ToánLớp 2Chủ đề 12. Phép cộng, phép trừ trong phạm vi 1000

Giáo án Bài 62. Phép trừ (có nhớ) trong phạm vi 1000

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 2 tiết (70 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

Thực hiện được phép trừ có nhớ một lần trong phạm vi 1000 khi nhớ ở hàng chục hoặc hàng trăm.
Giải thích được vì sao ở hàng chục phải lấy 12 trừ 7 (hoặc 12 trừ 6) và phải cộng thêm 1 vào chữ số của số trừ ở hàng bên trái.
Vận dụng được phép trừ có nhớ để giải bài toán thực tế có lời văn và thử lại kết quả bằng phép cộng.
Tư duy và lập luận toán học: HS giải thích được vì sao lấy 12 trừ 7 và vì sao nhớ 1 vào số trừ ở hàng bên trái.
Mô hình hoá toán học: HS chuyển bài toán thực tế về phép trừ có nhớ và chọn đúng phép tính.
Giải quyết vấn đề toán học: HS xác định được hàng nào không đủ để trừ và thực hiện đúng quy trình có nhớ.
Giao tiếp toán học: HS đọc, viết đúng phép tính, nêu được các bước đặt tính và tính.

2. Năng lực chung

Tự chủ và tự học: HS tự đặt tính, tự tính và tự kiểm tra kết quả bằng phép cộng thử lại.
Giao tiếp và hợp tác: HS làm việc theo cặp, nhóm, trình bày và nhận xét cách làm của bạn bằng ngôn ngữ toán học.
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS tìm cách xử lý khi hàng đơn vị hoặc hàng chục của số bị trừ không đủ để trừ, chọn cách làm phù hợp.

3. Phẩm chất

Chăm chỉ: HS tích cực làm bảng con, luyện tập đủ các dạng bài.
Trung thực: HS thử lại kết quả bằng phép cộng và nhận lỗi sai của mình để sửa.
Trách nhiệm: HS hợp tác, chia sẻ và kiểm tra bài của bạn trong nhóm.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

Bảng phụ hoặc máy chiếu ghi các phép tính, đề bài tập và phiếu học tập.
Bộ que tính hoặc thẻ chục, thẻ trăm dùng để minh hoạ việc đổi hàng.
Thẻ số, bảng đặt tính mẫu.
Học liệu số NeoEdu: trang bài học có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác (neoedu.vn/learn/2/math/bai-62-phep-tru-co-nho-trong-pham-vi-1000), dùng để chiếu ví dụ và kiểm tra nhanh bài tập ở hoạt động luyện tập.

2. Học sinh

Bảng con, bút viết bảng, khăn lau.
Vở ghi, bút chì, thước kẻ.
Bộ que tính hoặc thẻ chục, thẻ trăm (nếu có).
Phiếu học tập số 1 và số 2 do GV phát.

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 5 phút

Khởi động: Trò chơi Ai tính nhanh

Mục tiêu

Ôn lại phép trừ không nhớ trong phạm vi 1000, tạo tâm thế học tập và dẫn dắt vào tình huống hàng đơn vị không đủ để trừ.

Nội dung

GV chiếu lần lượt 4 phép tính: $486 - 153$ , $578 - 224$ , $695 - 52$ , $849 - 307$ . HS viết nhanh kết quả ra bảng con.
Sau đó GV hỏi: Nếu hàng đơn vị của số bị trừ nhỏ hơn số trừ, ví dụ $452 - 127$ thì làm thế nào?

Sản phẩm dự kiến

Bốn kết quả đúng trên bảng con: 333; 354; 643; 542.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu luật chơi: mỗi phép tính có 20 giây, HS viết kết quả lên bảng con và giơ lên khi xong.
Học sinh
HS lắng nghe, chuẩn bị bảng con và bút viết.
Giáo viên
GV chiếu từng phép tính và nhắc HS đặt tính thẳng cột trước khi tính.
Học sinh
HS đặt tính, tính từ hàng đơn vị rồi viết kết quả vào bảng con.
Giáo viên
GV kiểm tra nhanh bằng cách hỏi: Ai ra 333? Ai ra 354? Khen nhóm làm nhanh và đúng.
Học sinh
HS giơ bảng; cả lớp nhận xét. Dự kiến HS trả lời: 486 − 153 = 333 vì 6 − 3 = 3, 8 − 5 = 3, 4 − 1 = 3.
Giáo viên
GV dẫn vào bài: Khi hàng đơn vị của số bị trừ nhỏ hơn số trừ thì ta làm thế nào? Hôm nay chúng ta học phép trừ có nhớ.
Học sinh
HS trả lời dự kiến: Phải mượn/nhớ để có đủ số để trừ; HS lắng nghe và nêu tên bài học.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 12 phút

Trừ có nhớ ở hàng đơn vị

Mục tiêu

HS hiểu và thực hiện được phép trừ có nhớ ở hàng đơn vị thông qua thao tác với que tính và đặt tính.

Nội dung

Tính $452 - 127$ bằng que tính và bảng con.
GV nêu câu hỏi: Số 452 gồm mấy trăm, mấy chục, mấy đơn vị? Hàng đơn vị có 2 đơn vị, có đủ để bớt 7 đơn vị không? Nếu không đủ thì đổi như thế nào?
Sau đó HS đặt tính và thực hiện theo các bước đã thảo luận.

Sản phẩm dự kiến

HS nêu được cách thực hiện: 2 không trừ được 7, lấy 12 trừ 7 bằng 5, viết 5 và nhớ 1; hàng chục 2 thêm 1 là 3, 5 trừ 3 bằng 2; hàng trăm 4 trừ 1 bằng 3. Kết quả $452 - 127 = 325$ .

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV đưa ra phép tính $452 - 127$ và yêu cầu HS dùng que tính biểu diễn số 452 (4 thẻ trăm, 5 que chục, 2 que đơn vị).
Học sinh
HS lấy que tính, biểu diễn số 452 trên bàn.
Giáo viên
GV hỏi: Có đủ 2 que đơn vị để bớt 7 không? Hướng dẫn HS đổi 1 que chục thành 10 que đơn vị. GV hướng dẫn đặt tính trên bảng.
Học sinh
HS trả lời dự kiến: Không đủ. Đổi 1 que chục thành 10 que đơn vị, có 12 que đơn vị. HS tính 12 − 7 = 5, viết 5 và nhớ 1 vào hàng chục.
Giáo viên
GV mời 2 HS nói lại từng bước: hàng đơn vị, hàng chục, hàng trăm.
Học sinh
HS trình bày: Hàng đơn vị 12 − 7 = 5, nhớ 1; hàng chục 2 + 1 = 3, 5 − 3 = 2; hàng trăm 4 − 1 = 3. Kết quả 325.
Giáo viên
GV chốt: Hàng đơn vị không đủ để trừ thì lấy 12 trừ số trừ, viết kết quả và nhớ 1 vào hàng chục của số trừ. GV hướng dẫn HS thử lại bằng cách lấy 325 + 127.
Học sinh
HS ghi vào vở: 452 − 127 = 325; thử lại 325 + 127 = 452.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 13 phút

Trừ có nhớ ở hàng chục và vì sao lấy 12

Mục tiêu

HS thực hiện được phép trừ có nhớ ở hàng chục và giải thích được cách lấy 12 và nhớ 1 sang số trừ.

Nội dung

Cặp đôi làm Phiếu học tập số 1: tính $528 - 163$ và giải thích bằng que tính vì sao hàng chục lấy 12 trừ 6, vì sao hàng trăm 1 thêm 1 thành 2.
GV chốt hai cách giải thích: đổi hàng ở số bị trừ, hoặc nhớ 1 sang số trừ; không được vừa giảm hàng chục của số bị trừ vừa tăng hàng chục của số trừ.

Sản phẩm dự kiến

HS điền đúng phiếu, kết quả $528 - 163 = 365$ và giải thích được: hàng chục 2 không trừ được 6, mượn 1 trăm đổi thành 10 chục nên có 12 chục, 12 − 6 = 6; hàng trăm nhớ 1 nên 1 + 1 = 2, 5 − 2 = 3.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV chiếu phép tính $528 - 163$ và phát Phiếu học tập số 1. GV nêu câu hỏi: Hàng chục có 2 chục, trừ 6 chục có đủ không?
Học sinh
HS đọc đề, nhận phiếu học tập và thảo luận cặp đôi.
Giáo viên
GV theo dõi các cặp, hướng dẫn cặp gặp khó khăn dùng thẻ trăm đổi thành 10 chục.
Học sinh
Một HS đặt tính và tính, bạn còn lại dùng que tính kiểm tra và giải thích. Dự kiến: 8 − 3 = 5; hàng chục 2 không đủ trừ 6, mượn 1 trăm đổi thành 10 chục, có 12 chục, 12 − 6 = 6, nhớ 1; hàng trăm 1 + 1 = 2, 5 − 2 = 3.
Giáo viên
GV mời 2 cặp trình bày. Hỏi cả lớp: Vì sao hàng trăm lại thêm 1? Vì sao không được vừa bớt ở số bị trừ vừa thêm ở số trừ cùng một hàng?
Học sinh
HS trình bày; dự kiến: Vì ta đã nhớ 1 chục sang số trừ nên phải cộng 1 vào chữ số hàng trăm của số trừ để hiệu không đổi.
Giáo viên
GV chốt cách ghi nhớ: Chữ số trên bé hơn chữ số dưới thì thêm 10 vào chữ số trên rồi trừ, nhớ 1 cộng vào chữ số của số trừ ở hàng bên trái. GV cho HS xem ví dụ $604 - 251 = 353$ trên học liệu NeoEdu.
Học sinh
HS ghi vở phần ghi nhớ, đọc lại bằng lời của mình và làm thử ví dụ $604 - 251$ trên bảng con.

Hoạt động 3.1: Luyện tập, thực hành · 15 phút

Luyện tập: Tính, chọn đáp án, đúng sai, nối và điền dấu

Mục tiêu

Củng cố kỹ năng đặt tính và thực hiện phép trừ có nhớ; nhận biết các lỗi thường gặp như quên nhớ, lấy số nhỏ trừ số lớn.

Nội dung

Làm các bài tập sau:
Bài 2: $372 - 45 = ?$ A. 327; B. 333; C. 337.
Bài 3: Tính $560 - 34$ ; $418 - 92$ ; $735 - 281$ .
Bài 4: Đúng hay sai: a) $651 - 37 = 624$ ; b) $820 - 450 = 370$ ; c) $463 - 128 = 335$ ; d) $917 - 64 = 953$ .
Bài 6: Nối phép tính với kết quả: $384 - 56$ ; $700 - 250$ ; $925 - 408$ ; $263 - 91$ với các số 328, 450, 517, 172.
Bài 8: Điền dấu >, <, =: $530 - 17$ và $520$ ; $846 - 290$ và $556$ ; $372 - 119$ và $250$ .
HS làm bảng con, sau đó đổi bảng chéo trong nhóm 4 để kiểm tra.

Sản phẩm dự kiến

Đáp án: Bài 2: A, 327. Bài 3: 526; 326; 454. Bài 4: a) S (651 − 37 = 614); b) Đ; c) Đ; d) S (917 − 64 = 853). Bài 6: $384 - 56 = 328$ ; $700 - 250 = 450$ ; $925 - 408 = 517$ ; $263 - 91 = 172$ . Bài 8: $530 - 17 = 513 < 520$ ; $846 - 290 = 556 = 556$ ; $372 - 119 = 253 > 250$ .

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV chiếu đề bài 2, 3, 4 trên máy chiếu hoặc học liệu NeoEdu và nêu yêu cầu: làm bảng con, đổi chéo kiểm tra trong nhóm.
Học sinh
HS đọc đề, chuẩn bị bảng con.
Giáo viên
GV đi quanh lớp, quan sát các bạn đặt tính sai hàng hoặc quên nhớ, nhắc nhở kịp thời.
Học sinh
HS làm bài cá nhân trên bảng con, sau đó đổi bảng chéo trong nhóm để kiểm tra và giải thích cách làm.
Giáo viên
GV mời HS lên trình bày bài 4 câu d và bài 6. Hỏi: Vì sao 917 − 64 không phải 953?
Học sinh
HS trả lời dự kiến: 917 − 64 = 853. Ra 953 là do quên nhớ ở hàng trăm (9 − 0 thay vì 8 − 0 do đã nhớ).
Giáo viên
GV chữa các lỗi sai: quên nhớ, lấy số nhỏ trừ số lớn ở hàng đơn vị. Nhấn mạnh cách thử lại bằng phép cộng.
Học sinh
HS sửa bài sai vào vở và nêu lại cách thử lại kết quả.

Hoạt động 3.2: Luyện tập, thực hành · 15 phút

Giải toán có lời văn và thử lại kết quả

Mục tiêu

HS vận dụng phép trừ có nhớ để giải bài toán có lời văn và kiểm tra kết quả bằng phép cộng.

Nội dung

Bài 5: Bạn Minh đặt tính 542 − 318 nhưng làm sai ở hàng đơn vị (lấy 8 − 2 thay vì 12 − 8). Tìm kết quả đúng.
Bài 7: Đoàn tàu chở 465 hành khách. Đến ga Vinh có 138 hành khách xuống tàu. Hỏi trên tàu còn bao nhiêu hành khách?
Bài 9: Bác Tư thu hoạch 650 kg khoai lang, đã bán 235 kg. Hỏi bác Tư còn lại bao nhiêu ki-lô-gam khoai lang?
Bài 10: Mai có 341 con tem, Mai nhiều hơn Nam 125 con tem. Hỏi Nam có bao nhiêu con tem?
HS làm Phiếu học tập số 2 và thử lại kết quả bằng phép cộng.

Sản phẩm dự kiến

Đáp án: Bài 5: 224 (542 − 318 = 224, thử lại 224 + 318 = 542). Bài 7: $465 - 138 = 327$ , trên tàu còn 327 hành khách. Bài 9: $650 - 235 = 415$ , bác Tư còn 415 kg. Bài 10: Nam ít hơn Mai 125 con tem nên $341 - 125 = 216$ , Nam có 216 con tem.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV phát Phiếu học tập số 2 và nêu yêu cầu: đọc đề, tìm phép tính, đặt tính, thử lại bằng phép cộng.
Học sinh
HS đọc đề, gạch dưới các dữ kiện quan trọng (ví dụ: còn bao nhiêu, nhiều hơn, đã bán).
Giáo viên
GV gợi ý với bài 10: Mai nhiều hơn Nam nghĩa là điều gì? Nam có ít hơn hay nhiều hơn Mai?
Học sinh
HS làm bài theo cặp. Dự kiến HS trả lời bài 10: Nam ít hơn Mai, nên lấy 341 − 125 = 216.
Giáo viên
GV mời đại diện nhóm trình bày bài toán, yêu cầu nêu phép tính và câu trả lời đầy đủ.
Học sinh
HS trình bày: Trên tàu còn 327 hành khách; bác Tư còn 415 kg khoai lang; Nam có 216 con tem. Bạn nhận xét và thử lại bằng phép cộng.
Giáo viên
GV chốt cách trình bày bài giải: câu trả lời, phép tính, đơn vị. Nhắc HS cẩn thận khi đọc từ 'nhiều hơn' và 'ít hơn'.
Học sinh
HS sửa bài và ghi lời giải đầy đủ vào vở.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 10 phút

Vận dụng: Tính quãng đường và số hàng còn lại trong thực tế

Mục tiêu

HS vận dụng phép trừ có nhớ vào tình huống thực tế quen thuộc và rèn ý thức tự kiểm tra kết quả.

Nội dung

Tình huống 1: Đoạn đường từ nhà đến bến xe dài 720 m. Bạn An đã đi được 285 m. Hỏi bạn An còn phải đi bao nhiêu mét?
Tình huống 2 (giao về nhà): Cửa hàng có 548 quyển vở, đã bán 179 quyển. Hỏi cửa hàng còn bao nhiêu quyển vở? HS thử lại bằng phép cộng.

Sản phẩm dự kiến

Tình huống 1: $720 - 285 = 435$ , bạn An còn phải đi 435 m (thử lại: 285 + 435 = 720). Tình huống 2: $548 - 179 = 369$ , cửa hàng còn 369 quyển vở (thử lại: 179 + 369 = 548).

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu tình huống 1 và hỏi: Bài toán cho biết gì, hỏi gì? Phép tính nào phù hợp?
Học sinh
HS đọc đề, xác định dữ kiện và chọn phép trừ.
Giáo viên
GV yêu cầu HS đặt tính trên bảng con, tính và thử lại bằng phép cộng.
Học sinh
HS làm bảng con: 720 − 285 = 435; thử lại 285 + 435 = 720. Dự kiến: hàng đơn vị 0 không trừ được 5 nên lấy 10 trừ 5 bằng 5, nhớ 1.
Giáo viên
GV mời HS trình bày câu trả lời đầy đủ và giao tình huống 2 về nhà.
Học sinh
HS trả lời: Bạn An còn phải đi 435 m. HS ghi nhận yêu cầu bài tập về nhà.
Giáo viên
GV nhận xét, khen ngợi và chốt: Trong thực tế, khi bài toán hỏi còn lại, quãng đường còn phải đi, ta thường dùng phép trừ.
Học sinh
HS nêu lại cách nhận biết bài toán dùng phép trừ.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Dùng trong hoạt động Trừ có nhớ ở hàng chục và vì sao lấy 12.

Nhiệm vụ: Tính $528 - 163$ và điền vào các ô trống.

Hàng đơn vị: $8 - 3 =$ ___, viết ___.
Hàng chục: 2 không trừ được 6, lấy ___ trừ 6 bằng ___, viết ___, nhớ ___.
Hàng trăm: 1 thêm 1 bằng ___; 5 trừ ___ bằng ___, viết ___.
Kết quả: $528 - 163 =$ ___.

Giải thích (dùng que tính):

Vì sao hàng chục lấy 12 để trừ?
Vì sao hàng trăm của số trừ phải cộng thêm 1?
Thử lại: ___ + ___ = ___.

Phiếu học tập số 2

Dùng trong hoạt động Giải toán có lời văn và thử lại kết quả.

Bài 1: Đoàn tàu chở 465 hành khách. Đến ga Vinh có 138 hành khách xuống tàu. Hỏi trên tàu còn bao nhiêu hành khách?

Phép tính: ___ − ___ = ___
Trả lời: ___
Thử lại: ___ + ___ = ___

Bài 2: Bác Tư thu hoạch 650 kg khoai lang, đã bán 235 kg. Hỏi bác Tư còn lại bao nhiêu ki-lô-gam khoai lang?

Phép tính: ___ − ___ = ___
Trả lời: ___
Thử lại: ___ + ___ = ___

Bài 3: Mai có 341 con tem, Mai nhiều hơn Nam 125 con tem. Hỏi Nam có bao nhiêu con tem?

Nam ít hơn hay nhiều hơn Mai? ___
Phép tính: ___ − ___ = ___
Trả lời: ___

Hướng dẫn về nhà

Hoàn thành bài toán tình huống 2: Cửa hàng có 548 quyển vở, đã bán 179 quyển. Tính số quyển vở còn lại và thử lại bằng phép cộng.
Tự đặt một bài toán thực tế có phép trừ có nhớ (ví dụ về số khách trên xe hoặc số kg gạo còn lại), tính kết quả và thử lại.
Luyện tính 5 phép trừ có nhớ trong phạm vi 1000 vào vở ô li, ghi rõ bước nhớ ở hàng chục hoặc hàng trăm.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.