ToánLớp 3Chủ đề 2. Bảng nhân, bảng chia

Giáo án Bài 12. Bảng nhân 9, bảng chia 9

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 1 tiết (35 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

Lập được bảng nhân 9 bằng cách cộng liên tiếp 9 và đọc thuộc các tích của bảng nhân 9.
Nêu được mối quan hệ giữa phép nhân và phép chia với số 9, từ đó lập được bảng chia 9.
Giải thích được cách nhẩm chia bằng cách tìm phép nhân tương ứng, và tính được tích còn quên bằng cách lấy tích liền trước cộng 9.
Vận dụng được bảng nhân 9, bảng chia 9 để giải các bài toán có lời văn đơn giản trong thực tế.
Tư duy và lập luận toán học: giải thích được vì sao $36 : 9 = 4$ suy ra từ $9 \times 4 = 36$ và vì sao $9 \times 6 = 9 \times 5 + 9$ .
Mô hình hoá toán học: chuyển được tình huống thực tế (nhiều túi ổi, chia đều bút vào hộp) thành phép nhân hoặc phép chia với số 9.
Giao tiếp toán học: đọc, viết đúng các phép tính nhân, chia với số 9 và diễn đạt bằng lời kết quả của phép tính.
Sử dụng công cụ, phương tiện học toán: sử dụng bảng nhân 9, thẻ phép tính và học liệu số NeoEdu để tự kiểm tra kết quả.

2. Năng lực chung

Tự chủ và tự học: HS chủ động tìm kết quả các phép nhân 9 bằng cách cộng liên tiếp và tự kiểm tra lại đáp số khi làm bài.
Giao tiếp và hợp tác: HS trao đổi theo cặp, nói được cách tính của mình bằng câu đủ ý, lắng nghe và nhận xét bạn.
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS chọn cách nhẩm nhanh (cộng thêm 9 từ tích liền trước, tìm phép nhân tương ứng) để xử lý các tình huống khi quên bảng nhân.

3. Phẩm chất

Chăm chỉ: tích cực luyện đọc thuộc bảng nhân 9 và hoàn thành đầy đủ các bài tập trong giờ.
Trách nhiệm: làm việc nghiêm túc với bạn trong cặp đôi, kiểm tra lại kết quả của nhau trước khi báo cáo.
Trung thực: thừa nhận và sửa lỗi khi kết quả tự kiểm tra cho thấy tính sai.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

Bảng phụ hoặc slide có bảng nhân 9 còn trống để điền dần.
Hình ảnh minh hoạ: 9 túi ổi, mỗi túi 9 quả; 63 bút được xếp vào 9 hộp.
Bộ thẻ phép tính nhân và chia với số 9 (khoảng 20 thẻ).
Học liệu số NeoEdu: trang bài học có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác tại neoedu.vn/learn/3/math/bai-12-bang-nhan-9-bang-chia-9 (dùng ở hoạt động Luyện tập và Vận dụng).
Máy tính hoặc bảng tương tác để chiếu học liệu số.

2. Học sinh

Bảng con, bút viết bảng, khăn lau.
Phiếu học tập số 1 (mỗi cặp một phiếu).
Vở Toán, bút chì, thước kẻ.
Bộ thẻ số và thẻ phép tính (nếu có).

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 5 phút

Ai nhanh hơn: cộng liên tiếp 9

Mục tiêu

Kích hoạt kiến thức cũ về phép cộng các số giống nhau và tạo tâm thế học bảng nhân 9.

Nội dung

GV đọc lần lượt các phép cộng: 9 + 9; 9 + 9 + 9; 9 + 9 + 9 + 9. HS viết kết quả ra bảng con và giơ nhanh. Sau đó GV hỏi: "Các phép cộng này có điểm gì giống nhau?"

Sản phẩm dự kiến

HS nêu được: các số hạng đều bằng 9, có bao nhiêu số 9 thì cộng bấy nhiêu lần; từ đó sẵn sàng học phép nhân 9.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nói: "Cô có một trò chơi nhỏ. Các em viết nhanh kết quả ra bảng con rồi giơ lên khi cô đọc xong." GV đọc: "9 cộng 9".
Học sinh
HS lắng nghe, chuẩn bị bảng con và bút viết.
Giáo viên
GV đọc lần lượt: "9 cộng 9 cộng 9"; "9 cộng 9 cộng 9 cộng 9". GV quan sát và khích lệ HS viết nhanh.
Học sinh
HS viết kết quả: 18; 27; 36. HS giơ bảng con và đọc đáp số.
Giáo viên
GV hỏi: "Các em thấy các số hạng trong các phép cộng này có gì giống nhau? Có bao nhiêu số 9 thì cộng bấy nhiêu lần?"
Học sinh
HS trả lời dự kiến: "Các số hạng đều là 9." "Có 3 số 9 thì cộng 3 lần được 27."
Giáo viên
GV chốt: "Cộng liên tiếp các số 9 chính là phép nhân với số 9. Hôm nay chúng ta sẽ lập bảng nhân 9." GV ghi tựa bài lên bảng.
Học sinh
HS nhắc lại tựa bài: "Bảng nhân 9, bảng chia 9".

Hoạt động 2.1: Khám phá · 10 phút

Lập bảng nhân 9 bằng cách cộng liên tiếp

Mục tiêu

HS hình thành bảng nhân 9 từ việc cộng liên tiếp số 9 và hiểu ý nghĩa của phép nhân 9 là số nhóm nhân với 9 đơn vị.

Nội dung

Cặp đôi hoàn thành Phiếu học tập số 1: cộng liên tiếp số 9 để tìm các tích từ $9 \times 1$ đến $9 \times 10$ ; giải thích ý nghĩa $9 \times 4$ là 4 nhóm, mỗi nhóm 9 đơn vị; tìm cách tính khi quên một tích.

Sản phẩm dự kiến

Bảng nhân 9 đầy đủ: 9, 18, 27, 36, 45, 54, 63, 72, 81, 90; HS giải thích được $9 \times 4 = 36$ là 4 nhóm, mỗi nhóm 9 đơn vị, và $9 \times 6 = 9 \times 5 + 9 = 54$ .

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV phát Phiếu học tập số 1 cho từng cặp. GV nêu nhiệm vụ: "Cặp mình cùng cộng liên tiếp số 9 để điền bảng nhân 9, sau đó giải thích cho nhau nghe ý nghĩa của $9 \times 4$ ."
Học sinh
HS nhận phiếu, đọc đề và thống nhất ai ghi, ai kiểm tra.
Giáo viên
GV đi quanh lớp, gợi ý: " $9 \times 4$ là mấy nhóm? Mỗi nhóm có bao nhiêu đơn vị?" Khi HS quên một tích, GV gợi ý: "Tích liền trước cộng thêm bao nhiêu?"
Học sinh
HS cộng liên tiếp 9 để điền bảng. HS trả lời dự kiến: " $9 \times 4$ có 4 nhóm, mỗi nhóm 9, là 36." " $9 \times 6$ bằng $54$ , vì $9 \times 5 = 45$ , cộng thêm 9 là 54."
Giáo viên
GV mời 2 cặp lên bảng hoặc đọc kết quả. GV ghi các tích lên bảng phụ và hỏi: "Các tích tăng hay giảm? Tăng bao nhiêu mỗi lần?"
Học sinh
HS đọc bảng nhân 9. HS trả lời: "Các tích tăng dần, mỗi lần tăng thêm 9."
Giáo viên
GV chốt: "Bảng nhân 9 được lập bằng cách cộng liên tiếp 9. Khi quên một tích, các em lấy tích liền trước cộng thêm 9." GV yêu cầu cả lớp đọc thuộc bảng nhân 9 hai lần.
Học sinh
HS đọc đồng thanh bảng nhân 9 và ghi nhớ cách lấy tích liền trước cộng 9.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 8 phút

Từ bảng nhân 9 đến bảng chia 9

Mục tiêu

HS nhận ra mối liên hệ giữa phép nhân và phép chia với số 9 và biết nhẩm chia bằng cách tìm phép nhân tương ứng.

Nội dung

GV lấy $9 \times 4 = 36$ làm ví dụ, hướng dẫn HS suy ra $36 : 9 = 4$ và $36 : 4 = 9$ . Sau đó HS làm việc cặp đôi: tìm phép nhân tương ứng với các phép chia $72 : 9$ , $81 : 9$ , $90 : 9$ .

Sản phẩm dự kiến

HS viết được $36 : 9 = 4$ ; $72 : 9 = 8$ (vì $9 \times 8 = 72$ ); $81 : 9 = 9$ (vì $9 \times 9 = 81$ ); $90 : 9 = 10$ (vì $9 \times 10 = 90$ ) và giải thích được cách nhẩm chia.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV viết $9 \times 4 = 36$ lên bảng và hỏi: "Từ phép nhân này, các em viết được phép chia nào?"
Học sinh
HS lắng nghe, suy nghĩ và trả lời vào bảng con.
Giáo viên
GV hướng dẫn: "Lấy tích chia cho một thừa số sẽ được thừa số còn lại." GV yêu cầu cặp đôi nhẩm: " $72 : 9$ bằng mấy? Em nghĩ đến phép nhân nào?"
Học sinh
HS trả lời dự kiến: " $36 : 9 = 4$ và $36 : 4 = 9$ ." " $72 : 9 = 8$ vì $9 \times 8 = 72$ ." HS không đếm đoán mà tìm phép nhân tương ứng.
Giáo viên
GV mời một số HS nêu cách nhẩm và hỏi: "Vì sao không nên đếm đoán?"
Học sinh
HS trả lời: "Vì tìm phép nhân tương ứng nhanh hơn và chắc chắn hơn."
Giáo viên
GV chốt: "Muốn tính $72 : 9$ , các em tìm số nhân với 9 bằng 72. Đó là 8. Ta kiểm tra: $9 \times 8 = 72$ ."
Học sinh
HS ghi vào vở: $72 : 9 = 8$ , vì $9 \times 8 = 72$ .

Hoạt động 3: Luyện tập, thực hành · 8 phút

Thi đua: đọc nhanh, tính đúng

Mục tiêu

Củng cố bảng nhân 9, bảng chia 9 qua các bài tập điền số, nối phép tính và kiểm tra bằng học liệu số NeoEdu.

Nội dung

HS làm bài 1 đến bài 6 trong SGK: tính nhanh các phép nhân, chia; điền số vào chỗ trống; nối phép tính với kết quả. GV dùng học liệu số NeoEdu để HS kiểm tra kết quả.

Sản phẩm dự kiến

Đáp án: 1) $9 \times 2 = 18$ ; 2) $9 \times 4 = 36$ ; 3) $9 \times 7 = 63$ ; 4) $72 : 9 = 8$ ; 5) $9 \times 6 = 54$ và $81 : 9 = 9$ ; 6) $9 \times 3$ nối với 27, $9 \times 5$ nối với 45, $90 : 9$ nối với 10. HS hoàn thành đúng ít nhất 5/6 bài.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu luật chơi: "Các em làm bài nhanh trên bảng con. Mỗi bài làm xong, các em kiểm tra lại bằng cách nhẩm phép chia tương ứng." GV chiếu bài tập tương tác trên NeoEdu.
Học sinh
HS đọc đề, chuẩn bị bảng con và bút.
Giáo viên
GV đọc hoặc chiếu lần lượt bài 1 đến bài 5. Với bài 6, GV hướng dẫn HS nối phép tính với kết quả và giải thích vì sao.
Học sinh
HS viết đáp số: $9 \times 2 = 18$ ; $9 \times 4 = 36$ ; $9 \times 7 = 63$ ; $72 : 9 = 8$ ; điền 6 và 9. Ở bài 6, HS nối và giải thích: " $9 \times 3 = 27$ nên nối với 27."
Giáo viên
GV mời HS đọc kết quả, hỏi: "Bạn nào tính sai? Sai ở bước nào?" GV để HS tự sửa và kiểm tra lại.
Học sinh
HS đọc kết quả và nhận xét bài của bạn. HS sửa lỗi nếu có.
Giáo viên
GV nhận xét chung và nhấn mạnh: "Khi làm bài, các em nên kiểm tra phép chia bằng phép nhân tương ứng."
Học sinh
HS ghi nhớ và tự đánh giá số bài làm đúng của mình.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 4 phút

Đố bạn: tình huống thực tế với số 9

Mục tiêu

HS vận dụng bảng nhân 9, bảng chia 9 để giải bài toán có lời văn trong thực tế.

Nội dung

Bài 7: Mỗi túi có 9 quả ổi. Hỏi 9 túi như thế có bao nhiêu quả ổi? Bài 8: Có 63 bút chia đều vào 9 hộp. Hỏi mỗi hộp có bao nhiêu bút? HS giải bằng cách viết phép tính và trả lời đầy đủ.

Sản phẩm dự kiến

Bài 7: $9 \times 9 = 81$ (quả ổi). Bài 8: $63 : 9 = 7$ (bút). HS trình bày được câu trả lời đầy đủ.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV chiếu hình 9 túi ổi và hộp bút, đọc đề bài 7 và bài 8. GV hỏi: "Bài toán cho biết gì? Hỏi gì? Ta dùng phép tính nào?"
Học sinh
HS quan sát hình, đọc đề và trả lời dự kiến: "Mỗi túi 9 quả, có 9 túi, hỏi tất cả bao nhiêu quả, dùng phép nhân."
Giáo viên
GV yêu cầu HS làm vào vở: viết phép tính và câu trả lời. Sau đó GV mời HS giải bài 8 và giải thích vì sao dùng phép chia.
Học sinh
HS làm: $9 \times 9 = 81$ (quả ổi). $63 : 9 = 7$ (bút). HS giải thích: "Chia đều 63 bút vào 9 hộp nên dùng phép chia."
Giáo viên
GV hỏi: "Vì sao bài 7 dùng phép nhân, còn bài 8 dùng phép chia?"
Học sinh
HS trả lời: "Bài 7 gộp nhiều nhóm bằng nhau nên nhân. Bài 8 chia đều thành các phần bằng nhau nên chia."
Giáo viên
GV chốt và giao nhiệm vụ về nhà.
Học sinh
HS ghi nhớ cách chọn phép tính phù hợp với tình huống.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Nhóm/cặp: …………………… Họ và tên: ……………………

Nhiệm vụ 1: Cộng liên tiếp số 9 để điền vào bảng nhân 9.

$9 \times 1 =$ ……
$9 \times 2 =$ ……
$9 \times 3 =$ ……
$9 \times 4 =$ ……
$9 \times 5 =$ ……
$9 \times 6 =$ ……
$9 \times 7 =$ ……
$9 \times 8 =$ ……
$9 \times 9 =$ ……
$9 \times 10 =$ ……

Nhiệm vụ 2: Giải thích ý nghĩa của $9 \times 4 = 36$ (có ……… nhóm, mỗi nhóm ……… đơn vị).

Nhiệm vụ 3: Quên tích $9 \times 6$ , em làm thế nào? Viết: $9 \times 6 = 9 \times 5 +$ ……… = ………

Hướng dẫn về nhà

Đọc thuộc bảng nhân 9 và bảng chia 9 cho người thân nghe.
Hoàn thành các bài tập tương tác trên trang NeoEdu: neoedu.vn/learn/3/math/bai-12-bang-nhan-9-bang-chia-9.
Tìm trong nhà ba đồ vật được xếp thành các nhóm 9 (ví dụ: 9 quả trứng, 9 viên kẹo). Viết phép nhân tương ứng với mỗi nhóm và tính kết quả.
Viết một bài toán có lời văn sử dụng phép chia với số 9 rồi giải, ghi vào vở để chia sẻ trong tiết học sau.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.