ToánLớp 2Chủ đề 4. Phép cộng, phép trừ (có nhớ) trong phạm vi 100

Giáo án Bài 19. Phép cộng (có nhớ) số có hai chữ số với số có một chữ số

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 1 tiết (35 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

Đặt tính và thực hiện được phép cộng có nhớ số có hai chữ số với số có một chữ số, ví dụ $37 + 5 = 42$ .
Giải thích được vì sao khi cộng hàng đơn vị được 10 trở lên thì phải nhớ 1 sang hàng chục.
Vận dụng được cách tính nhẩm bằng cách làm tròn chục để tính nhẩm, so sánh các kết quả và giải bài toán có lời văn.
Tư duy và lập luận toán học: HS giải thích được vì sao $7 + 5 = 12$ được viết thành 2 nhớ 1 và vì sao cần cộng thêm 1 vào hàng chục.
Giao tiếp toán học: HS đọc và viết đúng phép tính đặt theo cột, dùng đúng các từ «nhớ 1», «viết», «thêm 1» khi trình bày.
Mô hình hoá toán học: HS biểu diễn phép cộng $37 + 5$ bằng các thanh chục và khối lẻ, sau đó chuyển thành phép tính đặt theo cột.
Sử dụng công cụ, phương tiện học toán: HS sử dụng khối lập phương (thanh chục và khối lẻ) và bảng cột dọc để thực hiện phép cộng có nhớ.

2. Năng lực chung

Tự chủ và tự học: HS tự quan sát thao tác với khối lập phương, tự đặt tính và kiểm tra lại kết quả bằng cách tính nhẩm.
Giao tiếp và hợp tác: HS làm việc theo cặp đôi, nói được cách đặt tính và cách nhớ 1 bằng câu đầy đủ, rõ ràng.
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS chọn cách tính nhẩm phù hợp (làm tròn chục) để giải nhanh các phép tính và bài toán thực tế.

3. Phẩm chất

Chăm chỉ: HS tích cực tham gia thao tác khối lập phương, làm đủ các bài tập trong giờ học.
Trách nhiệm: HS kiểm tra lại kết quả phép tính của bạn trong nhóm và sửa lỗi quên nhớ 1 khi cần.
Trung thực: HS nói đúng kết quả mình tính được, không sao chép đáp án của bạn khi chưa kiểm tra.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

Bộ khối lập phương (thanh chục và khối lẻ) dùng để minh hoạ cho cả lớp, bảng phụ ghi sẵn các phép tính.
Bảng phụ hoặc slide ghi phép tính $37 + 5$ đặt theo cột và các bài tập luyện tập.
Phiếu học tập số 1 và Phiếu học tập số 2 (in cho từng cặp đôi).
Học liệu số NeoEdu: trang bài học có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác (neoedu.vn/learn/2/math/bai-19-phep-cong-co-nho-so-co-hai-chu-so-voi-so-co-mot-chu-so). GV sử dụng phần bài giảng và bài tập tương tác để kiểm tra nhanh kết quả ở hoạt động luyện tập.

2. Học sinh

Bộ khối lập phương (thanh chục và khối lẻ) cho mỗi cặp đôi.
Bảng con, bút dạ, khăn lau.
Vở Toán 2, bút chì, thước kẻ.

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 4 phút

Ai nhanh hơn

Mục tiêu

Ôn lại cách cộng số tròn chục với số có một chữ số và cộng nhẩm trong phạm vi 100 để chuẩn bị cho bài mới.

Nội dung

Trò chơi «Ai nhanh hơn»: GV đọc lần lượt các phép tính $24 + 3$ , $30 + 5$ , $52 + 6$ , $40 + 7$ . HS giơ bảng con ghi kết quả. Các phép tính đều không có nhớ, giúp HS nhớ lại cách cộng hàng chục và hàng đơn vị.

Sản phẩm dự kiến

HS ghi đúng kết quả: $24 + 3 = 27$ ; $30 + 5 = 35$ ; $52 + 6 = 58$ ; $40 + 7 = 47$ , và nêu được cách cộng hàng đơn vị với hàng đơn vị, hàng chục với hàng chục.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV giới thiệu trò chơi, nêu luật: đọc phép tính, cả lớp viết kết quả vào bảng con và giơ lên khi GV hô «Giơ!». GV đọc lần lượt bốn phép tính.
Học sinh
HS lắng nghe luật chơi, chuẩn bị bảng con và bút dạ.
Giáo viên
GV đọc từng phép tính $24 + 3$ , $30 + 5$ , $52 + 6$ , $40 + 7$ và quan sát bảng con của HS.
Học sinh
HS tính nhẩm và viết kết quả lên bảng con. Dự kiến HS trả lời: « $24 + 3 = 27$ », « $30 + 5 = 35$ », « $52 + 6 = 58$ », « $40 + 7 = 47$ ».
Giáo viên
GV hỏi: «Khi cộng 24 với 3, em làm thế nào?». GV chọn hai HS nêu cách tính.
Học sinh
HS trả lời: «Em cộng 4 với 3 được 7, giữ 2 chục, nên được 27». Dự kiến HS trả lời: «Em cộng hàng đơn vị trước, rồi giữ nguyên hàng chục».
Giáo viên
GV khen ngợi những bạn làm nhanh, chốt: «Khi các chữ số đơn vị cộng được không quá 9 thì không phải nhớ. Bài học hôm nay sẽ giúp chúng ta cộng khi có nhớ».
Học sinh
HS lắng nghe, nhắc lại: «Khi cộng không quá 9 thì không phải nhớ».

Hoạt động 2.1: Khám phá · 8 phút

Khám phá phép cộng $37 + 5$ bằng khối lập phương

Mục tiêu

HS thao tác với thanh chục và khối lẻ để tìm kết quả $37 + 5$ và hiểu vì sao khi có 10 khối lẻ thì gộp thành 1 thanh chục.

Nội dung

Bước 1: GV lấy 3 thanh chục và 7 khối lẻ, cho HS nêu số là 37. Bước 2: thêm 5 khối lẻ, HS đếm được 12 khối lẻ. Bước 3: gộp 10 khối lẻ thành 1 thanh chục, còn 2 khối lẻ; HS đếm được 4 thanh chục và 2 khối lẻ, tức là 42. Bước 4: GV ghi $37 + 5 = 42$ lên bảng và nêu nhận xét về số nhớ 1. Thao tác này được thực hiện theo cặp đôi với bộ khối lập phương.

Sản phẩm dự kiến

HS nêu được kết quả $37 + 5 = 42$ và giải thích được: «12 khối lẻ thì gộp 10 khối thành 1 thanh chục, còn lại 2 khối lẻ, nên có 4 chục và 2 đơn vị».

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV đặt câu hỏi: «Có 37 khối lập phương, nếu thêm 5 khối lẻ thì có bao nhiêu khối?». GV hướng dẫn cặp đôi lấy 3 thanh chục và 7 khối lẻ rồi thêm 5 khối lẻ.
Học sinh
HS lấy 3 thanh chục và 7 khối lẻ, đếm được 37 khối; thêm 5 khối lẻ và trả lời dự kiến: «Có 12 khối lẻ».
Giáo viên
GV hỏi: «12 khối lẻ thì có đổi được không? Vì sao?». GV hướng dẫn HS gộp 10 khối lẻ thành 1 thanh chục.
Học sinh
HS gộp 10 khối lẻ thành 1 thanh chục và trả lời dự kiến: «Được ạ, vì 10 khối lẻ bằng 1 chục», «Còn lại 2 khối lẻ».
Giáo viên
GV mời một cặp đôi lên trình bày cách làm trên khối lập phương và hỏi: «Có tất cả bao nhiêu chục và bao nhiêu đơn vị?».
Học sinh
HS trình bày: «Có 4 chục và 2 đơn vị, vậy là 42».
Giáo viên
GV ghi lên bảng $37 + 5 = 42$ và nêu: «Khi 12 khối lẻ gộp được 10 khối thành 1 chục thì ta nói là nhớ 1 chục». GV chốt: «Số 1 nhớ chính là 1 chục».
Học sinh
HS ghi vở $37 + 5 = 42$ và nhắc lại: «Số 1 nhớ là 1 chục».

Hoạt động 2.2: Khám phá · 7 phút

Đặt tính theo cột và tính nhẩm bằng làm tròn chục

Mục tiêu

HS nắm được các bước đặt tính và thực hiện phép cộng có nhớ, đồng thời biết tính nhẩm bằng cách làm tròn chục.

Nội dung

Bước 1: GV hướng dẫn đặt tính $37 + 5$ : viết 5 thẳng cột với 7 (cột đơn vị). Bước 2: $7 + 5 = 12$ , viết 2, nhớ 1. Bước 3: $3 + 1 = 4$ , viết 4. Vậy $37 + 5 = 42$ . Bước 4: GV hướng dẫn tính nhẩm: 37 cần thêm 3 để thành 40; tách 5 = 3 + 2, rồi tính $37 + 3 = 40$ và $40 + 2 = 42$ . Bước 5: HS làm Phiếu học tập số 1 theo cặp đôi, GV kiểm tra kết quả ở ví dụ $64 + 9 = 73$ và $58 + 2 = 60$ .

Sản phẩm dự kiến

HS thực hiện đúng phép đặt tính $37 + 5 = 42$ , nêu được cách tính nhẩm bằng làm tròn chục và hoàn thành Phiếu học tập số 1 với kết quả $64 + 9 = 73$ , $58 + 2 = 60$ .

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV treo bảng phụ đặt tính $37 + 5$ , yêu cầu HS đọc to ba bước: viết thẳng cột, cộng hàng đơn vị và nhớ, cộng hàng chục rồi thêm 1.
Học sinh
HS đọc theo và quan sát bảng phụ.
Giáo viên
GV hướng dẫn từng bước trên bảng, vừa làm vừa nói: «7 cộng 5 bằng 12, viết 2, nhớ 1; 3 thêm 1 bằng 4, viết 4». Sau đó GV giới thiệu cách tính nhẩm bằng làm tròn chục.
Học sinh
HS theo dõi, làm lại trên bảng con. Dự kiến HS trả lời: «37 cộng 3 bằng 40, rồi 40 cộng 2 bằng 42».
Giáo viên
GV phát Phiếu học tập số 1, yêu cầu các cặp đôi đặt tính và tính $64 + 9$ , $58 + 2$ . GV đi quan sát và nhắc HS đặt số có một chữ số thẳng cột đơn vị.
Học sinh
HS làm bài theo cặp: « $4 + 9 = 13$ , viết 3 nhớ 1; 6 thêm 1 bằng 7, viết 7, vậy $64 + 9 = 73$ »; « $8 + 2 = 10$ , viết 0 nhớ 1; 5 thêm 1 bằng 6, vậy $58 + 2 = 60$ ».
Giáo viên
GV chữa nhanh một bài trên bảng, nhấn mạnh quan niệm sai thường gặp: quên cộng thêm 1 ở hàng chục ( $57 + 5 = 52$ là sai, đúng là $62$ ), và viết cả 12 xuống hàng đơn vị. GV chốt phần Ghi nhớ.
Học sinh
HS sửa bài vào vở, nêu lại phần Ghi nhớ: «Cộng hàng đơn vị được 10 trở lên thì viết chữ số đơn vị, nhớ 1 sang hàng chục».

Hoạt động 3: Luyện tập, thực hành · 10 phút

Luyện tập đặt tính và so sánh kết quả

Mục tiêu

HS vận dụng phép cộng có nhớ để tính, kiểm tra đúng sai, điền dấu so sánh và giải bài toán đơn giản.

Nội dung

Thực hiện theo nhóm đôi, làm Phiếu học tập số 2 gồm bốn nội dung: (1) tính $38 + 4$ và $47 + 6$ bằng cách đặt tính; (2) Đúng hay sai: $36 + 6 = 42$ , $57 + 5 = 52$ , $79 + 1 = 80$ , $48 + 8 = 46$ ; (3) Điền dấu >, <, = vào chỗ chấm: $27 + 5 \; ? \; 33$ , $68 + 2 \; ? \; 70$ , $45 + 9 \; ? \; 53$ ; (4) Giải toán: đàn vịt có 46 con ở trên bờ và 8 con ở dưới ao, hỏi đàn vịt có tất cả bao nhiêu con. GV chiếu đáp án sau khi các nhóm làm xong.

Sản phẩm dự kiến

HS hoàn thành Phiếu học tập số 2 với đáp án: (1) $38 + 4 = 42$ ; $47 + 6 = 53$ . (2) $36 + 6 = 42$ : Đúng; $57 + 5 = 52$ : Sai (đúng là 62); $79 + 1 = 80$ : Đúng; $48 + 8 = 46$ : Sai (đúng là 56). (3) $27 + 5 = 32 < 33$ ; $68 + 2 = 70$ ; $45 + 9 = 54 > 53$ . (4) $46 + 8 = 54$ (con).

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV giao Phiếu học tập số 2 cho từng cặp đôi, nêu yêu cầu: làm bài trước, sau đó đổi chéo phiếu để kiểm tra kết quả của nhau.
Học sinh
HS nhận phiếu, đọc yêu cầu và làm bài.
Giáo viên
GV quan sát, hỗ trợ những cặp còn lúng túng ở nội dung đặt tính và nội dung đúng sai; nhắc HS kiểm tra lại hàng chục sau khi nhớ 1.
Học sinh
HS làm bài và trao đổi với bạn. Dự kiến HS trả lời: « $57 + 5$ thì $7 + 5 = 12$ , nhớ 1, mà $5 + 1 = 6$ nên là 62, không phải 52».
Giáo viên
GV mời hai cặp đôi trình bày kết quả phần Đúng hay sai và phần Giải toán. GV hỏi: «Vì sao bạn kết luận câu b là sai?».
Học sinh
HS trình bày: «Câu b sai vì khi cộng 7 với 5 được 12 thì phải nhớ 1 sang hàng chục».
Giáo viên
GV chiếu đáp án, yêu cầu các cặp tự chấm và sửa. GV nhận xét và chốt: «Khi cộng có nhớ, phải nhớ 1 sang hàng chục và cộng thêm vào kết quả hàng chục».
Học sinh
HS tự chấm, sửa lỗi nếu có và ghi lại đáp án đúng vào phiếu.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 6 phút

Bài toán trong vườn trường

Mục tiêu

HS vận dụng phép cộng có nhớ để giải bài toán thực tế và liên hệ với hoạt động trồng cây ở trường.

Nội dung

GV nêu bài toán: «Lớp 2A trồng 36 cây hoa. Lớp 2B trồng thêm 7 cây hoa nữa. Hỏi cả hai lớp trồng được bao nhiêu cây hoa?». HS tóm tắt, đặt tính, tính và trả lời. Sau đó, HS về nhà tìm hai tình huống có phép cộng có nhớ trong đời sống (ví dụ đếm số bút, số quyển sách) và ghi lại phép tính.

Sản phẩm dự kiến

HS giải đúng bài toán: $36 + 7 = 43$ (cây hoa), đặt tính đúng và trình bày đầy đủ câu trả lời. HS nêu được một tình huống thực tế có phép cộng có nhớ.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV đọc bài toán, hướng dẫn HS tóm tắt bằng lời hoặc bằng sơ đồ đoạn thẳng: lớp 2A trồng 36 cây, lớp 2B trồng thêm 7 cây.
Học sinh
HS lắng nghe và nêu tóm tắt: «Lớp 2A có 36 cây, lớp 2B thêm 7 cây, hỏi cả hai lớp có bao nhiêu cây».
Giáo viên
GV yêu cầu HS đặt tính và tính vào vở, sau đó viết câu trả lời đầy đủ.
Học sinh
HS đặt tính: $36 + 7$ , cộng $6 + 7 = 13$ , viết 3 nhớ 1; $3 + 1 = 4$ , viết 4; vậy $36 + 7 = 43$ . Trả lời: «Cả hai lớp trồng được 43 cây hoa».
Giáo viên
GV mời một HS đọc bài làm, hỏi: «Vì sao bài toán này dùng phép cộng?».
Học sinh
HS trả lời: «Vì bài toán hỏi cả hai lớp có tất cả bao nhiêu cây, nên phải gộp hai số lại».
Giáo viên
GV nhận xét, khen ngợi và giao nhiệm vụ về nhà. GV chốt: «Khi giải toán, em cần tóm tắt, chọn phép tính, đặt tính đúng và trả lời đầy đủ».
Học sinh
HS lắng nghe, ghi nhiệm vụ về nhà vào vở.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Dùng trong hoạt động Đặt tính theo cột và tính nhẩm bằng làm tròn chục.

Câu 1: Đặt tính rồi tính: $64 + 9$ .
Câu 2: Tính $58 + 2$ bằng cách đặt tính.
Câu 3: Tính nhẩm $37 + 5$ bằng cách làm tròn chục: 37 cần thêm ... để thành 40, rồi 40 cộng ... bằng 42.
Câu 4: Nêu cách nhớ 1 khi cộng 7 với 5 ở phép tính $37 + 5$ .

Phiếu học tập số 2

Dùng trong hoạt động Luyện tập đặt tính và so sánh kết quả.

Câu 1: Đặt tính rồi tính: $38 + 4$ ; $47 + 6$ .
Câu 2: Đúng hay sai?
- a) $36 + 6 = 42$ ( )
- b) $57 + 5 = 52$ ( )
- c) $79 + 1 = 80$ ( )
- d) $48 + 8 = 46$ ( )
Câu 3: Điền dấu >, <, = vào chỗ chấm:
- $27 + 5$ … $33$
- $68 + 2$ … $70$
- $45 + 9$ … $53$
Câu 4: Đàn vịt có 46 con ở trên bờ và 8 con ở dưới ao. Hỏi đàn vịt có tất cả bao nhiêu con?

Hướng dẫn về nhà

Làm lại các phép tính $38 + 4$ , $47 + 6$ , $56 + 7$ bằng cách đặt tính và kiểm tra bằng cách tính nhẩm làm tròn chục.
Giải bài toán: Bạn An có 27 viên bi, bạn mua thêm 6 viên bi. Hỏi bạn An có tất cả bao nhiêu viên bi? Viết bài giải đầy đủ vào vở.
Tìm trong đồ dùng học tập hoặc đồ dùng gia đình hai tình huống có thể dùng phép cộng có nhớ, ghi lại phép tính và kết quả để chia sẻ với các bạn trong tiết học sau.
Truy cập trang bài học trên NeoEdu, làm các bài tập tương tác để kiểm tra lại kiến thức về phép cộng có nhớ.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.