ToánLớp 2Chủ đề 1. Ôn tập và bổ sung

Giáo án Bài 5. Ôn tập phép cộng, phép trừ (không nhớ) trong phạm vi 100

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 2 tiết (65 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

Đặt tính và thực hiện được phép cộng, phép trừ không nhớ trong phạm vi 100 (đặt thẳng cột, tính từ phải sang trái).
Tính nhẩm được với số tròn chục (ví dụ $60 + 30 = 90$ , $80 - 50 = 30$ ) và tính được biểu thức có hai dấu tính từ trái sang phải.
Giải được bài toán có một bước tính bằng phép trừ (hỏi còn lại) hoặc phép cộng (hỏi tất cả), trình bày đúng bài giải và đáp số.
Tư duy và lập luận toán học: giải thích vì sao phải viết chục thẳng cột chục và vì sao $86 - 26 = 60$ chứ không phải 6.
Mô hình hoá toán học: chuyển tình huống thư viện, vườn cây thành bài toán cộng hoặc trừ và trình bày bài giải.
Giao tiếp toán học: đọc, viết đúng phép tính, dùng đúng các từ "tất cả", "còn lại", "đáp số" và kí hiệu >, <, =.
Sử dụng công cụ, phương tiện học toán: sử dụng que tính, bảng con và trang bài học số NeoEdu để kiểm tra kết quả.

2. Năng lực chung

Tự chủ và tự học: HS tự đọc hiểu cách đặt tính, tự kiểm tra kết quả bằng cách thử lại trên bảng con và chủ động sửa lỗi đặt lệch cột.
Giao tiếp và hợp tác: HS trao đổi theo cặp đôi và nhóm, nói rõ cách làm từng bước ("4 cộng 2 bằng 6, viết 6") và nhận xét bài bạn.
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS chọn phép tính phù hợp với câu hỏi "tất cả" hoặc "còn lại" và tự đặt được bài toán đơn giản từ tình huống thực tế.

3. Phẩm chất

Chăm chỉ: HS làm đủ các bài tập đặt tính và tính nhẩm, kiên trì sửa bài khi kết quả chưa đúng.
Trung thực: HS nhận ra và nói thật lỗi sai của mình hoặc của bạn khi kiểm tra kết quả, không sao chép đáp án.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

Bảng phụ hoặc slide ghi các phép tính: $43 + 25$ , $68 - 34$ , $54 + 23$ , $79 - 36$ , và bài toán thư viện.
Bộ que tính và thẻ số (chữ số 0 đến 9) để minh hoạ đặt tính.
Phiếu học tập số 1 và Phiếu học tập số 2 (in cho mỗi nhóm).
Hình minh hoạ đặt tính, thư viện trường trong sách giáo khoa hoặc máy chiếu.
Học liệu số NeoEdu: trang bài học "Bài 5. Ôn tập phép cộng, phép trừ (không nhớ) trong phạm vi 100" (neoedu.vn/learn/2/math/bai-5-on-tap-phep-cong-phep-tru-khong-nho-trong-pham-vi-100), dùng phần bài giảng và bài tập tương tác.

2. Học sinh

Bảng con, bút viết bảng, khăn lau.
Bộ que tính (hoặc que rời, bó chục) và vở ô li.
Sách Toán 2, bút chì, thước kẻ.

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 5 phút

Ai nhanh hơn: đếm chục và tính nhẩm

Mục tiêu

Ôn lại cách đếm số tròn chục và cộng, trừ nhẩm số tròn chục để chuẩn bị cho bài học.

Nội dung

Trò chơi "Ai nhanh hơn": GV đọc hoặc chiếu các phép tính nhẩm đơn giản: $2$ chục $+$ $3$ chục, $5$ chục $-$ $2$ chục, $40 + 30$ , $70 - 20$ . HS giơ bảng con ghi kết quả.

Sản phẩm dự kiến

HS nhớ được cách cộng, trừ số tròn chục bằng cách đếm chục và ghi nhanh kết quả trên bảng con.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu luật chơi: mỗi câu hỏi HS ghi đáp số lên bảng con, giơ lên khi GV hô "Ba, hai, một, giơ!".
Học sinh
HS lắng nghe luật chơi, chuẩn bị bảng con và bút viết.
Giáo viên
GV chiếu lần lượt các phép tính: $2$ chục $+$ $3$ chục; $5$ chục $-$ $2$ chục; $40 + 30$ ; $70 - 20$ .
Học sinh
HS tính nhẩm và ghi đáp số: 5 chục, 3 chục, 70, 50.
Giáo viên
GV hỏi: "Vì sao $40 + 30 = 70$ ?"
Học sinh
HS trả lời: "Vì 4 chục cộng 3 chục bằng 7 chục, nên bằng 70."
Giáo viên
GV khen các bạn tính đúng nhanh, nhấn mạnh: cộng, trừ số tròn chục thì tính theo chục.
Học sinh
HS nhắc lại: tính số tròn chục theo chục.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 7 phút

Đặt tính và thực hiện phép cộng không nhớ

Mục tiêu

HS hình thành cách đặt tính và thực hiện phép cộng hai số có hai chữ số, không nhớ, trong phạm vi 100.

Nội dung

GV dùng que tính minh hoạ $43 + 25$ : 4 bó chục và 3 que rời cộng 2 bó chục và 5 que rời. HS đặt tính trên bảng con theo các bước: viết 43, viết 25 dưới 43 sao cho đơn vị thẳng cột đơn vị và chục thẳng cột chục; viết dấu $+$ ; kẻ gạch ngang; tính từ phải sang trái: $3 + 5 = 8$ , viết 8; $4 + 2 = 6$ , viết 6. Kết luận $43 + 25 = 68$ . Sau đó HS làm Phiếu học tập số 1, phần 1.

Sản phẩm dự kiến

HS đặt tính đúng và tính đúng $43 + 25 = 68$ ; nêu được quy tắc đặt thẳng cột và tính từ phải sang trái.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV hỏi: "Có 4 bó chục và 3 que rời, thêm 2 bó chục và 5 que rời, em có tất cả bao nhiêu que tính?"
Học sinh
HS suy nghĩ, trả lời theo cách đếm: "6 bó chục và 8 que, tức là 68 que."
Giáo viên
GV đặt tính $43 + 25$ trên bảng, hướng dẫn HS viết theo cột, nhấn mạnh đơn vị thẳng đơn vị, chục thẳng chục.
Học sinh
HS quan sát và đặt tính $43 + 25$ trên bảng con, tính từ phải sang trái.
Giáo viên
GV hỏi: "Vì sao phải viết chục thẳng cột với chục?"
Học sinh
HS trả lời: "Để cộng đúng hàng đơn vị với đơn vị, hàng chục với hàng chục." GV yêu cầu một HS đọc lại các bước đặt tính.
Giáo viên
GV chốt: đặt tính thẳng cột, tính từ phải sang trái; kết quả $43 + 25 = 68$ .
Học sinh
HS ghi vở: $43 + 25 = 68$ và các bước đặt tính.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 7 phút

Đặt tính và thực hiện phép trừ không nhớ

Mục tiêu

HS hình thành cách đặt tính và thực hiện phép trừ hai số có hai chữ số, không nhớ, trong phạm vi 100.

Nội dung

GV hướng dẫn đặt tính $68 - 34$ tương tự phép cộng: viết 68, viết 34 dưới 68 thẳng cột, kẻ gạch ngang, tính từ phải sang trái: $8 - 4 = 4$ , viết 4; $6 - 3 = 3$ , viết 3. Kết luận $68 - 34 = 34$ . Cặp đôi làm chung phép $54 + 23$ và $79 - 36$ trên bảng con rồi đổi bảng kiểm tra cho nhau.

Sản phẩm dự kiến

HS đặt tính và tính đúng $68 - 34 = 34$ , $54 + 23 = 77$ , $79 - 36 = 43$ ; biết kiểm tra lại kết quả bằng cách đặt tính lại.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu câu hỏi: "Có 68 quyển sách, bạn cho đi 34 quyển, còn lại bao nhiêu? Em tính bằng cách nào?"
Học sinh
HS đoán: "Ta làm phép trừ."
Giáo viên
GV đặt tính $68 - 34$ và hướng dẫn: tính từ phải sang trái, nhấn mạnh $8 - 4$ rồi đến $6 - 3$ .
Học sinh
HS theo dõi, đặt tính $68 - 34$ trên bảng con rồi tính.
Giáo viên
GV yêu cầu các cặp đôi đặt tính $54 + 23$ và $79 - 36$ , sau đó đổi bảng kiểm tra. GV hỏi: "Nếu bạn viết 9 nằm cột chục thì sẽ có chuyện gì?"
Học sinh
Cặp đôi làm bài và đổi bảng. HS trả lời: "Kết quả sai vì trừ nhầm hàng, cần đặt thẳng cột."
Giáo viên
GV nhấn mạnh lỗi đặt lệch cột và yêu cầu HS luôn thử lại kết quả.
Học sinh
HS sửa bảng nếu sai và ghi vở: $68 - 34 = 34$ ; $54 + 23 = 77$ ; $79 - 36 = 43$ .

Hoạt động 2.3: Khám phá · 7 phút

Tính nhẩm và tính biểu thức

Mục tiêu

HS nắm cách tính nhẩm với số tròn chục, phân tích số thành chục và đơn vị, và thực hiện được biểu thức có hai dấu tính.

Nội dung

Nhóm 4 HS tìm hiểu bốn nội dung: (1) $60 + 30$ : 6 chục cộng 3 chục bằng 9 chục, vậy bằng 90; $80 - 50 = 30$ . (2) $40 + 7 = 47$ vì có 4 chục và 7 đơn vị; $69 - 9 = 60$ . (3) Biểu thức $30 + 20 - 10 = 50 - 10 = 40$ , tính lần lượt từ trái sang phải. Mỗi nhóm trình bày một ý trên bảng nhóm.

Sản phẩm dự kiến

HS giải thích được cách tính nhẩm với số tròn chục và tính đúng $30 + 20 - 10 = 40$ .

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV chia nhóm 4, phát bảng nhóm và giao nhiệm vụ: mỗi bạn tính một phép, cả nhóm thống nhất cách giải thích.
Học sinh
HS nhận nhiệm vụ, phân công người tính và người giải thích.
Giáo viên
GV đi quanh lớp, gợi ý: "Đếm số chục trước, rồi cộng hoặc trừ số chục."
Học sinh
HS thảo luận, tính nhẩm $60 + 30$ , $80 - 50$ , $40 + 7$ , $69 - 9$ , $30 + 20 - 10$ .
Giáo viên
GV mời một nhóm trình bày $30 + 20 - 10$ và hỏi: "Vì sao không làm $20 - 10$ trước?"
Học sinh
HS trả lời: "Vì biểu thức có hai dấu tính thì tính từ trái sang phải: $30 + 20 = 50$ , rồi $50 - 10 = 40$ ."
Giáo viên
GV chốt: số tròn chục tính theo chục; biểu thức có nhiều dấu tính thì tính lần lượt từ trái sang phải.
Học sinh
HS ghi vở các kết quả: $60 + 30 = 90$ , $80 - 50 = 30$ , $40 + 7 = 47$ , $69 - 9 = 60$ , $30 + 20 - 10 = 40$ .

Hoạt động 2.4: Khám phá · 6 phút

Giải bài toán có một bước tính

Mục tiêu

HS nhận biết và giải được bài toán một bước tính: hỏi "còn lại" dùng phép trừ, hỏi "tất cả" dùng phép cộng.

Nội dung

Tình huống thư viện trường: có 65 quyển truyện, các bạn mượn 23 quyển. Hỏi còn lại bao nhiêu quyển? Nhóm đóng vai thủ thư và bạn mượn sách: một bạn đọc đề, một bạn tóm tắt bằng sơ đồ, một bạn chọn phép tính, một bạn trình bày bài giải. Sau đó GV hướng dẫn cách trình bày: Bài giải, phép tính, đơn vị, đáp số.

Sản phẩm dự kiến

HS tóm tắt được bài toán, chọn đúng phép trừ $65 - 23 = 42$ và trình bày đúng: "Số quyển truyện còn lại là: $65 - 23 = 42$ (quyển). Đáp số: 42 quyển truyện."

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV đọc đề bài toán thư viện và hỏi: "Đề bài hỏi gì? Có những số nào?"
Học sinh
HS trả lời: "Hỏi còn lại bao nhiêu quyển; có 65 quyển và mượn 23 quyển."
Giáo viên
GV hướng dẫn nhóm vẽ sơ đồ tóm tắt: 65 quyển, phần mượn 23 quyển, phần còn lại là ?. GV gợi ý: "Hỏi còn lại thì ta làm phép gì?"
Học sinh
Nhóm vẽ sơ đồ, thảo luận và chọn phép trừ: $65 - 23$ . Tính được $65 - 23 = 42$ .
Giáo viên
GV hỏi: "Nếu đề hỏi thư viện có tất cả bao nhiêu quyển thì làm phép gì?"
Học sinh
HS trả lời: "Làm phép cộng, vì hỏi tất cả thì phải cộng các phần lại."
Giáo viên
GV hướng dẫn trình bày bài giải và ghi nhớ: hỏi "tất cả" thường làm phép cộng, hỏi "còn lại" thường làm phép trừ.
Học sinh
HS viết vào vở bài giải đầy đủ: Bài giải; phép tính; đơn vị; Đáp số: 42 quyển truyện.

Hoạt động 3.1: Luyện tập, thực hành · 12 phút

Luyện tập đặt tính và tính nhẩm

Mục tiêu

Củng cố kĩ năng đặt tính, tính nhẩm và nối phép tính với kết quả đúng.

Nội dung

HS làm Phiếu học tập số 2, phần 1 đến 4 theo cá nhân rồi kiểm tra cặp đôi. Đồng thời dùng bài tập tương tác trên trang bài học số NeoEdu để kiểm tra nhanh.
Bài 1: Đặt tính rồi tính $52 + 34$ ; $97 - 45$ .
Bài 2: Tính nhẩm rồi nối phép tính với kết quả: $60 + 30$ , $80 - 50$ , $40 + 7$ , $69 - 9$ với các số 90, 30, 47, 60.
Bài 3: Đúng hay sai? a) $35 + 42 = 77$ ; b) $86 - 26 = 6$ ; c) $71 + 8 = 79$ ; d) $57 - 4 = 17$ .
Bài 4: Tính từ trái sang phải: $30 + 20 - 10 =$ ?; $75 - 5 + 10 =$ ?

Sản phẩm dự kiến

Đáp án bài 1: $52 + 34 = 86$ ; $97 - 45 = 52$ .
Đáp án bài 2: $60 + 30$ nối 90; $80 - 50$ nối 30; $40 + 7$ nối 47; $69 - 9$ nối 60.
Đáp án bài 3: a) Đúng; b) Sai, vì $86 - 26 = 60$ , chữ số 0 không được bỏ; c) Đúng; d) Sai, vì $57 - 4 = 53$ .
Đáp án bài 4: $30 + 20 - 10 = 40$ ; $75 - 5 + 10 = 80$ .

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV giao Phiếu học tập số 2 và yêu cầu HS làm lần lượt bốn bài, bài 3 cần giải thích lí do.
Học sinh
HS nhận phiếu và làm bài cá nhân.
Giáo viên
GV theo dõi, nhắc HS đặt thẳng cột khi làm bài 1 và thử lại kết quả khi làm bài 3.
Học sinh
HS làm bài, trao đổi với bạn ngồi cạnh khi gặp khó khăn.
Giáo viên
GV hỏi: "Vì sao $86 - 26$ không bằng 6?"
Học sinh
HS trả lời: "Vì $86 - 26$ là 60; hàng chục là $8 - 2 = 6$ chục, nên kết quả phải là 60."
Giáo viên
GV chữa bài, nhấn mạnh lỗi bỏ quên chữ số 0 và lỗi đặt lệch cột.
Học sinh
HS đổi phiếu kiểm tra, sửa lỗi sai (nếu có) vào phiếu.

Hoạt động 3.2: Luyện tập, thực hành · 10 phút

So sánh, điền số và chọn đáp án đúng

Mục tiêu

Vận dụng cộng, trừ không nhớ để so sánh kết quả, tìm số chưa biết và giải bài toán tất cả.

Nội dung

Trò chơi "Ai nhanh hơn" trên bảng con cho bài 5 và 6; sau đó làm bài 7, 8, 9 vào vở.
Bài 5: Điền dấu >, <, = vào chỗ trống: $45 + 3$ ? $50$ ; $78 - 8$ ? $70$ ; $22 + 46$ ? $86$ .
Bài 6: Phép tính nào có kết quả bằng 50? A. $80 - 30$ ; B. $40 + 20$ ; C. $90 - 50$ ; D. $23 + 26$ .
Bài 7: Vườn nhà Lan có 34 cây cam và 25 cây bưởi. Hỏi vườn có tất cả bao nhiêu cây cam và bưởi?
Bài 8: Số nào thích hợp với ? trong $? - 21 = 46$ ? A. 67; B. 25; C. 65.

Sản phẩm dự kiến

Đáp án bài 5: $45 + 3 = 48 < 50$ ; $78 - 8 = 70$ nên điền =; $22 + 46 = 68 < 86$ .
Đáp án bài 6: A, vì $80 - 30 = 50$ .
Đáp án bài 7: $34 + 25 = 59$ (cây). Đáp số: 59 cây.
Đáp án bài 8: A, vì $67 - 21 = 46$ ; số bị trừ bằng hiệu cộng số trừ: $46 + 21 = 67$ .

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV tổ chức trò chơi: GV đọc bài 6, HS giơ bảng con đáp án A, B, C hoặc D.
Học sinh
HS lắng nghe và chuẩn bị bảng con.
Giáo viên
GV chiếu bài 5, yêu cầu HS tính rồi so sánh; sau đó hướng dẫn HS làm bài 7, 8 vào vở.
Học sinh
HS tính, so sánh và điền dấu; làm bài 7 bằng cách tóm tắt và trình bày bài giải.
Giáo viên
GV hỏi: "Vì sao bài 7 dùng phép cộng?"
Học sinh
HS trả lời: "Vì đề hỏi có tất cả bao nhiêu cây, nên ta cộng số cây cam và số cây bưởi."
Giáo viên
GV chữa bài và nhấn mạnh cách tìm số bị trừ: lấy hiệu cộng số trừ.
Học sinh
HS sửa bài, ghi kết quả đúng vào vở.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 11 phút

Đố bạn bài toán từ đồ dùng ở nhà

Mục tiêu

HS vận dụng phép cộng, phép trừ không nhớ để giải bài toán thực tế và biết tự đặt đề toán đơn giản.

Nội dung

Mỗi nhóm đặt một bài toán một bước tính từ tình huống thực tế ở trường hoặc nhà (đồ dùng học tập, cây trong vườn, số sách trong thư viện lớp). Nhóm đố bạn, bạn giải và trình bày bài giải đúng cách. Khi kết thúc, GV dùng trang bài học số NeoEdu để chiếu đáp án, HS tự đối chiếu.

Sản phẩm dự kiến

Mỗi nhóm có một đề toán hoàn chỉnh, một bài giải đúng cách trình bày với đáp số, và biết giải thích lựa chọn phép tính.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu nhiệm vụ: mỗi nhóm đặt một bài toán về "tất cả" hoặc "còn lại", có số liệu trong phạm vi 100 và không nhớ.
Học sinh
HS nhận nhiệm vụ, thảo luận chọn tình huống.
Giáo viên
GV đi quanh lớp, hỗ trợ nhóm đặt đề và kiểm tra cách trình bày bài giải.
Học sinh
Nhóm viết đề toán và bài giải lên bảng nhóm.
Giáo viên
GV mời 2 nhóm đọc đề, các nhóm khác giải và nhận xét: "Phép tính này đúng không? Vì sao chọn phép đó?"
Học sinh
HS trình bày; ví dụ: "Đề hỏi còn lại nên ta làm phép trừ."
Giáo viên
GV tổng kết: đặt tính thẳng cột, tính từ phải sang trái, chọn phép tính theo câu hỏi, trình bày bài giải và đáp số; khen nhóm có đề toán hay.
Học sinh
HS ghi nhớ phần Ghi nhớ của bài và đối chiếu đáp án trên NeoEdu.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Dùng ở hoạt động Đặt tính và thực hiện phép cộng, phép trừ không nhớ.
Phần 1: Đặt tính rồi tính.

$43 + 25$
$68 - 34$
$54 + 23$
$79 - 36$
Phần 2: Trả lời câu hỏi.
Vì sao phải viết chục thẳng cột với chục?
Vì sao khi tính phải bắt đầu từ cột đơn vị (bên phải)?
Phần 3: Kiểm tra lại. Đổi bài với bạn, đặt tính lại phép tính của bạn để kiểm tra kết quả.

Phiếu học tập số 2

Dùng ở hoạt động Luyện tập đặt tính và tính nhẩm.
Bài 1: Đặt tính rồi tính.

$52 + 34$
$97 - 45$
Bài 2: Tính nhẩm rồi nối phép tính với kết quả.
$60 + 30$
$80 - 50$
$40 + 7$
$69 - 9$
Kết quả để nối: 90; 30; 47; 60.
Bài 3: Đúng hay sai?
a) $35 + 42 = 77$
b) $86 - 26 = 6$
c) $71 + 8 = 79$
d) $57 - 4 = 17$
Bài 4: Tính từ trái sang phải.
$30 + 20 - 10 =$ ?
$75 - 5 + 10 =$ ?
Bài 5: Điền dấu >, <, = vào chỗ trống.
$45 + 3$ ? $50$
$78 - 8$ ? $70$
$22 + 46$ ? $86$
Bài 6: Thư viện có 65 quyển truyện tranh, các bạn mượn đi 23 quyển. Thư viện còn lại bao nhiêu quyển truyện tranh?

Hướng dẫn về nhà

Hoàn thành bài 9 và bài 10 trong sách Toán 2, trang bài 5; đặt tính thẳng cột và thử lại kết quả.
Tìm ở nhà một tình huống có phép cộng hoặc phép trừ không nhớ (ví dụ số trứng, số quyển sách, số cây) và viết thành bài toán có lời giải, đáp số.
Chơi trò "Tính nhẩm với người thân": đọc các phép tính số tròn chục như $50 + 40$ , $90 - 30$ và ghi kết quả vào vở, sau đó đối chiếu với đáp án trên trang bài học số NeoEdu.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.