ToánLớp 2Chủ đề 4. Phép cộng, phép trừ (có nhớ) trong phạm vi 100

Giáo án Bài 23. Phép trừ (có nhớ) số có hai chữ số cho số có hai chữ số

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 2 tiết (70 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

Nêu được cách đặt tính và thực hiện phép trừ có nhớ hai số có hai chữ số (nhớ ở hàng đơn vị, cộng 1 vào số trừ ở hàng chục).
Giải thích được vì sao phải lấy thêm 10 đơn vị khi đơn vị của số bị trừ bé hơn đơn vị của số trừ.
Thực hiện được phép thử lại phép trừ bằng phép cộng: hiệu + số trừ = số bị trừ.
Vận dụng được phép trừ có nhớ để giải bài toán thực tế và so sánh kết quả các phép tính trong phạm vi 100.
Tư duy và lập luận toán học: HS giải thích được vì sao phải nhớ 1 và cộng 1 vào số trừ, lập luận để kiểm tra kết quả bằng phép thử lại.
Mô hình hoá toán học: HS chuyển tình huống 'cửa hàng có 52 cái bánh, bán 28 cái' thành phép trừ $52 - 28$ và trả lời câu hỏi thực tế.
Giải quyết vấn đề toán học: HS tìm được chỗ sai trong bài làm của bạn Na và tự đưa ra cách tính đúng.
Giao tiếp toán học: HS đọc và nói được từng bước tính bằng các cụm từ như 'không trừ được', 'lấy 12 trừ 8', 'nhớ 1', 'thêm 1'.
Sử dụng công cụ, phương tiện học toán: HS dùng que tính và thẻ chục, đơn vị để biểu diễn số và đổi 1 chục thành 10 đơn vị.

2. Năng lực chung

Tự chủ và tự học: HS chủ động dùng que tính, bảng con để kiểm tra cách tính, tự sửa lỗi khi phát hiện kết quả sai.
Giao tiếp và hợp tác: HS trao đổi theo cặp và nhóm, nêu được từng bước đặt tính, thống nhất kết quả trước lớp.
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS vận dụng phép trừ có nhớ để giải quyết tình huống cửa hàng bánh và các bài toán thực tế.

3. Phẩm chất

Chăm chỉ: HS tích cực làm đủ các bài tập, kiên trì tính lại khi kết quả chưa đúng.
Trách nhiệm: HS tự kiểm tra bài của mình bằng phép thử lại và chịu trách nhiệm với kết quả của nhóm.
Trung thực: HS nhận ra và nói thẳng lỗi sai của bản thân hoặc của bạn khi chữa bài.
Nhân ái: HS giúp đỡ bạn còn lúng túng khi đặt tính trong hoạt động nhóm, nhận xét bạn bằng lời lẽ góp ý thân thiện.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

Bảng phụ hoặc slide ghi tình huống 'Cửa hàng có 52 cái bánh, đã bán 28 cái' và bảng đặt tính 52 − 28.
Bộ que tính và thẻ chục, thẻ đơn vị (dùng chung cho cả lớp).
Phiếu học tập số 1, Phiếu học tập số 2 (in cho mỗi nhóm).
Thẻ đáp án các phép tính để tổ chức trò chơi chữa bài.
Học liệu số NeoEdu: bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác của Bài 23 tại neoedu.vn/learn/2/math/bai-23-phep-tru-co-nho-so-co-hai-chu-so-cho-so-co-hai-chu-so (dùng để trình chiếu ví dụ và kiểm tra bài tập tương tác ở tiết 2).

2. Học sinh

Vở ghi, bút chì, bảng con, phấn hoặc bút lông.
Que tính và thẻ chục, thẻ đơn vị (mỗi nhóm một bộ).
Thước kẻ, khăn lau bảng.

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 5 phút

Ai nhanh hơn?

Mục tiêu

Ôn lại phép cộng có nhớ trong phạm vi 100 và tạo tâm thế vào bài mới.

Nội dung

Trò chơi 'Ai nhanh hơn?': GV đọc lần lượt các phép tính $38 + 25$ , $47 + 36$ , $29 + 45$ ; HS viết kết quả vào bảng con và giơ lên khi có đáp án. Sau đó GV đặt câu hỏi: 'Các em có nhớ khi làm phép cộng không? Hôm nay ta học phép ngược lại là phép trừ có nhớ.'

Sản phẩm dự kiến

HS tính đúng các phép tính: $38 + 25 = 63$ ; $47 + 36 = 83$ ; $29 + 45 = 74$ . HS nhớ lại việc 'nhớ 1' khi cộng và nêu được tên bài học.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nói: 'Cô sẽ đọc phép tính, các em tính nhanh rồi viết kết quả vào bảng con và giơ lên.' GV đọc $38 + 25$ .
Học sinh
HS lắng nghe, tính nhẩm hoặc đặt tính trên bảng con.
Giáo viên
GV đọc tiếp $47 + 36$ và $29 + 45$ , quan sát bảng con của HS, nhắc HS nhớ 1 khi tổng hàng đơn vị từ 10 trở lên.
Học sinh
HS giơ bảng con. Dự kiến HS trả lời: ' $38 + 25$ bằng $63$ ', ' $47 + 36$ bằng $83$ ', ' $29 + 45$ bằng $74$ .'
Giáo viên
GV hỏi: 'Khi cộng, hàng đơn vị được 10 trở lên thì làm thế nào?' và dẫn vào bài: 'Hôm nay chúng ta học cách trừ khi số bị trừ hàng đơn vị bé hơn số trừ.'
Học sinh
HS trả lời: 'Ta nhớ 1 sang hàng chục.' HS nhắc lại tên bài: 'Phép trừ có nhớ.'

Hoạt động 2.1: Khám phá · 15 phút

Đặt tính và tính $52 - 28$ với que tính

Mục tiêu

Hình thành cách đặt tính và thực hiện phép trừ có nhớ hai số có hai chữ số, giải thích được lí do phải lấy thêm 10 đơn vị.

Nội dung

Nhiệm vụ nhóm: Nhóm 4 HS đọc tình huống 'Cửa hàng có 52 cái bánh, đã bán 28 cái', tìm phép tính phù hợp, dùng que tính biểu diễn 52 và 28, thực hiện đổi 1 chục thành 10 đơn vị rồi tính. Sau đó đặt tính và ghi các bước bằng lời: 2 không trừ được 8, lấy 12 trừ 8 bằng 4, viết 4, nhớ 1; 2 thêm 1 bằng 3; 5 trừ 3 bằng 2, viết 2.

Sản phẩm dự kiến

Bảng đặt tính $52 - 28$ đúng; kết quả $52 - 28 = 24$ ; câu trả lời: cửa hàng còn lại 24 cái bánh. Mỗi nhóm trình bày được một câu giải thích: 'Hàng đơn vị 2 bé hơn 8 nên lấy 1 chục đổi thành 10 đơn vị, được 12 đơn vị.'

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV treo tình huống 'Cửa hàng có 52 cái bánh, đã bán 28 cái' và hỏi: 'Cửa hàng còn lại bao nhiêu cái bánh? Ta cần tính phép tính nào?' Sau đó GV phát que tính và hướng dẫn nhóm: 'Dùng 5 bó que tính và 2 que lẻ để biểu diễn 52; dùng 2 bó và 8 que lẻ để biểu diễn 28.'
Học sinh
HS đọc tình huống, trả lời: 'Ta tính $52 - 28$ .' Các nhóm nhận que tính và biểu diễn số 52, số 28.
Giáo viên
GV đi quanh lớp, hỏi gợi mở: 'Hàng đơn vị có 2 que lẻ, có bớt được 8 que lẻ không? Làm thế nào?' và 'Muốn có đủ 8 que lẻ thì cần đổi một bó chục thành mấy que lẻ?'
Học sinh
HS thảo luận: 'Không bớt được, phải đổi 1 bó chục lấy 10 que lẻ, thành 12 que lẻ.' 'Bớt 8 que, còn 4 que lẻ.' 'Còn 4 bó chục, bớt 2 bó, còn 2 bó.' Nhóm ghi phép đặt tính vào bảng con.
Giáo viên
GV mời 2 nhóm trình bày cách đặt tính trên bảng. GV hỏi: 'Vì sao hàng đơn vị lại lấy 12 trừ 8 chứ không phải 8 trừ 2?'
Học sinh
Đại diện nhóm trình bày: 'Vì 2 nhỏ hơn 8 nên không trừ được, phải lấy 12 trừ 8 bằng 4, viết 4 và nhớ 1.' Dự kiến HS nêu: 'Vì số bị trừ ở hàng đơn vị bé hơn số trừ nên phải mượn thêm 10.'
Giáo viên
GV tổng kết: 'Hàng đơn vị không trừ được thì lấy thêm 10, nhớ 1. Ở hàng chục, ta cộng 1 vào số trừ rồi mới trừ.' GV hướng dẫn HS ghi nhớ: $52 - 28 = 24$ , cửa hàng còn 24 cái bánh.
Học sinh
HS ghi kết quả vào vở và nhắc lại quy tắc: 'Hàng đơn vị không trừ được thì lấy 12 trừ 8, nhớ 1; hàng chục lấy 2 cộng 1 bằng 3 rồi trừ 5 trừ 3 bằng 2.'

Hoạt động 2.2: Khám phá · 15 phút

Thử lại phép trừ bằng phép cộng

Mục tiêu

Hình thành cách thử lại phép trừ bằng phép cộng và vận dụng với hai ví dụ có nhớ.

Nội dung

GV dẫn dắt từ kết quả $52 - 28 = 24$ để HS kiểm tra bằng phép cộng $24 + 28$ . Sau đó nhóm đôi thực hiện ví dụ $70 - 35$ (0 không trừ được 5, lấy $10 - 5 = 5$ , nhớ 1; 3 thêm 1 bằng 4, $7 - 4 = 3$ , kết quả 35) và thử lại $35 + 35 = 70$ . Cuối cùng cả lớp đọc phần ghi nhớ: hiệu + số trừ = số bị trừ.

Sản phẩm dự kiến

HS nêu được cách thử lại: $24 + 28 = 52$ nên $52 - 28 = 24$ là đúng; kết quả $70 - 35 = 35$ và thử lại $35 + 35 = 70$ . HS ghi được quy tắc: hiệu + số trừ = số bị trừ.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV viết lên bảng: ' $52 - 28 = 24$ . Làm sao để kiểm tra kết quả này là đúng?' GV gợi ý: 'Nếu lấy kết quả cộng với số trừ thì được số nào?'
Học sinh
HS suy nghĩ và đề xuất: 'Lấy $24 + 28$ , nếu bằng 52 thì phép tính đúng.'
Giáo viên
GV hướng dẫn HS thử lại $24 + 28$ bằng bảng con. Sau đó GV giao nhóm đôi làm ví dụ $70 - 35$ : 'Bạn A tính trừ, bạn B thử lại bằng phép cộng, sau đó đổi vai.'
Học sinh
HS tính $24 + 28 = 52$ (đúng). Nhóm đôi tính: '0 không trừ được 5, lấy $10 - 5 = 5$ , viết 5, nhớ 1; 3 thêm 1 bằng 4; $7 - 4 = 3$ ; kết quả 35.' Thử lại: $35 + 35 = 70$ .
Giáo viên
GV mời 2 cặp đôi báo cáo. GV hỏi: 'Nếu kết quả thử lại không bằng số bị trừ thì điều gì xảy ra?'
Học sinh
Dự kiến HS trả lời: 'Phép tính trừ bị sai, phải tính lại.' HS nêu được: 'Thử lại bằng phép cộng giúp em biết kết quả đúng hay chưa.'
Giáo viên
GV trình chiếu phần ghi nhớ: 'Hàng đơn vị không trừ được thì lấy thêm 10, nhớ 1; ở hàng chục cộng 1 vào số trừ rồi mới trừ. Thử lại: hiệu + số trừ = số bị trừ.' GV yêu cầu HS đọc cả lớp hai lần.
Học sinh
HS đọc đồng thanh phần ghi nhớ và ghi vào vở.

Hoạt động 3.1: Luyện tập, thực hành · 15 phút

Đặt tính, tính và nối kết quả

Mục tiêu

Củng cố kĩ năng đặt tính và thực hiện phép trừ có nhớ; nhận biết lỗi sai thường gặp.

Nội dung

HS làm các bài tập: (1) Đặt tính rồi tính $52 - 28$ và $70 - 35$ (đã làm ở hoạt động trước). (2) Phiếu học tập số 1: điền khuyết bài 3 'Tính $63 - 27$ ' và nối phép tính với kết quả ở bài 4. (3) Bài 6: nhận xét bài làm của bạn Na khi tính $74 - 38$ . Nhóm kiểm tra chéo bằng phép thử lại.

Sản phẩm dự kiến

Đáp án: $63 - 27 = 36$ (điền 6 | 3 | 36: $13 - 7 = 6$ ; $6 - 3 = 3$ ); nối đúng $81 - 47 = 34$ , $64 - 38 = 26$ , $90 - 52 = 38$ , $45 - 18 = 27$ ; bài 6 đáp án B: bạn Na tính sai, kết quả đúng là 36 (bạn Na đã lấy $8 - 4$ ở hàng đơn vị). Mỗi HS hoàn thành phiếu số 1 và viết được một câu nhận xét về lỗi sai.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV phát Phiếu học tập số 1 cho nhóm và nêu yêu cầu: 'Làm bài 3 và bài 4 trên phiếu; nhóm kiểm tra bằng phép thử lại.' GV viết lên bảng bài 6 để cả lớp cùng quan sát.
Học sinh
HS nhận phiếu, đọc yêu cầu và chuẩn bị bảng con, que tính.
Giáo viên
GV đi kiểm tra các nhóm, gợi ý khi HS nhầm lẫn: 'Hàng đơn vị 3 có trừ được 7 không? Em đã nhớ 1 cho hàng chục chưa?' GV yêu cầu một nhóm làm bài 6 trên bảng.
Học sinh
HS điền bài 3: 13 trừ 7 bằng 6, nhớ 1; 2 thêm 1 bằng 3, 6 trừ 3 bằng 3; kết quả 36. HS nối bài 4 và kiểm tra bằng cách tính lại từng phép. Với bài 6, HS nhận ra: 'Bạn Na lấy 8 trừ 4 ở hàng đơn vị, không lấy 14 trừ 8.'
Giáo viên
GV mời đại diện nhóm đọc đáp án bài 3 và bài 4, hỏi: 'Vì sao bạn Na chọn đáp án A, B hay C?' và 'Lỗi sai của bạn Na là gì?'
Học sinh
HS đọc kết quả: 'Bài 3 điền 6, 3, 36.' Dự kiến HS trả lời về bài 6: 'Đáp án B, bạn Na tính sai, kết quả đúng là 36 vì bạn lấy 8 trừ 4 ở hàng đơn vị.'
Giáo viên
GV chốt quan niệm sai thường gặp: 'Không lấy số lớn trừ số bé ở hàng đơn vị, và nhớ phải cộng 1 vào số trừ ở hàng chục.' GV nhắc HS dùng phép thử lại để tự kiểm tra.
Học sinh
HS sửa bài trong vở và ghi chú lỗi sai cần tránh.

Hoạt động 3.2: Luyện tập, thực hành · 10 phút

Đúng hay sai, so sánh và chọn phép tính có hiệu bằng 18

Mục tiêu

Củng cố kĩ năng thực hiện phép trừ có nhớ, so sánh kết quả và nhận biết hiệu bằng một số cho trước.

Nội dung

HS làm Phiếu học tập số 2: (1) Bài 5: xét đúng hay sai các phép tính $73 - 46 = 27$ ; $52 - 17 = 45$ ; $84 - 59 = 25$ ; $61 - 24 = 43$ . (2) Bài 7: điền dấu $>$ , $<$ , $=$ vào $56 - 29$ ... $27$ ; $80 - 46$ ... $30$ ; $42 - 15$ ... $30$ . (3) Bài 10: chọn các phép tính có hiệu bằng 18 trong các phép tính A. $45 - 27$ ; B. $53 - 35$ ; C. $62 - 46$ ; D. $36 - 18$ ; E. $71 - 54$ .

Sản phẩm dự kiến

Đáp án bài 5: a) Đ, b) S (kết quả đúng là 35), c) Đ, d) S (kết quả đúng là 37). Đáp án bài 7: $56 - 29 = 27$ nên điền dấu =; $80 - 46 = 34 > 30$ nên điền dấu >; $42 - 15 = 27 < 30$ nên điền dấu <. Đáp án bài 10: A, B, D. Mỗi HS hoàn thành phiếu số 2 và nêu được lí do cho ít nhất một đáp án.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV phát Phiếu học tập số 2 và nói: 'Các nhóm tính kết quả từng phép tính trước rồi mới xét đúng, sai hoặc so sánh.' GV nhắc: 'Đừng vội kết luận khi chưa tính.'
Học sinh
HS nhận phiếu, đọc từng bài và chuẩn bị bảng con.
Giáo viên
GV tổ chức trò chơi 'Trọng tài nhí': mỗi nhóm cử một bạn làm trọng tài để kiểm tra kết quả của nhóm khác. GV đi quan sát, hỏi: 'Em tính $52 - 17$ được bao nhiêu? Kết quả $45$ có đúng không?'
Học sinh
HS tính: $52 - 17 = 35$ , nên ghi S cho ý b; $61 - 24 = 37$ , nên ghi S cho ý d. HS so sánh: $80 - 46 = 34$ lớn hơn 30; $42 - 15 = 27$ bé hơn 30. Bài 10: $45 - 27 = 18$ ; $53 - 35 = 18$ ; $36 - 18 = 18$ ; các phép còn lại không bằng 18.
Giáo viên
GV mời 3 nhóm báo cáo, mỗi nhóm một bài. GV hỏi: 'Vì sao $52 - 17$ không bằng $45$ ?'
Học sinh
Dự kiến HS trả lời: 'Vì quên nhớ 1 nên hàng chục bị tính sai.' HS nêu kết quả và lí do cho đáp án đã chọn.
Giáo viên
GV nhận xét và nhấn mạnh: 'Tính đúng kết quả rồi mới so sánh hoặc kết luận. Sau khi tính, dùng phép thử lại để kiểm tra.'
Học sinh
HS sửa lại đáp án sai trong phiếu và ghi vào vở.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 10 phút

Giải bài toán cửa hàng và vườn cây

Mục tiêu

Vận dụng phép trừ có nhớ để giải các bài toán thực tế và trình bày lời giải đầy đủ.

Nội dung

Nhóm 4 HS giải hai bài toán: (1) Vườn có 42 cây chuối và cây cam, trong đó có 15 cây chuối. Hỏi vườn có bao nhiêu cây cam? (2) Năm nay bà 71 tuổi, bố kém bà 28 tuổi. Hỏi năm nay bố bao nhiêu tuổi? Sau khi giải, mỗi nhóm đặt thêm một câu hỏi thực tế tương tự để đổi bài cho nhóm bạn.

Sản phẩm dự kiến

Đáp án: (1) $42 - 15 = 27$ (cây cam); (2) $71 - 28 = 43$ (tuổi). Mỗi nhóm viết được lời giải gồm phép tính và đáp số có đơn vị; nêu được một bài toán thực tế do nhóm tự đặt.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV đọc bài toán 1 và hỏi: 'Bài toán cho biết gì? Bài toán hỏi gì? Ta làm phép tính nào?' Sau đó GV giao bài toán 2 cho nhóm đôi làm nhanh.
Học sinh
HS đọc đề, gạch chân dữ kiện: 42 cây chuối và cây cam, 15 cây chuối; trả lời: 'Ta tính $42 - 15$ .'
Giáo viên
GV hướng dẫn cách trình bày lời giải: câu lời giải, phép tính, đáp số có đơn vị. GV đi kiểm tra và nhắc: 'Bài 2 là tuổi bố kém bà nên ta trừ.'
Học sinh
HS trình bày: 'Vườn có số cây cam là: $42 - 15 = 27$ (cây).' Với bài 2: 'Năm nay bố có số tuổi là: $71 - 28 = 43$ (tuổi).' HS đặt thêm một câu hỏi thực tế, ví dụ về số bánh bán ra trong cửa hàng.
Giáo viên
GV mời 2 nhóm trình bày lời giải và đọc bài toán do nhóm tự đặt. GV hỏi: 'Vì sao bài này ta dùng phép trừ mà không dùng phép cộng?'
Học sinh
Đại diện nhóm trình bày lời giải. Dự kiến HS trả lời: 'Vì đề bài cho tổng và một phần, cần tìm phần còn lại nên ta trừ.'
Giáo viên
GV tổng kết: 'Khi bài toán cho biết tổng và một phần, muốn tìm phần còn lại ta thực hiện phép trừ có nhớ rồi thử lại bằng phép cộng.' GV giao bài về nhà.
Học sinh
HS ghi lời giải vào vở và lắng nghe nhiệm vụ về nhà.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Bài 3. Tính $63 - 27$ theo các bước sau:

3 không trừ được 7, lấy 13 trừ 7 bằng ..., nhớ 1.
2 thêm 1 bằng 3; 6 trừ 3 bằng ....
Vậy $63 - 27 =$ ....
Thử lại: $36 + 27 =$ ....

Bài 4. Nối mỗi phép tính với kết quả đúng:

$81 - 47$ — 34
$64 - 38$ — 26
$90 - 52$ — 38
$45 - 18$ — 27

Bài 6. Bạn Na đặt tính rồi tính $74 - 38$ và được kết quả 44. Nhận xét nào đúng?

A. Bạn Na tính đúng.
B. Bạn Na tính sai, kết quả đúng là 36.
C. Bạn Na tính sai, kết quả đúng là 46.
Khoanh vào đáp án đúng và giải thích lỗi sai của bạn Na.

Phiếu học tập số 2

Bài 5. Đúng hay sai? Ghi Đ hoặc S.

a) $73 - 46 = 27$
b) $52 - 17 = 45$
c) $84 - 59 = 25$
d) $61 - 24 = 43$

Bài 7. Điền dấu $>$ , $<$ hoặc $=$ vào chỗ chấm.

$56 - 29$ ... $27$
$80 - 46$ ... $30$
$42 - 15$ ... $30$

Bài 10. Chọn các phép tính có hiệu bằng 18.

A. $45 - 27$
B. $53 - 35$
C. $62 - 46$
D. $36 - 18$
E. $71 - 54$

Hướng dẫn về nhà

Làm lại bài 1 đến bài 3 trong vở; với mỗi phép tính, dùng phép cộng để thử lại kết quả.
Giải bài toán: Cửa hàng có 81 quả cam, đã bán 47 quả. Hỏi cửa hàng còn lại bao nhiêu quả cam? Trình bày đầy đủ lời giải và đáp số.
Viết một bài toán thực tế có phép trừ có nhớ (số bị trừ là số có hai chữ số) và đổi cho bạn trong nhóm giải; hoặc hỏi người thân về một tình huống cần tính 'còn lại bao nhiêu' và ghi lại phép tính.
Xem lại bài giảng và các bài tập tương tác của Bài 23 trên NeoEdu để tự kiểm tra thêm.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.