử dụng công cụ, phương tiện học toán: HS sử dụng thành thạo ê-ke để kiểm tra góc vuông, thước để đo độ dài, com-pa để vẽ hình tròn.

2. Năng lực chung

  • Tự chủ và tự học: HS tự nhắc lại kiến thức đã học theo ba lượt ôn tập, tự giải bài tập không nhìn đáp án và tự kiểm tra kết quả bằng phép tính ngược hoặc dụng cụ.
  • Giao tiếp và hợp tác: HS làm việc cặp đôi, nhóm 4 để chia sẻ cách làm, nhận xét bài bạn và thống nhất kết quả bằng lời nói rõ ràng, đúng thuật ngữ.
  • Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS vận dụng kiến thức về trung điểm, đường tròn, đổi đơn vị để giải quyết tình huống đo đạc thực tế.

3. Phẩm chất

  • Chăm chỉ: HS tích cực ôn tập, hoàn thành đầy đủ các bài tập và phiếu học tập trong giờ.
  • Trách nhiệm: HS kiểm tra kĩ đơn vị và kết quả trước khi kết luận, không sao chép đáp án của bạn.
  • Trung thực: HS thừa nhận kết quả đo đạc, kiểm tra thực tế đúng như đã làm, không sửa số liệu cho khớp đáp án.
  • Nhân ái: HS giúp đỡ bạn còn chậm trong nhóm, cùng bạn kiểm tra lại kết quả.
  • Yêu nước: HS yêu quý và sử dụng đúng, tiết kiệm các dụng cụ đo đạc trong trường lớp.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

  • Bảng phụ hoặc slide vẽ sẵn các hình: đoạn thẳng AB có điểm M, hình tròn tâm O, các góc, hình tam giác, tứ giác, hình chữ nhật, hình vuông, khối lập phương, khối hộp chữ nhật.
  • Ê-ke lớn, thước thẳng, com-pa, sợi dây dài khoảng 10 cm để minh hoạ.
  • Bộ thẻ đáp án (Đúng/Sai, A, B, C) và phiếu học tập đã in.
  • Học liệu số NeoEdu: trang bài học Bài 43 (bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác) tại neoedu.vn/learn/3/math/bai-43-on-tap-hinh-hoc-va-do-luong, dùng để trình chiếu hình minh hoạ và kiểm tra nhanh đáp án ở hoạt động luyện tập.

2. Học sinh

  • Vở ô li, sách Toán 3, bút chì, bút màu.
  • Thước kẻ có vạch cm và mm, ê-ke, bảng con và bút dạ.
  • Sợi dây hoặc dải giấy dài khoảng 10 cm (dùng để đo và đánh dấu trung điểm).
  • Phiếu học tập số 1 và số 2 (do GV phát).

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 5 phút

Khởi động: Ai nhanh hơn

Mục tiêu

Kích hoạt kiến thức cũ về hình phẳng, hình khối và đơn vị đo để chuẩn bị cho tiết ôn tập.

Nội dung

GV chiếu lần lượt các hình: tam giác, tứ giác, hình tròn, khối lập phương, góc vuông. HS giơ bảng con ghi tên hình hoặc đơn vị đo tương ứng. Câu hỏi nhanh: 1 cm bằng bao nhiêu mm? Khối lập phương có bao nhiêu mặt?

Sản phẩm dự kiến

HS nêu nhanh được tên các hình, số cạnh, số mặt và quan hệ 1 cm = 10 mm.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV nói: Hôm nay chúng ta cùng ôn tập hình học và đo lường. Các em hãy giơ bảng con ghi nhanh câu trả lời cho mỗi hình GV đưa lên. GV chiếu hình tam giác và hỏi: Hình này có mấy cạnh, mấy đỉnh?

    Học sinh

    HS lắng nghe, chuẩn bị bảng con và bút dạ.

  2. Giáo viên

    GV lần lượt chiếu hình tứ giác, hình tròn, khối lập phương, góc vuông và hỏi: Hình tròn có điểm nào ở giữa? Khối lập phương có mấy đỉnh? Góc vuông có mấy cạnh? 1 cm bằng bao nhiêu mm?

    Học sinh

    HS giơ bảng con. Dự kiến: Tam giác có 3 cạnh, 3 đỉnh; tứ giác có 4 cạnh; hình tròn có tâm O; khối lập phương có 8 đỉnh; 1 cm = 10 mm.

  3. Giáo viên

    GV hỏi: Ai trả lời đúng cả 5 câu? Em nào còn nhầm lẫn?

    Học sinh

    Một vài HS giơ tay nêu kết quả, HS khác bổ sung.

  4. Giáo viên

    GV khen ngợi và dẫn vào bài: Các kiến thức này sẽ được hệ thống lại trong ba hoạt động tiếp theo.

    Học sinh

    HS lắng nghe, nhắc lại tên bài học.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 12 phút

Hệ thống hoá điểm, đoạn thẳng và hình tròn

Mục tiêu

HS hệ thống được kiến thức về ba điểm thẳng hàng, điểm ở giữa, trung điểm của đoạn thẳng; tâm, bán kính, đường kính của hình tròn.

Nội dung

Cặp đôi hoàn thành Phiếu học tập số 1. Nhiệm vụ: (1) Quan sát hình đoạn thẳng AB có M ở giữa, AM = 4 cm, MB = 4 cm, nêu AB và kết luận M có phải trung điểm không; (2) Nêu lại điều kiện để M là trung điểm; (3) Quan sát hình tròn tâm O, chỉ ra bán kính, đường kính; so sánh đường kính với bán kính. Lưu ý: Một điểm ở giữa chưa chắc là trung điểm.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 1 hoàn thành: AB = 8 cm; M là trung điểm vì M ở giữa và AM = MB; đường kính gấp 2 lần bán kính.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV chiếu hình đoạn thẳng AB và hình tròn tâm O. GV phát Phiếu học tập số 1 cho từng cặp đôi và nêu nhiệm vụ: Hãy đọc kĩ yêu cầu, thảo luận và điền vào phiếu trong 6 phút.

    Học sinh

    HS nhận phiếu, đọc yêu cầu, đặt câu hỏi nếu chưa hiểu.

  2. Giáo viên

    GV đi quanh lớp, gợi ý: Muốn kết luận M là trung điểm cần những điều kiện nào? Nếu M chỉ ở giữa mà AM khác MB thì sao?

    Học sinh

    HS thảo luận cặp đôi. Dự kiến: Cần M ở giữa A và B và AM = MB; nếu AM khác MB thì M không phải trung điểm.

  3. Giáo viên

    GV mời 2 cặp trình bày. GV hỏi: Vì sao AB = 8 cm? Muốn tìm trung điểm đoạn dài 10 cm thì làm thế nào?

    Học sinh

    Dự kiến: AB = 4 + 4 = 8 (cm); đo từ một đầu 5 cm rồi đánh dấu. Các cặp khác nhận xét, bổ sung.

  4. Giáo viên

    GV chốt: Ba điểm thẳng hàng, M ở giữa và AM = MB thì M là trung điểm. Bán kính bằng nhau, đường kính gấp 2 lần bán kính. GV ghi bảng tóm tắt bằng sơ đồ.

    Học sinh

    HS ghi nhớ và sửa phiếu nếu sai.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 12 phút

Hệ thống hoá góc và hình phẳng

Mục tiêu

HS nhận biết góc vuông bằng ê-ke và nêu đúng đặc điểm các hình tam giác, tứ giác, hình chữ nhật, hình vuông.

Nội dung

Hoạt động theo nhóm 4 bằng kĩ thuật trạm (3 trạm): Trạm 1 dùng ê-ke kiểm tra góc vuông và góc không vuông; Trạm 2 đếm cạnh, đỉnh các hình tam giác, tứ giác; Trạm 3 nêu đặc điểm hình chữ nhật (4 góc vuông, cạnh đối bằng nhau) và hình vuông (4 cạnh bằng nhau). Mỗi nhóm luân phiên 3 trạm trong 8 phút, sau đó tổng kết.

Sản phẩm dự kiến

Bảng ghi kết quả của nhóm: góc vuông khi hai cạnh và đỉnh khớp với ê-ke; tam giác 3 cạnh, 3 đỉnh; tứ giác 4 cạnh, 4 đỉnh; hình vuông có 4 cạnh bằng nhau.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV chia lớp thành các nhóm 4, phát ê-ke và thẻ hình cho mỗi nhóm. GV giới thiệu 3 trạm và yêu cầu: Mỗi trạm làm xong ghi kết quả vào bảng nhóm, sau đó đổi trạm.

    Học sinh

    HS nhận nhiệm vụ, phân công người điều khiển, người ghi, người kiểm tra.

  2. Giáo viên

    GV quan sát từng trạm, hỏi: Làm sao để biết góc này là góc vuông? Hình chữ nhật và hình vuông khác nhau ở điểm nào?

    Học sinh

    HS thực hiện. Dự kiến: Đặt đỉnh góc vuông của ê-ke trùng đỉnh góc, một cạnh trùng một cạnh góc, cạnh còn lại cũng trùng thì là góc vuông. Hình chữ nhật có 4 góc vuông, hai cạnh dài bằng nhau; hình vuông có 4 cạnh bằng nhau.

  3. Giáo viên

    GV mời 2 nhóm báo cáo kết quả trạm 1 và trạm 3. GV hỏi: Hình vuông có phải là hình chữ nhật không? Vì sao?

    Học sinh

    Dự kiến: Hình vuông có 4 góc vuông, có hai cạnh dài bằng nhau và hai cạnh ngắn bằng nhau nên cũng là hình chữ nhật đặc biệt.

  4. Giáo viên

    GV chốt: Muốn kiểm tra góc vuông dùng ê-ke. Tam giác có 3 cạnh, tứ giác có 4 cạnh. Hình vuông là hình chữ nhật có 4 cạnh bằng nhau.

    Học sinh

    HS ghi chép ý chính vào vở.

Hoạt động 2.3: Khám phá · 12 phút

Hệ thống hoá khối hình và đơn vị đo

Mục tiêu

HS nêu được đặc điểm khối lập phương, khối hộp chữ nhật và vận dụng quan hệ giữa các đơn vị đo.

Nội dung

Cả lớp tham gia sơ đồ tư duy: GV vẽ trung tâm là Hình học và đo lường, chia hai nhánh Khối hình và Đơn vị đo. Nhánh khối hình: 6 mặt, 8 đỉnh, 12 cạnh; khối lập phương có 6 mặt là hình vuông bằng nhau; khối hộp chữ nhật có 6 mặt là hình chữ nhật. Nhánh đơn vị đo: 1 cm = 10 mm; 1 kg = 1000 g; 1 l = 1000 ml; đơn vị nhiệt độ là °C. HS lên điền từng ý.

Sản phẩm dự kiến

Sơ đồ tư duy hoàn chỉnh trên bảng lớp và trong vở HS, gồm các số liệu đúng: 6 mặt, 8 đỉnh, 12 cạnh, 1 cm = 10 mm, 1 kg = 1000 g, 1 l = 1000 ml.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV vẽ sơ đồ trung tâm lên bảng, nêu nhiệm vụ: Mỗi nhóm cử một bạn lên điền một ý vào nhánh mình được giao. Các bạn còn lại kiểm tra và nhận xét.

    Học sinh

    HS quan sát sơ đồ và chuẩn bị ý kiến.

  2. Giáo viên

    GV hỏi gợi ý: Khối lập phương và khối hộp chữ nhật có giống nhau về số mặt, đỉnh, cạnh không? Muốn đổi 2 cm ra mm làm thế nào?

    Học sinh

    Dự kiến: Cả hai đều có 6 mặt, 8 đỉnh, 12 cạnh; 2 cm = 2 × 10 = 20 mm. HS điền các ý lên sơ đồ.

  3. Giáo viên

    GV yêu cầu một nhóm đọc lại sơ đồ và đặt câu hỏi cho nhóm khác: Vì sao đổi 1 kg = 1000 g mà không phải 100 g?

    Học sinh

    HS đọc và trả lời: Vì quan hệ đúng cần nhớ là 1 kg = 1000 g; đây là quy ước của đơn vị đo.

  4. Giáo viên

    GV chốt: Khi đổi cm sang mm ta nhân với 10; đổi ngược lại thì chia 10. Đơn vị nhiệt độ là độ C, kí hiệu °C.

    Học sinh

    HS hoàn thiện sơ đồ trong vở.

Hoạt động 3.1: Luyện tập, thực hành · 10 phút

Luyện tập: Đo lường và đoạn thẳng

Mục tiêu

HS vận dụng kiến thức về trung điểm, đường tròn và đổi đơn vị để giải các bài tập cơ bản.

Nội dung

Thi đua theo nhóm 4 với bảng con, GV chiếu bài tập từ học liệu NeoEdu. Các câu hỏi: (1) M là trung điểm AB, AB = 16 cm, tính AM; (2) Bán kính 5 cm, tính đường kính; (3) 2 cm bằng bao nhiêu mm; (4) 1 kg bằng bao nhiêu g; (5) 1 l bằng bao nhiêu ml; (6) A, M, B thẳng hàng theo thứ tự, AM = 3 cm, MB = 5 cm, tính AB.

Sản phẩm dự kiến

Đáp án: (1) AM = 8 cm (16 : 2 = 8 (cm)); (2) đường kính 10 cm (5 × 2 = 10 (cm)); (3) 20 mm (2 × 10 = 20 (mm)); (4) 1000 g; (5) 1000 ml; (6) AB = 8 cm (3 + 5 = 8 (cm)).

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV chiếu câu 1 và 2, nêu luật chơi: Các nhóm viết đáp án ra bảng con, giơ khi có kết quả, nhóm đúng nhanh nhất được cộng điểm. Yêu cầu ghi kèm phép tính và đơn vị.

    Học sinh

    HS nhận bảng con, đọc đề, suy nghĩ.

  2. Giáo viên

    GV chiếu lần lượt các câu còn lại, kiểm tra bảng con và nhắc: Hãy kiểm tra đơn vị trước khi giơ bảng.

    Học sinh

    HS giải và giơ bảng. Dự kiến: AM = 8 cm; đường kính 10 cm; 2 cm = 20 mm; 1 kg = 1000 g; 1 l = 1000 ml; AB = 8 cm.

  3. Giáo viên

    GV hỏi: Vì sao AB = 3 + 5 mà không phải 5 − 3? Vì sao khi đổi 2 cm ra mm phải nhân với 10?

    Học sinh

    Dự kiến: Vì M nằm giữa A và B nên độ dài AB bằng tổng hai đoạn AM và MB; vì 1 cm gồm 10 mm.

  4. Giáo viên

    GV công bố nhóm thắng cuộc, nhận xét và chốt cách làm: Đọc kĩ đề, xác định đại lượng cần tìm, kiểm tra đơn vị.

    Học sinh

    HS tự sửa lỗi sai trên bảng con (nếu có).

Hoạt động 3.2: Luyện tập, thực hành · 8 phút

Luyện tập: Góc, hình và công cụ

Mục tiêu

HS nhận biết góc vuông, gọi đúng tên hình phẳng và khối hình, chọn đúng đơn vị đo nhiệt độ.

Nội dung

HS làm Phiếu học tập số 2 theo cặp đôi. Các câu: (1) Dụng cụ nào dùng để kiểm tra góc vuông: A. Cân; B. Ê-ke; C. Đồng hồ; (2) Hình tam giác có mấy cạnh; (3) Khối lập phương có bao nhiêu mặt; (4) Đơn vị đo nhiệt độ là: A. g; B. °C; C. mm.

Sản phẩm dự kiến

Đáp án: (1) B. Ê-ke; (2) 3 cạnh; (3) 6 mặt; (4) B. °C. HS giải thích: ê-ke có sẵn góc vuông; một vòng khép kín của tam giác có 3 cạnh; khối lập phương có trên, dưới, trước, sau, trái, phải; °C là độ C.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV phát Phiếu học tập số 2 cho từng cặp và nêu nhiệm vụ: Đọc từng câu, chọn đáp án, giải thích lí do bằng một câu.

    Học sinh

    HS nhận phiếu, đọc đề và thảo luận.

  2. Giáo viên

    GV hỏi: Vì sao cân không dùng để kiểm tra góc vuông? Khối lập phương có mấy mặt, kể tên các mặt đó?

    Học sinh

    Dự kiến: Cân dùng để cân khối lượng, không đo góc; khối lập phương có 6 mặt: trên, dưới, trước, sau, trái, phải.

  3. Giáo viên

    GV mời 2 cặp đọc đáp án và lí do, các cặp khác nhận xét.

    Học sinh

    HS trình bày, bổ sung lí do đúng.

  4. Giáo viên

    GV chốt đáp án và nhấn mạnh: Mỗi câu hỏi đều cần giải thích được, không chọn đáp án chỉ bằng cảm tính.

    Học sinh

    HS ghi đáp án đúng vào phiếu.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 11 phút

Vận dụng: Đo và đánh dấu trong thực tế

Mục tiêu

HS vận dụng kiến thức về trung điểm, đoạn thẳng và đơn vị đo để giải quyết tình huống đo đạc thực tế.

Nội dung

Tình huống: Cô giáo cần một sợi dây dài 10 cm được đánh dấu chính giữa để buộc thẻ tên. Nhóm 4 dùng thước và dây: đo từ một đầu 5 cm, đánh dấu; kiểm tra bằng cách đo đoạn còn lại cũng 5 cm; viết kết quả bằng lời và phép tính. Sau đó, nhóm tìm trong lớp một đồ vật có dạng hình chữ nhật và một khối hộp chữ nhật, nêu số cạnh, số mặt.

Sản phẩm dự kiến

Sợi dây được đánh dấu đúng trung điểm (cách mỗi đầu 5 cm); bảng nhóm ghi phép kiểm tra: 5 + 5 = 10 (cm); danh sách đồ vật kèm đặc điểm hình.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV nêu tình huống và yêu cầu: Nhóm thực hiện đo, đánh dấu, kiểm tra và ghi kết quả. Nhắc HS giữ thước thẳng, đo đúng vạch.

    Học sinh

    HS nhận dây, thước và bảng nhóm.

  2. Giáo viên

    GV đi quanh nhóm, hỏi: Điểm đánh dấu có phải trung điểm không? Làm sao kiểm tra?

    Học sinh

    Dự kiến: Điểm đánh dấu là trung điểm nếu hai đoạn đều dài 5 cm; kiểm tra bằng 5 + 5 = 10 (cm).

  3. Giáo viên

    GV mời 2 nhóm trình bày kết quả và đồ vật tìm được, nhận xét cách kiểm tra.

    Học sinh

    HS trình bày: Đã đánh dấu tại vạch 5 cm; đồ vật là quyển sách có dạng hình chữ nhật, hộp bút là khối hộp chữ nhật có 6 mặt.

  4. Giáo viên

    GV chốt: Trung điểm là điểm ở giữa và cách đều hai đầu. Trong thực tế có thể dùng thước để kiểm tra. GV khen nhóm làm tốt và nhắc nhở HS tiếp tục vận dụng khi về nhà.

    Học sinh

    HS lắng nghe, ghi nhớ và thu dọn dụng cụ.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Hoạt động: Hệ thống hoá điểm, đoạn thẳng và hình tròn.

  • Câu 1: Cho ba điểm A, M, B thẳng hàng, M ở giữa A và B. AM = 4 cm, MB = 4 cm. Hãy tính AB.
  • Câu 2: M có phải là trung điểm của AB không? Vì sao?
  • Câu 3: Nêu điều kiện để một điểm là trung điểm của đoạn thẳng.
  • Câu 4: Hình tròn tâm O. Điền vào chỗ trống: Đoạn nối tâm với một điểm trên đường tròn gọi là ....................; đoạn nối hai điểm trên đường tròn và đi qua tâm gọi là ....................
  • Câu 5: Đường kính dài gấp mấy lần bán kính? Vì sao?

Phiếu học tập số 2

Hoạt động: Luyện tập góc, hình và công cụ.

  • Câu 1: Dụng cụ nào dùng để kiểm tra góc vuông?
    A. Cân
    B. Ê-ke
    C. Đồng hồ
  • Câu 2: Hình tam giác có mấy cạnh?
  • Câu 3: Khối lập phương có bao nhiêu mặt? Kể tên các mặt.
  • Câu 4: Đơn vị đo nhiệt độ là:
    A. g
    B. °C
    C. mm
  • Câu 5: Giải thích vì sao em chọn đáp án ở câu 1.

Hướng dẫn về nhà

  • Ôn lại quan hệ 1 cm = 10 mm, 1 kg = 1000 g, 1 l = 1000 ml và làm lại các bài tập 1, 2, 6, 7, 8 trong sách Toán 3, bài 43.
  • Tìm trong nhà ít nhất hai đồ vật có dạng hình chữ nhật và một đồ vật có dạng khối hộp chữ nhật; ghi lại số cạnh, số đỉnh, số mặt của chúng vào vở.
  • Dùng sợi dây hoặc dải giấy dài 12 cm, tìm trung điểm bằng cách đo từ một đầu 6 cm rồi đánh dấu; kiểm tra lại bằng phép tính 6 + 6 = 12 (cm).
  • Đọc trước bài tiếp theo và chuẩn bị ê-ke, thước kẻ cho tiết sau.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.