ToánLớp 2Chủ đề 2. Phép cộng, phép trừ trong phạm vi 20

Giáo án Bài 12. Bảng trừ (qua 10)

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 2 tiết (70 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

Lập được các phép trừ qua 10 từ phép cộng tương ứng, ví dụ từ $9 + 4 = 13$ viết được $13 - 9 = 4$ và $13 - 4 = 9$ .
Thành lập và ghi nhớ được bảng trừ qua 10 trong phạm vi 20, tính nhẩm được nhanh và đúng.
Nêu được quy luật của bảng trừ qua 10: cùng số bị trừ, số trừ tăng 1 thì hiệu giảm 1; trừ đi 9 thì hiệu bằng chữ số hàng đơn vị của số bị trừ cộng 1.
Vận dụng được bảng trừ để so sánh kết quả hai phép tính và giải bài toán có lời văn liên quan đến phép trừ qua 10.
Tư duy và lập luận toán học: HS giải thích được vì sao $16 - 7 = 9$ dựa vào $7 + 9 = 16$ và nêu được quy luật của bảng trừ.
Mô hình hoá toán học: HS chuyển tình huống « Mẹ mua 15 quả trứng, đã dùng 9 quả » thành phép tính $15 - 9 = 6$ .
Giải quyết vấn đề toán học: HS chọn cách tính hợp lí (tách số, dùng phép cộng ngược) để tìm hiệu và so sánh kết quả.
Giao tiếp toán học: HS đọc, viết đúng phép tính, dùng đúng các từ « số bị trừ », « số trừ », « hiệu » khi nói về phép trừ.
Sử dụng công cụ, phương tiện học toán: HS sử dụng bảng trừ, que tính và bảng con để minh hoạ và kiểm tra kết quả phép trừ qua 10.

2. Năng lực chung

Tự chủ và tự học: HS chủ động quan sát bảng trừ, tự phát hiện quy luật và tự kiểm tra kết quả bằng cách dùng phép cộng ngược hoặc tách số.
Giao tiếp và hợp tác: HS trao đổi theo cặp và nhóm để lập phép trừ, trình bày cách tính và nhận xét kết quả của bạn.
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS tìm cách tính khi quên một phép trừ (dùng phép cộng ngược) và đề xuất cách tính nhanh khi trừ đi 9.

3. Phẩm chất

Chăm chỉ: HS tích cực luyện tập, thuộc dần bảng trừ qua 10 qua các trò chơi và bài tập.
Trung thực: HS thẳng thắn nhận xét đúng sai trong bài làm của bạn và của mình, không che giấu lỗi sai.
Trách nhiệm: HS hoàn thành đầy đủ phiếu học tập và nhiệm vụ nhóm, biết hỗ trợ bạn cùng học.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

Bảng trừ qua 10 (hai hình minh hoạ trong học liệu) trình chiếu hoặc in khổ lớn.
Bộ thẻ phép tính cộng qua 10 và trừ qua 10 để tổ chức trò chơi.
Bảng phụ hoặc slide ghi bài tập 1 đến 10 của bài học.
Học liệu số NeoEdu: trang bài học có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác tại neoedu.vn/learn/2/math/bai-12-bang-tru-qua-10 (dùng ở hoạt động Khám phá và Luyện tập để kiểm tra nhanh đáp án).

2. Học sinh

Bảng con, bút viết bảng, khăn lau.
Que tính (mỗi nhóm một bó 10 que và một số que rời).
Phiếu học tập số 1 và số 2 (in sẵn hoặc chép vào vở).
Vở Toán, bút chì, bút màu.

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 5 phút

Truyền điện phép cộng qua 10

Mục tiêu

Ôn lại phép cộng qua 10 trong phạm vi 20, tạo tâm thế và dẫn dắt HS vào bài bảng trừ qua 10.

Nội dung

Trò chơi « Truyền điện »: GV đọc phép cộng, HS lần lượt đọc kết quả và đọc thêm một phép trừ tương ứng. Tiết 1.

Sản phẩm dự kiến

HS đọc đúng kết quả các phép cộng qua 10 và nêu được ít nhất một phép trừ liên quan.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV chia lớp thành các nhóm 4 HS, phổ biến luật chơi: GV đọc phép cộng, HS đầu tiên nói kết quả, HS tiếp theo nói phép trừ liên quan. Sai thì truyền cho nhóm khác. GV hỏi: « Từ $8 + 5 = 13$ , em nói được phép trừ nào? »
Học sinh
HS lắng nghe luật chơi, nhắc lại luật. Dự kiến trả lời: « Từ $8 + 5 = 13$ thì $13 - 5 = 8$ và $13 - 8 = 5$ . »
Giáo viên
GV đọc lần lượt các phép cộng: $9 + 6$ , $7 + 8$ , $8 + 4$ , $9 + 7$ . Quan sát và khích lệ các nhóm.
Học sinh
HS chơi theo nhóm, trả lời nhanh. Dự kiến: « $9 + 6 = 15$ , suy ra $15 - 9 = 6$ và $15 - 6 = 9$ . »
Giáo viên
GV hỏi: « Vì sao em nói được phép trừ từ phép cộng? »
Học sinh
Dự kiến: « Vì phép cộng có hai số hạng và một tổng, lấy tổng trừ đi một số hạng thì được số hạng còn lại. »
Giáo viên
GV khen các nhóm và dẫn vào bài: « Hôm nay chúng ta sẽ lập bảng trừ qua 10 từ bảng cộng. »
Học sinh
HS ghi tên bài « Bảng trừ (qua 10) » vào vở.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 15 phút

Lập phép trừ từ phép cộng qua 10

Mục tiêu

HS lập được hai phép trừ từ một phép cộng qua 10 và biết tìm số còn thiếu bằng phép cộng ngược khi quên một phép trừ.

Nội dung

Kĩ thuật cặp đôi. HS làm Phiếu học tập số 1: từ $9 + 4 = 13$ lập các phép trừ; từ $8 + 6 = 14$ lập các phép trừ (ví dụ trong bài); tìm $16 - 7$ bằng cách tìm số cộng với 7 để được 16. Tiết 1.

Sản phẩm dự kiến

HS hoàn thành Phiếu học tập số 1: viết được hai phép trừ từ mỗi phép cộng và tìm được $16 - 7 = 9$ bằng phép cộng ngược.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV trình chiếu phép cộng $9 + 4 = 13$ và hỏi: « Từ phép cộng này, ta có thể viết những phép trừ nào? » Sau đó phát Phiếu học tập số 1 cho các cặp đôi.
Học sinh
HS quan sát, nhận phiếu và đọc yêu cầu. Dự kiến: « Ta có $13 - 9 = 4$ và $13 - 4 = 9$ . »
Giáo viên
GV yêu cầu các cặp làm câu a) $9 + 4 = 13$ và b) $8 + 6 = 14$ , viết hai phép trừ vào bảng con. Đi quanh lớp, gợi ý: « Số lớn nhất là số bị trừ, hai số hạng là số trừ. »
Học sinh
Cặp đôi thảo luận, viết phép trừ vào bảng con: $13 - 9 = 4$ , $13 - 4 = 9$ ; $14 - 8 = 6$ , $14 - 6 = 8$ .
Giáo viên
GV hỏi: « Nếu em quên $16 - 7$ thì làm thế nào? » Gọi 1 đến 2 cặp trình bày.
Học sinh
Dự kiến: « Em tìm số cộng với 7 để được 16: $7 + 9 = 16$ , nên $16 - 7 = 9$ . »
Giáo viên
GV chốt: « Biết $a + b = c$ thì $c - a = b$ và $c - b = a$ . Khi quên một phép trừ, ta tìm số cộng với số trừ để được số bị trừ. »
Học sinh
HS nhắc lại quy tắc và ghi vào vở: « Biết $a + b = c$ thì $c - a = b$ và $c - b = a$ . »

Hoạt động 2.2: Khám phá · 15 phút

Khám phá bảng trừ qua 10 và quy luật

Mục tiêu

HS quan sát bảng trừ qua 10, ghi nhớ bảng và phát hiện quy luật: cùng số bị trừ, số trừ tăng 1 thì hiệu giảm 1; trừ đi 9 thì hiệu bằng chữ số đơn vị của số bị trừ cộng 1.

Nội dung

Kĩ thuật khăn trải bàn kết hợp đọc bảng. Nhóm 4 HS hoàn thành Phiếu học tập số 2: quan sát bảng trừ qua 10 (trừ từ 11 đến 18), tìm quy luật, kiểm tra quy luật trừ đi 9 bằng cách tách số. Tiết 1.

Sản phẩm dự kiến

HS hoàn thành Phiếu học tập số 2, nêu được hai quy luật của bảng trừ qua 10 và đọc thuộc được bảng trừ qua 10 theo nhóm.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV chiếu hai hình bảng trừ qua 10 (trừ từ 11 đến 14, trừ từ 15 đến 18). Phát Phiếu học tập số 2 và yêu cầu các nhóm quan sát, tìm quy luật. GV hỏi: « Cùng số bị trừ là 12, khi số trừ tăng từ 3 lên 4 thì hiệu thay đổi thế nào? »
Học sinh
HS quan sát bảng, trả lời. Dự kiến: « Hiệu giảm đi 1, từ 9 còn 8. »
Giáo viên
GV hướng dẫn: « Xem các phép trừ cho 9, hãy so sánh hiệu với chữ số hàng đơn vị của số bị trừ. » Yêu cầu nhóm kiểm tra bằng cách tách: $15 - 9 = 15 - 5 - 4 = 6$ . Nhóm đọc thuộc bảng theo kiểu hỏi đáp trong nhóm.
Học sinh
Nhóm thảo luận, điền phiếu. Dự kiến: « $15 - 9 = 6$ , vì $5 + 1 = 6$ ; $13 - 9 = 4$ , vì $3 + 1 = 4$ . » HS đọc thuộc bảng theo cặp.
Giáo viên
GV mời đại diện nhóm nêu quy luật và kiểm tra nhanh bằng câu hỏi: « Không cần tính, em có biết $18 - 9$ bằng bao nhiêu không? »
Học sinh
Dự kiến: « Bằng 9, vì chữ số đơn vị của 18 là 8, cộng 1 được 9. »
Giáo viên
GV chốt hai quy luật trên bảng và nhắc HS: « Quy luật giúp ta nhớ bảng nhanh hơn, nhưng vẫn cần hiểu phép trừ là phép ngược của phép cộng. »
Học sinh
HS ghi hai quy luật vào vở và đọc lại bảng trừ qua 10 cùng cả lớp.

Hoạt động 3.1: Luyện tập, thực hành · 12 phút

Tiếp sức tính nhẩm bảng trừ qua 10

Mục tiêu

HS vận dụng bảng trừ qua 10 để tính nhẩm và tính đúng các phép trừ, hoàn thành các bài tập 1 đến 5.

Nội dung

Trò chơi « Tiếp sức » kết hợp bảng con. Bài 1: $13 - 4 = ?$ ; bài 2: $17 - 9 = ?$ ; bài 3: $12 - 4 = ?$ và $12 - 8 = ?$ ; bài 4: nối phép tính với kết quả; bài 5: chọn các phép tính có kết quả bằng 7. Tiết 2.

Sản phẩm dự kiến

HS làm đúng các bài 1 đến 5, đáp án: bài 1: $13 - 4 = 9$ ; bài 2: $17 - 9 = 8$ ; bài 3: $12 - 4 = 8$ và $12 - 8 = 4$ ; bài 4: $11 - 3 - 8$ , $14 - 9 - 5$ , $13 - 7 - 6$ , $18 - 9 - 9$ ; bài 5: đáp án A, B, D ( $15 - 8 = 7$ ; $13 - 6 = 7$ ; $11 - 4 = 7$ ).

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV chia lớp thành 2 đội, mỗi đội xếp hàng dọc. GV trình chiếu bài 1 và bài 2, phổ biến luật: HS đầu hàng nhận bảng con, tính và giơ lên, HS tiếp theo làm câu tiếp.
Học sinh
HS lắng nghe luật, chuẩn bị bảng con và bút.
Giáo viên
GV đọc hoặc chiếu các phép tính bài 1 đến bài 3. Yêu cầu HS nói cách tính khi trả lời. Với bài 3, GV hỏi: « Vì sao $12 - 4 = 8$ thì $12 - 8 = 4$ ? » Với bài 4 và bài 5, GV yêu cầu HS làm cá nhân rồi kiểm tra.
Học sinh
HS tính nhẩm và giơ bảng. Dự kiến: bài 1: « $13 - 3 = 10$ , $10 - 1 = 9$ . » Bài 3: « Vì $8 + 4 = 12$ . » Bài 5: « $15 - 8 = 7$ đúng, $16 - 8 = 8$ sai. »
Giáo viên
GV kiểm tra đáp án trên học liệu số NeoEdu hoặc trên slide, hỏi: « Phép tính nào các em tính sai nhiều nhất? Vì sao? »
Học sinh
Dự kiến: « Em tính $11 - 4$ thành 6 vì đếm lùi thiếu một bước. » HS sửa lại thành $11 - 4 = 7$ .
Giáo viên
GV nhấn mạnh: « Khi tính sai, em nên dùng phép cộng ngược để kiểm tra. » Khen đội thắng cuộc.
Học sinh
HS ghi đáp án đúng vào vở, sửa lỗi sai của mình.

Hoạt động 3.2: Luyện tập, thực hành · 8 phút

So sánh và đúng hay sai với bảng trừ

Mục tiêu

HS so sánh kết quả hai phép trừ qua 10 và kiểm tra tính đúng sai của phép tính.

Nội dung

Bài 6: Đúng hay sai? (a) Từ $9 + 6 = 15$ suy ra $15 - 9 = 6$ ; (b) $14 - 5 = 8$ ; (c) $17 - 8 = 9$ ; (d) $11 - 7 = 5$ . Bài 7: Số nào thích hợp với dấu ? trong $16 - ? = 8$ ? Bài 8: Điền dấu $>$ , $<$ hoặc $=$ . Tiết 2.

Sản phẩm dự kiến

Đáp án bài 6: a) Đ; b) S ( $14 - 5 = 9$ ); c) Đ; d) S ( $11 - 7 = 4$ ). Bài 7: đáp án B, số 8 ( $8 + 8 = 16$ ). Bài 8: $13 - 5 = 14 - 6$ (dấu =); $12 - 9 > 11 - 9$ (dấu >); $15 - 7 < 16 - 7$ (dấu <).

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV chiếu bài 6 và yêu cầu HS giơ thẻ « Đ » hoặc « S » trên bảng con. Lưu ý HS giải thích lí do.
Học sinh
HS đọc đề, suy nghĩ và chuẩn bị đáp án.
Giáo viên
GV hỏi: « Vì sao câu b) là sai? » và « Làm sao để tìm nhanh số cần điền ở bài 7? » Sau đó hướng dẫn HS so sánh hai hiệu ở bài 8 bằng cách tính từng hiệu rồi so sánh.
Học sinh
Dự kiến: « $14 - 5 = 9$ chứ không phải 8. » Bài 7: « $8 + 8 = 16$ nên $16 - 8 = 8$ . » Bài 8: « $13 - 5 = 8$ , $14 - 6 = 8$ nên bằng nhau. »
Giáo viên
GV mời 2 HS trình bày cách so sánh ở bài 8 và chốt đáp án.
Học sinh
HS trình bày, cả lớp nhận xét và kiểm tra lại bằng bảng con.
Giáo viên
GV nhắc: « Muốn so sánh hai phép trừ, hãy tính kết quả từng phép rồi mới so sánh. »
Học sinh
HS ghi nhớ cách so sánh, ghi đáp án vào vở.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 15 phút

Cửa hàng nhỏ và giải bài toán với bảng trừ qua 10

Mục tiêu

HS vận dụng bảng trừ qua 10 để giải bài toán có lời văn và sắp xếp kết quả, đồng thời liên hệ với tình huống thực tế trong gia đình.

Nội dung

Đóng vai « Cửa hàng nhỏ »: một HS đóng vai người bán, một HS đóng vai người mua, các bạn khác kiểm tra. Bài toán: « Mẹ mua 15 quả trứng, đã dùng 9 quả để làm bánh. Còn lại bao nhiêu quả trứng? » (đáp án $15 - 9 = 6$ quả). Bài 10: sắp xếp các phép tính $18 - 9$ , $15 - 7$ , $13 - 6$ , $11 - 5$ theo kết quả từ lớn đến bé (đáp án: $18 - 9$ , $15 - 7$ , $13 - 6$ , $11 - 5$ ). Tiết 2.

Sản phẩm dự kiến

HS giải đúng bài toán: $15 - 9 = 6$ (quả trứng). HS sắp xếp đúng thứ tự: $18 - 9 = 9$ , $15 - 7 = 8$ , $13 - 6 = 7$ , $11 - 5 = 6$ . Nhiệm vụ về nhà: mỗi HS viết một bài toán trừ qua 10 từ tình huống trong gia đình.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV giới thiệu tình huống « Cửa hàng nhỏ » và phân vai. GV hỏi: « Mẹ mua 15 quả trứng, dùng 9 quả, em hãy cho biết còn lại bao nhiêu quả? Phép tính nào giúp em giải bài này? »
Học sinh
HS nhận vai, đọc đề, nêu phép tính. Dự kiến: « Phép tính $15 - 9$ vì phải bớt đi 9 quả. »
Giáo viên
GV quan sát, hướng dẫn HS trình bày bài giải đầy đủ: câu lời giải, phép tính, đáp án. Sau đó yêu cầu cả nhóm tính $18 - 9$ , $15 - 7$ , $13 - 6$ , $11 - 5$ và sắp xếp theo kết quả từ lớn đến bé.
Học sinh
HS trình bày bài giải: « Mẹ còn lại số quả trứng là $15 - 9 = 6$ (quả). » Sắp xếp: « $18 - 9 = 9$ , $15 - 7 = 8$ , $13 - 6 = 7$ , $11 - 5 = 6$ , theo thứ tự từ lớn đến bé. »
Giáo viên
GV hỏi: « Trong cuộc sống, em đã gặp những tình huống nào cần tính xem còn lại bao nhiêu? » Gọi 2 đến 3 HS chia sẻ.
Học sinh
Dự kiến: « Em có 14 cái bút, cho bạn 8 cái, còn lại 6 cái. » HS khác nhận xét phép tính.
Giáo viên
GV tổng kết bài học: bảng trừ qua 10 gắn với bảng cộng, có quy luật giúp tính nhanh. Giao nhiệm vụ về nhà và khen ngợi HS tích cực.
Học sinh
HS ghi nhiệm vụ về nhà, cùng nhắc lại quy tắc: biết $a + b = c$ thì $c - a = b$ và $c - b = a$ .

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Nhiệm vụ: Lập các phép trừ từ mỗi phép cộng và điền vào bảng.

a) $9 + 4 = 13$ thì $13 - 9 =$ ?; $13 - 4 =$ ?
b) $8 + 6 = 14$ thì $14 - 8 =$ ?; $14 - 6 =$ ?
c) Quên phép trừ $16 - 7$ thì tìm số cộng với 7 để được 16: $7 +$ ? $= 16$ , suy ra $16 - 7 =$ ?
Câu hỏi thảo luận: Vì sao từ một phép cộng ta lập được hai phép trừ?

Phiếu học tập số 2

Nhiệm vụ: Quan sát bảng trừ qua 10 và trả lời.

a) Cùng số bị trừ 12: $12 - 3 = 9$ , $12 - 4 =$ ?. Khi số trừ tăng 1 thì hiệu thay đổi thế nào?
b) Trừ đi 9: $15 - 9 =$ ?, $13 - 9 =$ ?, $18 - 9 =$ ?. Hiệu có quan hệ gì với chữ số hàng đơn vị của số bị trừ?
c) Kiểm tra bằng cách tách: $15 - 9 = 15 - 5 -$ ? $=$ ?
Kết luận của nhóm: Quy luật thứ nhất là ..................; quy luật thứ hai là ...................

Hướng dẫn về nhà

Thuộc bảng trừ qua 10 và đọc lại cho người thân nghe, có thể đọc theo kiểu hỏi đáp: « $13 - 9 =$ ? ».
Hoàn thành các bài tập 1 đến 5 trong vở bài tập, kiểm tra lại bằng phép cộng ngược.
Viết một bài toán trừ qua 10 từ tình huống trong gia đình (ví dụ: số bánh, số bút, số quả trứng), giải và trình bày bài giải vào vở. Chuẩn bị chia sẻ với bạn trong tiết học sau.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.