ToánLớp 2Chủ đề 4. Phép cộng, phép trừ (có nhớ) trong phạm vi 100

Giáo án Bài 22. Phép trừ (có nhớ) số có hai chữ số cho số có một chữ số

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 2 tiết (70 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

Nêu được cách đặt tính và thực hiện phép trừ có nhớ số có hai chữ số cho số có một chữ số (khi hàng đơn vị không đủ trừ thì lấy 12 trừ 7 hoặc lấy thêm 10 để trừ, nhớ 1 sang hàng chục).
Giải thích được vì sao khi hàng chục bị trừ đi 1 sau khi đã nhớ, từ đó thực hiện đúng các phép tính như $32 - 7 = 25$ , $40 - 6 = 34$ .
Vận dụng được phép trừ có nhớ để tính toán và giải bài toán có lời văn trong thực tế.
Tư duy và lập luận toán học: giải thích được vì sao phải lấy 12 trừ 7 khi bớt 7 khối lẻ từ 2 khối lẻ và 1 thanh chục.
Giải quyết vấn đề toán học: tìm được cách tính khi hàng đơn vị của số bị trừ bé hơn số trừ, và áp dụng cho các phép tính số tròn chục như $40 - 6$ .
Giao tiếp toán học: đọc, viết đúng phép tính, dùng đúng thuật ngữ “nhớ 1”, “hàng đơn vị”, “hàng chục” khi trình bày.
Sử dụng công cụ, phương tiện học toán: sử dụng thành thạo thẻ chục, khối lẻ, bảng con để mô hình hoá phép trừ và đặt tính đúng cột.

2. Năng lực chung

Tự chủ và tự học: HS tự thao tác với thẻ chục và khối lẻ, tự kiểm tra kết quả bằng phép cộng ngược (ví dụ $25 + 7 = 32$ ) để nhận ra và sửa lỗi của mình.
Giao tiếp và hợp tác: HS làm việc cặp đôi và nhóm 3, trao đổi, nhận xét cách đặt tính của bạn và diễn đạt cách tính bằng câu nói rõ ràng, đủ ý.
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS tìm cách bớt khi số khối lẻ không đủ, đề xuất các cách khác nhau để kiểm tra kết quả và tự đặt được tình huống trừ có nhớ.

3. Phẩm chất

Chăm chỉ: tích cực thao tác, làm đủ các bài tập trong thời gian quy định và luyện đặt tính thường xuyên.
Trách nhiệm: làm việc nhóm có trách nhiệm, hoàn thành phần việc được giao và kiểm tra lại kết quả của nhóm mình.
Trung thực: thừa nhận và sửa lỗi khi kết quả kiểm tra bằng phép cộng ngược cho thấy phép tính chưa đúng.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

Sách giáo khoa Toán 2 (Kết nối tri thức với cuộc sống), bài 22.
Bộ thẻ chục và khối lẻ (hoặc que tính) dùng chung cho cả lớp; bảng phụ ghi sẵn đề bài và đáp án các trạm.
Phiếu học tập số 1 và số 2 (in sẵn, phát cho mỗi nhóm).
Máy chiếu hoặc bảng tương tác, trang bài học số NeoEdu: neoedu.vn/learn/2/math/bai-22-phep-tru-co-nho-so-co-hai-chu-so-cho-so-co-mot-chu-so (phần khám phá, ví dụ và bài tập tương tác).
Thẻ đánh dấu cho 3 trạm luyện tập (Trạm 1, Trạm 2, Trạm 3).

2. Học sinh

Sách giáo khoa Toán 2, vở ô li, bút chì, bút màu.
Bảng con, bút viết bảng, khăn lau.
Bộ thẻ chục và khối lẻ hoặc que tính (theo nhóm 4 HS).
Phiếu học tập số 1, Phiếu học tập số 2 (theo nhóm).

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 5 phút

Ai nhanh hơn: Tính nhẩm trừ không nhớ

Mục tiêu

Huy động kiến thức phép trừ không nhớ trong phạm vi 100 và tạo tình huống dẫn vào bài học về phép trừ có nhớ.

Nội dung

Trò chơi “Tiếp sức bảng con”: GV đọc lần lượt các phép tính 45 - 3, 68 - 5, 79 - 2. Mỗi đội cử một bạn lên viết kết quả lên bảng con giơ lên nhanh nhất. Sau đó GV đặt câu hỏi dẫn dắt: “Nếu có 32 khối mà chỉ bớt 7 khối thì phải làm thế nào, khi hàng đơn vị chỉ có 2 khối lẻ?”

Sản phẩm dự kiến

HS nêu đúng kết quả các phép tính: $45 - 3 = 42$ ; $68 - 5 = 63$ ; $79 - 2 = 77$ . HS nhận ra cần “đổi” 1 thanh chục khi không đủ khối lẻ để bớt.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV chia lớp thành 2 đội, phổ biến luật chơi: mỗi lượt một bạn lên viết kết quả, các bạn còn lại giơ bảng con kiểm tra. GV đọc lần lượt 45 - 3, 68 - 5, 79 - 2.
Học sinh
HS lắng nghe luật chơi, chuẩn bị bảng con và cử bạn tham gia tiếp sức.
Giáo viên
GV theo dõi, nhắc các bạn viết kết quả thật rõ, đúng cột.
Học sinh
Các đội tham gia tiếp sức viết kết quả: 42, 63, 77. Các bạn còn lại giơ bảng con kiểm tra và reo lên khi đúng.
Giáo viên
GV hỏi: “Vì sao con tính được 45 - 3 mà không cần đổi chục?” Sau đó đặt câu hỏi: “Nếu 32 khối có 2 khối lẻ, bớt 7 khối thì có đủ không?”
Học sinh
HS trả lời: “Vì 5 lớn hơn 3, nên 5 - 3 = 2 không phải mượn.” Với câu hỏi thứ hai, HS dự kiến: “Không đủ, vì 2 khối lẻ ít hơn 7 khối.”
Giáo viên
GV dẫn vào bài: “Hôm nay chúng ta học cách trừ khi hàng đơn vị không đủ để trừ.” GV ghi tên bài lên bảng.
Học sinh
HS nhắc lại tên bài: Phép trừ có nhớ số có hai chữ số cho số có một chữ số.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 20 phút

Khám phá cách tính 32 - 7 bằng thẻ chục và khối lẻ

Mục tiêu

HS tự thao tác với thẻ chục và khối lẻ để hình thành cách trừ có nhớ, sau đó biết đặt tính và thực hiện phép tính 32 - 7 (tiết 1).

Nội dung

Mở trang bài học số NeoEdu, phần “Khám phá: 32 - 7”. Nhóm 4 HS lấy 3 thanh chục và 2 khối lẻ, thao tác: không đủ bớt 7 khối lẻ thì tháo 1 thanh chục thành 10 khối lẻ, có 12 khối lẻ; bớt 7, còn 5 khối lẻ; còn 2 thanh chục. Sau đó nhóm đặt tính 32 - 7 theo Phiếu học tập số 1, câu 1.

Sản phẩm dự kiến

Mỗi nhóm thao tác đúng, nêu được: “2 khối lẻ không bớt được 7 nên tháo 1 thanh chục thành 10 khối lẻ, có 12 khối; 12 - 7 = 5; còn 2 chục; 32 - 7 = 25”. HS đặt tính đúng và điền được kết quả $32 - 7 = 25$ vào Phiếu học tập số 1.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV giới thiệu tình huống: “Có 32 khối, cần bớt 7 khối. Các con hãy dùng thẻ chục và khối lẻ để tìm kết quả.” GV phát Phiếu học tập số 1 và nêu nhiệm vụ cho nhóm.
Học sinh
HS nhận bộ thẻ, phiếu học tập; đọc yêu cầu và phân công người lấy thẻ, người thao tác, người ghi.
Giáo viên
GV đi quanh lớp, hỏi các nhóm: “Hiện có 2 khối lẻ, có đủ để bớt 7 không? Nếu không, con làm gì?”
Học sinh
HS thao tác: nhận thấy 2 khối lẻ không đủ, tháo 1 thanh chục thành 10 khối lẻ, được 12 khối lẻ, bớt 7 còn 5 khối lẻ và 2 thanh chục. HS dự kiến trả lời: “Không đủ, phải đổi 1 chục thành 10 khối lẻ.”
Giáo viên
GV mời 2 nhóm trình bày kết quả. Hỏi: “Vì sao lấy 12 trừ 7 chứ không lấy 2 trừ 7?” Sau đó hướng dẫn cả lớp đặt tính 32 - 7 trên bảng con.
Học sinh
Đại diện nhóm trình bày. Trả lời dự kiến: “Vì 2 khối lẻ không đủ để bớt 7, nên phải lấy cả 12 khối lẻ sau khi đổi để trừ.” HS đặt tính trên bảng con, viết 7 thẳng cột với 2.
Giáo viên
GV chốt cách đặt tính và tính: “2 không trừ được 7, lấy 12 trừ 7 bằng 5, viết 5, nhớ 1; 3 trừ 1 bằng 2, viết 2. Vậy 32 - 7 = 25.” GV nhấn mạnh: khi hàng đơn vị không đủ trừ thì mượn 1 chục, tức là thêm 10 vào hàng đơn vị.
Học sinh
HS nhắc lại cách làm và ghi kết quả $32 - 7 = 25$ vào vở và Phiếu học tập số 1.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 10 phút

Tìm cách tính số tròn chục trừ đi một số

Mục tiêu

HS nhận ra cách tính khi hàng đơn vị của số bị trừ là 0, từ đó biết đặt tính và tính đúng phép tính $40 - 6 = 34$ (tiết 2).

Nội dung

Trên bảng, GV đưa phép tính 40 - 6. Cả lớp dùng 4 thanh chục, tháo 1 thanh chục thành 10 khối lẻ, lấy 10 khối lẻ bớt 6, còn 4 khối lẻ; 3 thanh chục còn lại. Sau đó HS đặt tính và thực hiện theo mẫu, rồi đọc phần ghi nhớ trong SGK và trong Phiếu học tập số 1, câu 2.

Sản phẩm dự kiến

HS nêu được: “0 không trừ được 6, lấy 10 trừ 6 bằng 4, viết 4, nhớ 1; 4 trừ 1 bằng 3; 40 - 6 = 34.” HS hoàn thành câu 2 của Phiếu học tập số 1 và rút ra ghi nhớ: hàng đơn vị không trừ được thì lấy thêm 10, nhớ 1; sang hàng chục trừ thêm 1.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu phép tính 40 - 6 và hỏi: “Số 40 có mấy chục, mấy đơn vị? Hàng đơn vị là 0 thì có trừ được 6 không?”
Học sinh
HS trả lời: “40 có 4 chục và 0 đơn vị; 0 không trừ được 6.”
Giáo viên
GV hướng dẫn HS thao tác: tháo 1 chục thành 10 khối lẻ rồi bớt 6 khối lẻ. Sau đó yêu cầu HS đặt tính 40 - 6 trên bảng con.
Học sinh
HS thao tác với thẻ, đếm được 4 khối lẻ còn lại và 3 chục. HS đặt tính và tính: 0 không trừ được 6, lấy 10 trừ 6 bằng 4, nhớ 1; 4 trừ 1 bằng 3.
Giáo viên
GV hỏi: “Vì sao ở hàng chục ta phải trừ thêm 1?” GV ghi nhanh ghi nhớ lên bảng và cho HS đọc theo.
Học sinh
HS trả lời: “Vì đã lấy 1 chục để đổi sang hàng đơn vị, nên hàng chục chỉ còn 4 - 1 = 3 chục.” HS đọc to ghi nhớ.
Giáo viên
GV chốt: “Khi hàng đơn vị không đủ trừ, ta mượn 1 chục (thêm 10), nhớ 1; sang hàng chục trừ thêm 1.” GV dặn HS ghi ghi nhớ vào vở.
Học sinh
HS ghi ghi nhớ vào vở và hoàn thành câu 2 của Phiếu học tập số 1.

Hoạt động 3: Luyện tập, thực hành · 25 phút

Luyện tập theo trạm: đặt tính, nối, đúng sai và so sánh

Mục tiêu

HS vận dụng cách đặt tính và tính phép trừ có nhớ qua các bài tập đa dạng; phát hiện và sửa được các quan niệm sai thường gặp.

Nội dung

Lớp chia 3 nhóm, luân phiên 3 trạm (mỗi trạm khoảng 8 phút):

Trạm 1: Bài 1, bài 2 và bài 3 (đặt tính và điền số vào chỗ trống).
Trạm 2: Bài 4 (nối phép tính với kết quả), bài 5 (đúng hay sai), bài 6 (chọn phép tính có kết quả bằng 28).
Trạm 3: Bài 7 (điền dấu >, <, =) và bài 10 (tìm số chưa biết).
HS làm vào Phiếu học tập số 2 và kiểm tra chéo với bạn trong nhóm.

Sản phẩm dự kiến

Đáp án: Bài 1: 25. Bài 2: 46. Bài 3: 3 | 3 | 5 | 53 (61 - 8 = 53). Bài 4: $45 - 9 = 36$ ; $73 - 5 = 68$ ; $90 - 7 = 83$ ; $24 - 6 = 18$ . Bài 5: a) Đ; b) S ( $51 - 3 = 48$ ); c) Đ; d) S ( $36 - 9 = 27$ ). Bài 6: A ( $35 - 7 = 28$ ). Bài 7: $54 - 6 = 48 < 49$ ; $80 - 5 = 75$ (dấu =); $62 - 9 = 53 > 52$ , tức là < | = | >. Bài 10: ? = 36 (vì $43 - 7 = 36$ ).

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV giới thiệu 3 trạm, nêu luật: mỗi nhóm làm xong một trạm, ghi kết quả vào Phiếu học tập số 2 rồi chuyển trạm. GV nhắc: “Bài nào sai, nhóm hãy kiểm tra lại bằng phép cộng ngược.”
Học sinh
HS nhận Phiếu học tập số 2, xác định trạm xuất phát và bảng con để kiểm tra.
Giáo viên
GV quan sát từng trạm, gợi ý khi HS gặp khó khăn, ví dụ: “Con kiểm tra xem hàng đơn vị có đủ trừ không?” hoặc “Con thử cộng lại xem có đúng không?”
Học sinh
HS làm bài theo trạm. Với bài 5b, HS dự kiến nhận xét: “51 - 3, 1 không trừ được 3 nên phải lấy 11 - 3 = 8, không phải 3 - 1 = 2.” Với bài 3, HS dự kiến: “11 - 8 = 3, viết 3 nhớ 1; 6 - 1 = 5; 61 - 8 = 53.”
Giáo viên
GV mời đại diện mỗi trạm báo cáo kết quả, yêu cầu cả lớp kiểm tra bằng phép cộng ngược với bài 10 và bài 1. Hỏi: “Vì sao bạn A tính 51 - 3 = 52 lại sai?”
Học sinh
Đại diện nhóm báo cáo đáp án. HS trả lời: “Bạn đã lấy số lớn trừ số bé ở hàng đơn vị, 3 - 1 = 2, mà không mượn 1 chục.”
Giáo viên
GV tổng kết các lỗi thường gặp: lấy số lớn trừ số bé ở hàng đơn vị; quên trừ 1 ở hàng chục sau khi đã nhớ. GV khen ngợi các nhóm làm đúng và nhanh.
Học sinh
HS ghi lại lỗi cần tránh vào vở và sửa lại các bài làm sai trong Phiếu học tập số 2.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 10 phút

Giải bài toán thực tế về bút và vở

Mục tiêu

HS vận dụng phép trừ có nhớ để giải bài toán có lời văn, gắn với tình huống trong lớp học.

Nội dung

GV nêu bài toán: “Cô giáo có 31 quyển vở, cô đã phát cho các bạn 8 quyển. Hỏi cô còn lại bao nhiêu quyển vở?” HS làm theo nhóm đôi: tóm tắt, nêu phép tính, đặt tính và trả lời. Sau đó GV giao nhiệm vụ về nhà: tự đặt một bài toán có phép trừ có nhớ liên quan đến đồ dùng học tập.

Sản phẩm dự kiến

HS tóm tắt được bài toán, viết đúng phép tính $31 - 8 = 23$ và trả lời: “Cô giáo còn lại 23 quyển vở.” HS nêu được ý tưởng bài toán tự đặt về nhà.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV đọc đề bài toán, hỏi: “Bài toán cho biết gì? Bài toán hỏi gì?”
Học sinh
HS trả lời: “Cô có 31 quyển vở, phát 8 quyển; hỏi còn lại bao nhiêu quyển.”
Giáo viên
GV hướng dẫn HS viết phép tính, đặt tính và tính. Hỏi: “Vì sao con chọn phép trừ?”
Học sinh
HS viết phép tính $31 - 8 = 23$ (quyển), đặt tính: 1 không trừ được 8, lấy 11 trừ 8 bằng 3, nhớ 1; 3 trừ 1 bằng 2. Trả lời dự kiến: “Vì phải tìm số vở còn lại, sau khi bớt đi 8 quyển.”
Giáo viên
GV mời 2 cặp trình bày bài giải, nhận xét về cách viết lời giải và đơn vị.
Học sinh
HS trình bày: “Cô giáo còn lại số quyển vở là: 31 - 8 = 23 (quyển). Đáp số: 23 quyển vở.”
Giáo viên
GV chốt: “Khi giải bài toán, ta tìm phép tính phù hợp với hành động trong đề, đặt tính rồi trả lời đủ ý, có đơn vị.” GV giao bài tập về nhà.
Học sinh
HS ghi bài giải vào vở và nhận nhiệm vụ về nhà.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Câu 1. Khám phá 32 - 7 bằng thẻ chục và khối lẻ.

Lấy 3 thanh chục và 2 khối lẻ. Có đủ 2 khối lẻ để bớt 7 không? Trả lời: ……
Tháo 1 thanh chục thành ...... khối lẻ, lúc này có ...... khối lẻ.
Bớt 7 khối lẻ, còn ...... khối lẻ; còn ...... thanh chục.
Vậy 32 - 7 = ......

Câu 2. Đặt tính rồi tính.

32 - 7
40 - 6

Câu 3. Hoàn thành lời giải (điền vào chỗ trống) cho phép tính 40 - 6:

0 không trừ được 6, lấy 10 trừ 6 bằng ......, viết ......, nhớ 1.
4 trừ 1 bằng ......, viết .......
Vậy 40 - 6 = ......

Phiếu học tập số 2

Trạm 1: Đặt tính rồi tính.

32 - 7 = ......
50 - 4 = ......
61 - 8: 1 không trừ được 8, lấy 11 trừ 8 bằng ......, viết ......, nhớ 1; 6 trừ 1 bằng ....... Vậy 61 - 8 = ......

Trạm 2: Nối và đúng hay sai.

Nối phép tính với kết quả: 45 - 9; 73 - 5; 90 - 7; 24 - 6 với các số 18, 36, 68, 83.
Đúng hay sai?
a) 83 - 6 = 77 (Đ/S)
b) 51 - 3 = 52 (Đ/S)
c) 70 - 8 = 62 (Đ/S)
d) 36 - 9 = 37 (Đ/S)
Phép tính nào có kết quả bằng 28? A. 35 - 7; B. 34 - 7; C. 36 - 9.

Trạm 3: So sánh và tìm số.

Điền dấu >, <, = vào chỗ trống: 54 - 6 ...... 49; 80 - 5 ...... 75; 62 - 9 ...... 52.
Tìm ? biết ? + 7 = 43.

Bài toán nhanh: Cô giáo có 31 quyển vở, phát đi 8 quyển. Cô còn lại bao nhiêu quyển vở?

Hướng dẫn về nhà

Làm lại bài 1, bài 2 và bài 3 trong Phiếu học tập số 2 vào vở, ghi đầy đủ các bước: đặt tính, tính, nhớ 1 ở đâu.
Chơi “Đố bạn” với người thân: đọc phép tính 60 - 9, 53 - 6, 75 - 8 và cùng nhau kiểm tra kết quả bằng phép cộng ngược (ví dụ $51 + 9 = 60$ ).
Tự đặt một bài toán có lời văn liên quan đến phép trừ có nhớ (ví dụ về bút, vở, kẹo hoặc đồ chơi), giải bài toán đó và chuẩn bị chia sẻ với bạn trong tiết học sau.
Xem lại phần ghi nhớ của bài 22 trên trang bài học số NeoEdu để ôn lại cách mượn 1 chục khi hàng đơn vị không đủ trừ.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.