Tiếng ViệtLớp 2Chủ điểm 8. Hành tinh xanh của em

Giáo án Bài 9. Vè chim

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 3 tiết (105 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

Đọc đúng, rõ ràng, có nhịp bài vè “Vè chim”; phát âm rõ tên các loài chim.
Nêu được tác dụng của các từ xưng hô bác, em, cậu, cô khi gọi chim trong bài vè.
Giải thích được vì sao lời nhận xét tính nết chim trong vè chỉ là cách nói dân gian, không phải kết luận khoa học về mọi con chim.
Nhận biết được từ chỉ hoạt động (bay, nhảy, đớp mồi, nhặt hạt) và xác định được người/vật làm việc trong câu “Chim sẻ nhặt hạt trên sân.”.
Viết đúng chữ hoa Ư và viết được câu “Uyên ngắm chim từ xa.”.
Kể lại được truyện “Cảm ơn họa mi” theo trình tự thay đổi tình cảm của các nhân vật: được quý – bị quên – trở về giúp đỡ.
Năng lực ngôn ngữ (đọc, viết, nói và nghe): đọc vè có nhịp, viết đúng chữ hoa Ư và câu, nghe và kể lại truyện, viết 2–3 câu về loài chim và cách quan sát tổ chim.
Năng lực văn học: cảm nhận nhịp điệu, tính vui của vè dân gian; nhận ra lòng nhân hậu của họa mi qua chi tiết trong truyện và giải thích được bằng chi tiết cụ thể.

2. Năng lực chung

Tự chủ và tự học: HS tự đọc bài, tự tra và chọn đúng từ chỉ hoạt động, tự kiểm tra đáp án trong phiếu học tập.
Giao tiếp và hợp tác: HS làm việc nhóm 4 theo kĩ thuật khăn trải bàn và mảnh ghép, trình bày ý kiến, lắng nghe và nhận xét bạn.
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS vận dụng kiến thức để đặt câu về loài chim em biết và đề xuất cách quan sát tổ chim an toàn.

3. Phẩm chất

Nhân ái: biết yêu quý các loài chim, trân trọng sinh vật sống và có lòng nhân hậu như họa mi.
Trách nhiệm: nêu được cách quan sát tổ chim không gây hại, không bắt chim, không lấy trứng hay phá tổ.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

Tranh hoặc thẻ hình các loài chim quen thuộc: chim sẻ, chim sâu, đàn én, họa mi (dùng tranh trong SGK hoặc tranh do GV tự chuẩn bị).
Bảng phụ viết sẵn bài vè và các câu mẫu: “Chim sẻ nhặt hạt trên sân.”, “Uyên ngắm chim từ xa.”.
Bảng phụ mẫu chữ hoa Ư, chữ U để so sánh nét.
Thẻ từ ghi các từ: bay, nhảy, đớp mồi, nhặt hạt, xanh, nhỏ.
Phiếu học tập số 1 và Phiếu học tập số 2 (in cho mỗi nhóm).
Học liệu số NeoEdu: trang bài học có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác tại neoedu.vn/learn/2/vietnamese/tap-2-bai-9-ve-chim (dùng để trình chiếu bài giảng và kiểm tra nhanh phần bài tập 4, 6).

2. Học sinh

Sách Tiếng Việt 2, tập hai.
Vở Tập viết 2, bút chì, bút mực, bảng con và phấn/bút lông.
Bộ thẻ từ (nếu có) hoặc giấy nháp để ghi từ.
Bút màu để đánh dấu từ chỉ hoạt động trong bài.

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 5 phút

Đoán tên loài chim

Mục tiêu

Tạo hứng thú, kích hoạt vốn hiểu biết về các loài chim quen thuộc và dẫn dắt vào bài vè.

Nội dung

Trò chơi “Đoán nhanh tên chim”: GV đưa lần lượt từng tranh chim bị che một phần; HS giơ tay đoán tên loài chim và nói một việc chim thường làm.

Sản phẩm dự kiến

HS gọi đúng tên ít nhất 3 loài chim và nêu được một hoạt động của mỗi loài.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV giới thiệu trò chơi, đưa tranh chim che một phần và hỏi: “Đây là con chim gì? Em đoán nhanh nhé!”
Học sinh
HS quan sát tranh, lắng nghe luật chơi.
Giáo viên
GV mở dần tranh và khuyến khích HS nói thêm một việc chim thường làm.
Học sinh
HS trả lời dự kiến: “Đây là chim sẻ, nó nhảy trên sân tìm hạt.” / “Đây là chim sâu, nó bắt sâu trong tán lá.”
Giáo viên
GV khen HS và nói: “Các loài chim rất gần gũi với chúng ta. Hôm nay cô trò mình cùng đọc bài Vè chim để xem các bạn chim được giới thiệu như thế nào nhé!” Ghi tên bài lên bảng.
Học sinh
HS nhắc lại tên bài “Vè chim” và mở sách.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 25 phút

Đọc vè có nhịp và cảm nhận cách gọi chim

Mục tiêu

Đọc đúng nhịp vè, phát âm rõ tên chim; nêu được tác dụng của các từ xưng hô bác, em, cậu, cô và hiểu cách nói dân gian trong vè.

Nội dung

GV đọc mẫu bài vè; HS luyện đọc theo nhóm tiếng, có thể vỗ tay nhẹ theo nhịp. Nhóm 4 HS làm việc theo kĩ thuật khăn trải bàn, trả lời Phiếu học tập số 1 gồm ba câu hỏi: (1) Vì sao tác giả gọi chim bằng bác, em, cậu, cô? (2) Những lời vè nhận xét tính nết chim có phải là kết luận đúng cho mọi con chim không? Vì sao? (3) Em thích khổ vè nào nhất? Vì sao?

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 1 được hoàn thành theo nhóm; HS đọc vè đúng nhịp, rõ tên chim; nêu được ý: từ xưng hô làm bài vè gần gũi, vui; lời nhận xét tính nết chỉ là cách nói vui dân gian, cần quan sát thêm để hiểu về chim thật.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV đọc mẫu cả bài vè, sau đó hướng dẫn đọc theo nhóm tiếng và vỗ tay nhẹ theo nhịp. Nhắc HS phát âm rõ tên các loài chim. Phát Phiếu học tập số 1 và giao nhiệm vụ cho nhóm.
Học sinh
HS lắng nghe, đọc thầm theo; sau đó đọc theo GV và đọc nhóm, vỗ tay nhẹ theo nhịp.
Giáo viên
GV đi quanh lớp, sửa phát âm, nhắc nhóm trưởng điều hành lượt nói. Đặt câu hỏi gợi mở: “Khi gọi chim là bác, cô, cậu, em có cảm giác thế nào?”
Học sinh
Các nhóm thảo luận và ghi ý kiến vào Phiếu. Trả lời dự kiến: “Gọi chim là bác, cô, cậu thì giống như gọi người bạn trong nhà, rất thân thiết.” / “Bài vè vui hơn vì chim được gọi như người thật.”
Giáo viên
GV mời 2 nhóm trình bày, các nhóm khác nhận xét. Hỏi thêm: “Lời vè nói chim này ‘chăm’, chim kia ‘nghịch’ thì có phải mọi con chim đều như vậy không?”
Học sinh
Đại diện nhóm trình bày. Trả lời dự kiến: “Đó chỉ là cách nói vui của dân gian, không phải ai cũng giống như vậy.”
Giáo viên
GV chốt: Từ xưng hô làm bài vè gần gũi, vui nhộn; những nhận xét tính nết trong vè là cách nói dân gian, không phải căn cứ để kết luận mọi con chim đều ngoan hay xấu. GV nhắc HS đọc lại bài vè một lần theo đúng nhịp.
Học sinh
HS ghi ý chính vào vở và đọc lại bài vè.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 20 phút

Từ chỉ hoạt động và chữ hoa Ư

Mục tiêu

Nhận biết được từ chỉ hoạt động; xác định người/vật làm việc trong câu; viết đúng chữ hoa Ư và câu “Uyên ngắm chim từ xa.”.

Nội dung

Trò chơi “Ai nhanh hơn”: các nhóm tìm trong bài vè các từ chỉ hoạt động và gắn thẻ từ (bay, nhảy, đớp mồi, nhặt hạt) lên bảng nhóm; sau đó phân tích câu “Chim sẻ nhặt hạt trên sân.” để tìm người/vật làm việc là chim sẻ. Cuối cùng, GV hướng dẫn quan sát chữ Ư hoa so với chữ U và viết câu mới “Uyên ngắm chim từ xa.”.

Sản phẩm dự kiến

HS xác định đúng từ chỉ hoạt động (bay, nhảy, đớp mồi, nhặt hạt) và chỉ ra được chim sẻ là người/vật làm việc trong câu; viết đúng chữ Ư hoa (thân giống U, có thêm nét râu, không viết thành Ơ) và viết đúng câu mẫu.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu luật chơi: mỗi nhóm nhận bộ thẻ từ và tìm các từ chỉ việc làm trong bài. Trình chiếu hoặc treo câu “Chim sẻ nhặt hạt trên sân.” và hỏi: “Câu này nói về ai? Chim sẻ làm gì?”
Học sinh
HS nhận thẻ từ và đọc thầm bài vè để tìm từ chỉ hoạt động.
Giáo viên
GV quan sát các nhóm gắn thẻ, hỏi thêm: “Từ nào chỉ việc làm, từ nào chỉ đặc điểm như xanh, nhỏ?” GV viết mẫu chữ Ư hoa trên bảng phụ, so sánh với chữ U, chỉ nét râu và hướng dẫn HS viết bảng con.
Học sinh
HS trả lời dự kiến: “Bay, nhảy, đớp mồi, nhặt hạt là từ chỉ việc làm; xanh, nhỏ là từ chỉ đặc điểm.” / “Trong câu, chim sẻ là người làm việc, nhặt hạt là việc làm.” HS viết chữ Ư trên bảng con và viết câu mẫu vào vở.
Giáo viên
GV mời 2 HS đọc kết quả gắn thẻ và giơ bảng con chữ Ư; nhận xét nét viết, nhắc lỗi thường gặp viết thành Ơ.
Học sinh
HS đọc kết quả, giơ bảng con và nhận xét bài của bạn.
Giáo viên
GV chốt: Từ chỉ hoạt động cho biết chim làm gì; trong câu, người/vật làm việc thường đứng trước. Chữ Ư hoa có thân giống U và thêm nét râu. GV khen và nhắc HS viết câu “Uyên ngắm chim từ xa.” đúng dấu cách, đúng dấu chấm câu.
Học sinh
HS ghi nhớ và hoàn thiện câu mẫu trong vở Tập viết.

Hoạt động 2.3: Khám phá · 15 phút

Nghe và kể lại Cảm ơn họa mi

Mục tiêu

Nghe và kể lại được câu chuyện theo sự thay đổi tình cảm; nhận ra lòng nhân hậu của họa mi qua chi tiết trong truyện.

Nội dung

GV kể diễn cảm truyện “Cảm ơn họa mi” (có thể dùng học liệu NeoEdu để nghe). Chia lớp thành các nhóm mảnh ghép, mỗi nhóm 4 HS nhận 1 đoạn truyện: đoạn 1 (nhà vua quý họa mi), đoạn 2 (vua mải mê con chim máy, họa mi về rừng), đoạn 3 (chim máy hỏng, vua ốm), đoạn 4 (họa mi quay lại hót). Các nhóm kể đoạn của mình và ghép lại thành câu chuyện hoàn chỉnh.

Sản phẩm dự kiến

HS kể lại được truyện theo trình tự; nêu được nhận xét: họa mi nhân hậu vì quay lại giúp vua khi vua ốm, dù vua đã quên mình.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV kể diễn cảm truyện, sau đó đặt câu hỏi: “Lúc đầu nhà vua đối xử với họa mi thế nào? Về sau thì sao?”
Học sinh
HS lắng nghe, trả lời dự kiến: “Lúc đầu vua rất quý họa mi, sau đó vua quên họa mi vì mải chơi chim máy.”
Giáo viên
GV chia nhóm mảnh ghép và giao đoạn truyện. Yêu cầu các nhóm chuẩn bị kể đoạn của mình, nhắc HS dùng lời kể và lời nhân vật để kể sinh động.
Học sinh
Các nhóm luyện kể đoạn của mình, sau đó lần lượt kể cho nhóm khác nghe, lập thành truyện hoàn chỉnh.
Giáo viên
GV mời 2 nhóm kể lại truyện. Hỏi: “Vì sao em cho rằng họa mi là chú chim nhân hậu?”
Học sinh
HS kể và trả lời dự kiến: “Họa mi bị vua quên nhưng vẫn quay lại hót giúp vua khỏe lại, như vậy là biết nghĩ đến người khác.”
Giáo viên
GV chốt: Truyện thể hiện lòng nhân hậu và sự trân trọng sinh vật sống. Chi tiết tiếng hót giúp vua khỏe là tưởng tượng trong truyện, không thay thế cách chữa bệnh. GV khen các nhóm kể rõ ràng.
Học sinh
HS lắng nghe và nhắc lại điều học được từ họa mi.

Hoạt động 3: Luyện tập, thực hành · 25 phút

Luyện tập qua phiếu bài tập

Mục tiêu

Củng cố nhận biết từ chỉ hoạt động, ghép câu, chính tả ch/tr và sắp xếp trình tự truyện.

Nội dung

HS làm việc cặp đôi với Phiếu học tập số 2 gồm các bài tập: (1) chọn đáp án đúng về tác dụng của bác, cô, cậu; (2) cách hiểu lời vè về tính nết chim; (3) chọn từ chỉ hoạt động của chim; (4) ghép phần câu; (5) điền ch hoặc tr; (6) xếp mạch truyện “Cảm ơn họa mi”. Sau khi làm xong, cặp đôi đổi phiếu kiểm tra chéo, GV chữa đáp án trên học liệu NeoEdu.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 2 hoàn thành. Đáp án: (1) A; (2) C; (3) A, B, D (bay, nhảy, nhặt hạt); (4) Chim sẻ – nhặt hạt trên sân.; Đàn én – chao nghiêng trên đồng.; Chú chim sâu – tìm mồi trong tán lá.; (5) ch: chim sẻ; tr: trên cành; (6) Nhà vua quý chim họa mi → Vua mải mê chim máy, họa mi về rừng → Chim máy hỏng; vua đau ốm → Họa mi trở lại cất tiếng hót.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV phát Phiếu học tập số 2, nêu yêu cầu từng bài và nhắc HS đọc kĩ đề trước khi chọn đáp án.
Học sinh
HS nhận phiếu, đọc đề và làm việc cặp đôi.
Giáo viên
GV quan sát, hỗ trợ cặp đôi còn lúng túng; gợi ý: “Chim sẻ là người làm việc hay là từ chỉ việc làm?” Khi xong, hướng dẫn đổi phiếu kiểm tra chéo.
Học sinh
HS làm bài, đổi phiếu và kiểm tra. Trả lời dự kiến khi gặp câu (5): “Chim sẻ viết ch, trên cành viết tr.”
Giáo viên
GV dùng học liệu NeoEdu hoặc bảng phụ chiếu đáp án, mời HS đọc kết quả từng bài.
Học sinh
HS đối chiếu, sửa lỗi và đọc đáp án của mình.
Giáo viên
GV nhận xét, khen nhóm làm tốt và nhắc lại: chim viết ch; trên viết tr; trong truyện, trình tự trước – sau giúp hiểu lòng tốt của họa mi.
Học sinh
HS sửa bài vào phiếu và ghi lại những câu làm sai.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 15 phút

Giới thiệu loài chim và quan sát an toàn

Mục tiêu

Vận dụng từ ngữ, câu và cách viết trong bài để giới thiệu một loài chim em biết; nêu cách quan sát tổ chim không gây hại.

Nội dung

HS viết 2 câu giới thiệu một loài chim em biết (có tên chim và một đặc điểm, hoạt động đúng với điều đã quan sát). HS viết thêm 2–3 câu trả lời: Nếu muốn quan sát một tổ chim, em nên làm gì để không gây hại? Có thể giao phần này về nhà kết hợp quan sát chim thật ở nơi an toàn, có người lớn đi cùng.

Sản phẩm dự kiến

Đoạn văn 4–5 câu ghi vào vở, gồm 2 câu giới thiệu loài chim và 2–3 câu nêu cách quan sát tổ chim an toàn (đứng xa, không chạm vào tổ, không lấy trứng hay con non, nhờ người lớn xem giúp nếu tổ ở nơi nguy hiểm).

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu nhiệm vụ và gợi ý: “Em biết loài chim nào? Chim đó thường làm gì? Nếu gặp tổ chim, em sẽ làm gì để không làm chim sợ hay bị hại?”
Học sinh
HS suy nghĩ và chuẩn bị ý.
Giáo viên
GV đi quanh lớp, gợi ý HS viết đúng cấu trúc câu giới thiệu.
Học sinh
HS viết vào vở. Trả lời dự kiến: “Em biết chim sẻ. Chúng nhỏ và thường nhảy trên sân để tìm hạt.” / “Em đứng xa và nhìn thật yên lặng. Em không chạm vào tổ hay lấy trứng.”
Giáo viên
GV chốt: Yêu quý chim là giữ cho chim được sống yên ổn; khi quan sát cần có trách nhiệm và an toàn. GV giao bài về nhà: quan sát một con chim ở nơi an toàn và viết thêm 2 câu vào vở.
Học sinh
HS đọc bài của mình trước lớp (nếu còn thời gian), ghi nhiệm vụ về nhà.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Nhóm: …… Thành viên: ……
Đọc bài “Vè chim” rồi trả lời các câu hỏi sau:

Câu 1: Vì sao tác giả gọi chim bằng bác, em, cậu, cô? Các từ này có tác dụng gì?
Câu 2: Lời vè nhận xét tính nết chim có phải là kết luận đúng cho mọi con chim không? Vì sao?
Câu 3: Em thích khổ vè nào nhất? Vì sao?
Ghi chú của nhóm: ……

Phiếu học tập số 2

Họ và tên: …… Ngày: ……

Bài 1: Dùng bác, cô, cậu để gọi chim có tác dụng gì?
A. Làm chim gần gũi như người bạn.
B. Khẳng định chim là người thật.
C. Chỉ để đổi tên khoa học.
Bài 2: Khi đọc lời vè về tính nết chim, nên hiểu thế nào?
A. Mọi chim cùng loài đều có tính nết giống hệt người.
B. Có thể bắt chim về để kiểm tra.
C. Đó là cách nói vui dân gian, cần quan sát thêm trong thực tế.
Bài 3: Khoanh vào các từ chỉ hoạt động của chim: A. bay B. nhảy C. xanh D. nhặt hạt E. nhỏ
Bài 4: Nối phần câu để có câu đủ ý:
Chim sẻ – chao nghiêng trên đồng.
Đàn én – nhặt hạt trên sân.
Chú chim sâu – tìm mồi trong tán lá.
Bài 5: Điền ch hoặc tr:
…im sẻ; …ên cành.
Bài 6: Xếp lại thứ tự truyện “Cảm ơn họa mi”:
(a) Họa mi trở lại cất tiếng hót.
(b) Nhà vua quý chim họa mi.
(c) Chim máy hỏng; vua đau ốm.
(d) Vua mải mê chim máy, họa mi về rừng.
Đáp án chuẩn: (b), (d), (c), (a).

Hướng dẫn về nhà

Đọc thuộc lòng bài “Vè chim” theo đúng nhịp.
Viết vào vở Tập viết câu “Uyên ngắm chim từ xa.” và chữ Ư hoa 1 dòng.
Quan sát một con chim ở nơi an toàn cùng người lớn, sau đó viết 2 câu giới thiệu loài chim đó vào vở.
Kể lại truyện “Cảm ơn họa mi” cho người thân nghe, nhớ kể theo trình tự và nói lời nhân vật rõ ràng.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.