NeoEdu
Giáo án Tiếng Việt 2
Tiếng ViệtLớp 2Chủ điểm 11. Con người Việt Nam

Giáo án Bài 21. Mai An Tiêm

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 2 tiết (70 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

  • Nêu được những việc gia đình Mai An Tiêm làm để sống trên đảo hoang và trình bày được trình tự bốn chặng của truyện: ra đảo – tự lo cuộc sống – trồng dưa – trở về.
  • Giải thích được vì sao An Tiêm là người cần cù, chủ động dựa trên chi tiết cụ thể trong truyện.
  • Nhận biết và sử dụng đúng các động từ dựng, gieo, trồng, khắc, thả để chỉ các việc khác nhau.
  • Viết đúng chữ hoa N kiểu 2 và viết đúng câu “Nam chăm luống dưa sau vườn.”
  • Vận dụng được cách kể theo trình tự và nêu việc tự phục vụ em có thể làm trong một tình huống gần gũi.
  • Năng lực ngôn ngữ (đọc, viết, nói và nghe): Đọc rõ lời kể và lời nhân vật; viết đúng chữ N kiểu 2 và câu luyện viết; kể lại được các chặng truyện và nghe nhận xét của bạn.
  • Năng lực văn học: Nhận ra nhân vật An Tiêm qua hành động; hiểu truyện đề cao sự chăm chỉ, chủ động và sáng tạo; nhận biết truyện giải thích nguồn gốc dưa hấu.

2. Năng lực chung

  • Tự chủ và tự học: Đọc bài, tự tìm chi tiết trả lời câu hỏi và tự kiểm tra đáp án trong phiếu học tập.
  • Giao tiếp và hợp tác: Làm việc nhóm 4, trao đổi, nhận xét cách kể của bạn bằng lời nói rõ ràng, lịch sự.
  • Giải quyết vấn đề và sáng tạo: Tìm cách giải thích vì sao An Tiêm sống được trên đảo và liên hệ việc làm của bản thân.

3. Phẩm chất

  • Chăm chỉ: Nêu được ít nhất một việc tự phục vụ bản thân và cách làm cụ thể, thực hiện đều đặn ở nhà.
  • Trách nhiệm: Hoàn thành phần việc được nhóm giao, biết nhắc bạn cùng làm đúng nhiệm vụ.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

  • Tranh minh họa các chặng truyện Mai An Tiêm (ra đảo, dựng chỗ ở, gieo hạt, dưa chín, trở về đất liền), in khổ lớn hoặc chiếu trên màn hình.
  • Bảng phụ ghi bốn động từ cần phân biệt và mẫu chữ N hoa kiểu 2 có đánh số nét, cao 5 li, 2,5 li.
  • Phiếu học tập số 1, phiếu học tập số 2 (in đủ cho các nhóm).
  • Thẻ chặng truyện (bốn thẻ: ra đảo – tự lo cuộc sống – trồng dưa – trở về) để sắp xếp.
  • Học liệu số NeoEdu: trang bài học có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác tại neoedu.vn/learn/2/vietnamese/tap-2-bai-21-mai-an-tiem (dùng để trình chiếu phần luyện tập và kiểm tra nhanh).

2. Học sinh

  • Sách Tiếng Việt 2, tập hai, vở Tập viết 2, vở ô li.
  • Bảng con, bút chì, bút màu, bút dạ.
  • Bút chì và tẩy để làm phiếu học tập.

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 5 phút

Đoán việc làm trên đảo

Mục tiêu

Huy động vốn hiểu biết và kích thích sự tò mò về câu chuyện Mai An Tiêm.

Nội dung

GV đưa ra vài tranh gợi ý (chỗ ở đơn sơ, hạt giống, quả dưa) và đặt câu hỏi: “Nếu phải sống một mình trên đảo hoang, em sẽ làm gì để có chỗ ở và thức ăn?”

Sản phẩm dự kiến

HS nêu được 2–3 việc cần làm để sống trên đảo; HS hào hứng dự đoán nội dung bài đọc.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV treo tranh, nêu câu hỏi: “Ở đảo hoang không có nhà sẵn, không có cửa hàng, em sẽ làm gì để sống?” Mời HS suy nghĩ 30 giây.

    Học sinh

    HS quan sát tranh, suy nghĩ và chuẩn bị trả lời.

  2. Giáo viên

    Mời 3–4 HS trả lời, GV ghi nhanh lên bảng các ý chính.

    Học sinh

    HS trả lời dự kiến: “Em sẽ dựng nhà bằng cây, lá.” “Em sẽ tìm rau, quả để ăn.” “Em sẽ trồng cây để có thức ăn.”

  3. Giáo viên

    GV nhận xét và dẫn vào bài: “Hôm nay chúng ta gặp gia đình Mai An Tiêm, người đã biết tự lo cuộc sống trên đảo hoang.”

    Học sinh

    HS lắng nghe, nhắc lại tên bài “Mai An Tiêm”.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 15 phút

Đọc và tìm hiểu câu chuyện Mai An Tiêm

Mục tiêu

HS đọc rõ lời kể và lời nhân vật, nêu được chi tiết thể hiện sự cần cù, chủ động của An Tiêm và giải thích được nội dung bài.

Nội dung

Kĩ thuật mảnh ghép theo nhóm 4 (2 nhóm chuyên gia đọc lại truyện theo hai đoạn; sau đó ghép nhóm để kể lại). Nhiệm vụ: tìm việc An Tiêm làm, chọn chi tiết chứng minh cần cù và chủ động; hoàn thành Phiếu học tập số 1. GV nhắc HS không đọc vượt quá phần văn bản trong sách.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 1 hoàn thành; HS nêu được ít nhất 2 chi tiết chứng minh An Tiêm cần cù (dựng nhà, gieo trồng, chăm cây) và 1 chi tiết chứng minh chủ động (tìm cách sống trên đảo, không chờ người cứu).

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV đọc mẫu đoạn đầu với giọng kể chậm, rõ; đọc lời nhân vật có ngữ điệu. Giao nhiệm vụ: nhóm chuyên gia 1 đọc đoạn 1, nhóm chuyên gia 2 đọc đoạn 2, sau đó về nhóm gốc báo cáo. Phát Phiếu học tập số 1.

    Học sinh

    HS lắng nghe, theo dõi trong sách và nhận nhiệm vụ.

  2. Giáo viên

    Hỏi: “Gia đình An Tiêm ra đảo bằng cách nào? Họ làm gì đầu tiên để sống?” “An Tiêm nhặt hạt do ai mang tới? Cậu làm gì với hạt đó?” Khuyến khích HS giải thích vì sao việc đó cho thấy cậu chăm chỉ hoặc chủ động. Gợi ý: “Vì sao An Tiêm không chỉ chờ người tới cứu?”

    Học sinh

    HS đọc thầm, gạch chân chi tiết và trả lời dự kiến: “Gia đình ra đảo và tự dựng chỗ ở.” “Hạt do chim mang tới, An Tiêm nhặt và trồng.” “Vì cậu tự tìm cách có thức ăn, không ngồi chờ.”

  3. Giáo viên

    Mời đại diện nhóm trình bày; GV ghi bảng hai cột “Cần cù” và “Chủ động”, cho HS điền chi tiết vào từng cột.

    Học sinh

    HS lần lượt báo cáo, các nhóm khác bổ sung hoặc phản biện bằng chi tiết trong bài.

  4. Giáo viên

    GV chốt: “An Tiêm cần cù vì làm việc bền bỉ; chủ động vì tự tìm cách sống. Truyện đề cao sự chăm chỉ, chủ động và sáng tạo.” GV lưu ý: truyện giải thích nguồn gốc dưa hấu; suy đoán chim ăn được thì người ăn được không phải quy tắc an toàn.

    Học sinh

    HS ghi nội dung chốt vào vở, đọc lại nhận xét về nhân vật.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 12 phút

Động từ chỉ việc và chữ hoa N kiểu 2

Mục tiêu

HS phân biệt được các động từ dựng, gieo, trồng, khắc, thả và viết đúng chữ N hoa kiểu 2.

Nội dung

Trò chơi “Ghép việc với động từ” kết hợp viết bảng con. GV cho HS ghép từng động từ với đối tượng phù hợp; sau đó hướng dẫn viết chữ N hoa kiểu 2 và câu “Nam chăm luống dưa sau vườn.”

Sản phẩm dự kiến

HS ghép đúng các cặp: gieo – hạt vào đất; dựng – chỗ ở; khắc – tên lên vỏ quả trong truyện; viết đúng chữ N hoa kiểu 2 và câu luyện viết trên bảng con.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV viết năm động từ lên bảng: dựng, gieo, trồng, khắc, thả. Hỏi: “Mỗi động từ chỉ việc gì? Làm việc đó với cái gì?” Nêu luật chơi: cô đọc một đối tượng, HS giơ thẻ động từ phù hợp.

    Học sinh

    HS quan sát bảng, lắng nghe luật chơi.

  2. Giáo viên

    Đọc lần lượt: “hạt vào đất”, “chỗ ở”, “tên lên vỏ quả”, “quả khi có quả chín”. Sau đó hướng dẫn HS viết N hoa kiểu 2: nét móc hai đầu, nét lượn kết hợp cong có vòng nhỏ; chiều cao 5 li, nét thứ hai 2,5 li (cỡ nhỏ). Viết mẫu trên bảng, vừa viết vừa nêu thứ tự nét.

    Học sinh

    HS giơ thẻ động từ phù hợp (gieo hạt, dựng chỗ ở, khắc tên, thả quả khi quả đã chín). HS viết chữ N trên bảng con 2 lần, sau đó viết câu “Nam chăm luống dưa sau vườn.”

  3. Giáo viên

    Mời 2 HS giơ bảng con cho cả lớp nhận xét; GV chỉ lỗi thường gặp (nét cong quá rộng, vòng nhỏ không rõ).

    Học sinh

    HS giơ bảng, nhận xét bài bạn và sửa lỗi.

  4. Giáo viên

    GV chốt: “Dựng, gieo, trồng, khắc, thả là các việc khác nhau; muốn kể mạch lạc phải chọn đúng thứ tự, không thả quả khi chưa có quả chín.”

    Học sinh

    HS nhắc lại nghĩa của từng động từ và viết lại chữ N vào vở Tập viết.

Hoạt động 2.3: Khám phá · 13 phút

Kể lại câu chuyện theo bốn chặng

Mục tiêu

HS kể được câu chuyện theo bốn chặng ra đảo – tự lo cuộc sống – trồng dưa – trở về, nghe và kiểm tra lí do của từng việc.

Nội dung

Kĩ thuật “Bàn tay nặn bột” rút gọn: mỗi nhóm nhận bốn thẻ chặng truyện, sắp xếp đúng thứ tự rồi kể lại. Người nghe kiểm tra lí do mỗi việc: trồng để có thức ăn, thả quả để tin tức tới đất liền. HS không bắt buộc thuộc lời thoại.

Sản phẩm dự kiến

Nhóm sắp đúng thứ tự bốn chặng; mỗi thành viên kể được ít nhất một chặng; người nghe nêu được lí do của ít nhất một việc.

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV phát bộ thẻ bốn chặng cho mỗi nhóm. Nêu yêu cầu: xếp thẻ theo thứ tự truyện, sau đó mỗi bạn kể một chặng, dùng từ “đầu tiên”, “sau đó”, “cuối cùng”. Người nghe đặt câu hỏi kiểm tra lí do.

    Học sinh

    HS nhận thẻ, thảo luận và xếp thứ tự.

  2. Giáo viên

    Đi quanh lớp, hỗ trợ nhóm còn lúng túng. Gợi ý: “Trước khi có quả chín, An Tiêm đã làm gì?” “Vì sao An Tiêm thả quả?” Chú ý HS kể đúng ngôi, không đưa suy đoán ăn quả lạ thành lời khuyên.

    Học sinh

    HS xếp thẻ: ra đảo → tự lo chỗ ở và trồng trọt → dưa có quả chín → trở về đất liền. HS kể lần lượt, người nghe hỏi: “Sao bạn trồng dưa?” Trả lời dự kiến: “Để có thức ăn cho gia đình.”

  3. Giáo viên

    Mời 2–3 nhóm kể trước lớp; GV và cả lớp nhận xét về trình tự, cách nối ý và lí do của từng việc.

    Học sinh

    HS trình bày, các bạn nhận xét bằng lời nói ngắn gọn, lịch sự.

  4. Giáo viên

    GV chốt trình tự bốn chặng và nhắc: “Kể đúng thứ tự giúp người nghe hiểu câu chuyện; nêu được lí do giúp câu chuyện thuyết phục.”

    Học sinh

    HS nhắc lại bốn chặng của truyện.

Hoạt động 3: Luyện tập, thực hành · 15 phút

Luyện tập củng cố kiến thức

Mục tiêu

HS vận dụng kiến thức đọc hiểu, từ ngữ và chính tả để làm đúng các bài tập trong sách.

Nội dung

Làm bài theo nhóm đôi, sau đó chữa bằng học liệu số NeoEdu trên màn hình. Nội dung: (1) chọn chi tiết chứng minh cần cù; (2) nhận biết việc không nên áp dụng nguyên xi từ truyện; (3) ghép động từ với đối tượng; (4) xếp chặng truyện; (5) điền ch hoặc tr; (6) chọn đặc điểm dưa hấu trong truyện. Hoàn thành Phiếu học tập số 2.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 2 hoàn thành với đáp án: (1) A; (2) C; (3) gieo – hạt vào đất; dựng – chỗ ở; khắc – tên lên vỏ quả trong truyện; (4) ra đảo → tự lo chỗ ở và trồng trọt → hạt lạ mọc thành dưa, có quả chín → quả dưa giúp tin tức tới đất liền, gia đình được đón về; (5) chăm chỉ (ch); gieo trồng (tr); (6) A, B, C (vỏ xanh, ruột đỏ, hạt đen; không có vỏ sắt).

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV phát Phiếu học tập số 2, nêu yêu cầu làm nhanh trong 8 phút, cùng bạn đối chiếu. Nhắc: bài 2 và 3 phải giải thích lí do.

    Học sinh

    HS nhận phiếu, đọc yêu cầu và làm việc theo cặp.

  2. Giáo viên

    Quan sát, hỗ trợ cặp còn chậm. Gợi ý khi HS chọn sai: “Việc nào là hành động làm để có thức ăn? Việc nào chỉ là chờ đợi?”

    Học sinh

    HS trao đổi, chọn đáp án và ghi vào phiếu; dự kiến HS chọn B ở câu 1 là chưa đúng vì “nằm chờ” không phải cần cù.

  3. Giáo viên

    Chiếu đáp án trên học liệu số NeoEdu, hướng dẫn HS tự chấm và sửa lỗi. Với câu 5, hỏi thêm: “Vì sao chữ ch viết trong chăm chỉ?”

    Học sinh

    HS đối chiếu đáp án, tự chấm, giơ tay trả lời câu hỏi bổ sung: “Chăm chỉ viết ch, trồng viết tr.”

  4. Giáo viên

    GV chốt các điểm dễ nhầm: không suy đoán chim ăn được thì người ăn được; động từ gắn với thao tác cụ thể; ch và tr cần ghi nhớ theo từ.

    Học sinh

    HS sửa lỗi trong phiếu và ghi lại những điều cần nhớ.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 10 phút

Đóng vai An Tiêm và kể việc em tự làm

Mục tiêu

HS đóng vai An Tiêm kể ngắn về thời gian trên đảo và liên hệ với một việc tự phục vụ bản thân có cách làm cụ thể.

Nội dung

Đóng vai theo cặp: một HS đóng An Tiêm kể 3–4 câu về thời gian trên đảo (ngôi xưng nhất quán, có khó khăn, lao động và kết quả); bạn kiểm tra lí do. Sau đó viết 2 câu về một việc tự phục vụ em có thể làm, có cách làm (ví dụ: sắp sách theo thời khóa biểu, gấp áo).

Sản phẩm dự kiến

Mỗi HS kể được 3–4 câu đóng vai theo ngôi “tôi” nhất quán; viết được 2 câu về một việc tự phục vụ có cách làm. Ví dụ đóng vai: “Tôi cùng gia đình sống trên đảo hoang. Chúng tôi dựng chỗ ở và chăm chỉ trồng cây. Những hạt giống tôi gieo lớn thành dưa hấu. Nhờ làm việc bền bỉ, gia đình có thêm thức ăn.”

Cách tiến hành

  1. Giáo viên

    GV nêu yêu cầu: đóng vai An Tiêm kể 3–4 câu về thời gian trên đảo; bạn kiểm tra lí do của mỗi việc. Sau đó viết 2 câu về việc tự phục vụ em làm được.

    Học sinh

    HS lắng nghe, chuẩn bị ý trong 1 phút.

  2. Giáo viên

    Mời 2–3 cặp lên đóng vai; hỏi: “Việc em tự làm được là gì? Em làm như thế nào?” Gợi ý: “Em tự xếp sách theo thời khóa biểu, em xem từng môn rồi đặt sách vào cặp.”

    Học sinh

    HS đóng vai và trình bày. Dự kiến: “Em tự gấp áo và xếp vào tủ.” “Em tự sắp sách vào cặp trước khi đi học.”

  3. Giáo viên

    Cho HS nhận xét về ngôi kể và lí do việc làm; GV khen những câu có cách làm cụ thể.

    Học sinh

    HS nhận xét bạn, viết 2 câu vào vở.

  4. Giáo viên

    GV chốt: “Học tập An Tiêm, em biết làm việc vừa sức và tự giải quyết việc của mình. Hãy làm ít nhất một việc mỗi ngày.”

    Học sinh

    HS nhắc lại việc mình cam kết làm ở nhà.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Đọc đoạn truyện và hoàn thành bảng sau.

  • Việc An Tiêm làm để có chỗ ở: ……………………………
  • Việc An Tiêm làm để có thức ăn: ……………………………
  • Chi tiết chứng minh An Tiêm cần cù (dựng nhà, gieo trồng, chăm cây): ……………………………
  • Chi tiết chứng minh An Tiêm chủ động (tìm cách sống, không chờ người tới cứu): ……………………………
  • Câu trả lời: Vì sao em nói An Tiêm là người chăm chỉ và chủ động? ……………………………

Phiếu học tập số 2

  1. Chi tiết nào là bằng chứng cho tính cần cù của An Tiêm?
  • A. Tự dựng chỗ ở và gieo trồng
  • B. Chỉ nằm chờ trên đảo
  • C. Bắt chim đọc thư
  1. Điều nào không nên áp dụng nguyên xi từ truyện vào đời thật?
  • A. Chăm chỉ làm việc vừa sức
  • B. Tìm cách giải quyết khó khăn
  • C. Thấy chim ăn quả lạ thì tự ăn thử
  1. Ghép động từ với đối tượng phù hợp:
  • gieo – ……………………
  • dựng – ……………………
  • khắc – ……………………
    (Chọn từ: hạt vào đất; chỗ ở; tên lên vỏ quả trong truyện)
  1. Xếp các chặng truyện theo thứ tự (ghi số 1–4):
  • ….. Trở về đất liền
  • ….. Gia đình ra đảo
  • ….. Tự lo chỗ ở và trồng trọt
  • ….. Trồng dưa, dưa có quả chín
  1. Điền ch hoặc tr: ……ăm chỉ; gieo ……ồng.
  2. Chọn đặc điểm thường dùng để tả dưa hấu trong truyện (có thể chọn nhiều ý):
  • A. Vỏ xanh
  • B. Ruột đỏ
  • C. Hạt đen
  • D. Vỏ làm bằng sắt

Hướng dẫn về nhà

  • Kể lại cho người thân nghe câu chuyện Mai An Tiêm theo bốn chặng: ra đảo – tự lo cuộc sống – trồng dưa – trở về.
  • Viết 2 câu về một việc tự phục vụ em làm được ở nhà và nêu cách làm (ví dụ: tự xếp sách, gấp áo, tưới cây cùng người lớn).
  • Luyện viết chữ N hoa kiểu 2 và câu “Nam chăm luống dưa sau vườn.” trong vở Tập viết.
  • Truy cập học liệu số NeoEdu tại neoedu.vn/learn/2/vietnamese/tap-2-bai-21-mai-an-tiem để ôn lại bài tập tương tác trước khi đến lớp.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.