ToánLớp 2Chủ đề 2. Phép cộng, phép trừ trong phạm vi 20

Giáo án Bài 11. Phép trừ (qua 10) trong phạm vi 20

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 2 tiết (70 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

Nêu được cách thực hiện phép trừ qua 10 trong phạm vi 20 bằng cách tách số trừ thành phần lẻ để về 10 rồi trừ tiếp.
Giải thích được cách tìm hiệu $12 - 7$ bằng cách nghĩ đến phép cộng tương ứng $7 + 5 = 12$ .
Vận dụng được phép trừ qua 10 để tính nhẩm, so sánh kết quả và giải bài toán có lời văn trong thực tế.
Tư duy và lập luận toán học: giải thích vì sao $12 - 7 = 5$ khi gạch 2 chấm lẻ rồi gạch tiếp 5 chấm để còn lại 5 chấm.
Mô hình hoá toán học: chuyển bài toán “Cho 13 con chim, 8 con bay đi” thành phép tính $13 - 8$ .
Giải quyết vấn đề toán học: chọn cách tách số trừ phù hợp (tách 6 thành $4 + 2$ với $14 - 6$ ) để tính nhanh.
Giao tiếp toán học: đọc và viết đúng phép tính, dùng từ “còn lại”, “bớt đi” khi nói về bài toán trừ.
Sử dụng công cụ, phương tiện học toán: dùng khung chấm 10, que tính hoặc bảng cộng để kiểm tra kết quả phép trừ.

2. Năng lực chung

Tự chủ và tự học: HS tự quan sát khung chấm tròn, tự tách số và kiểm tra kết quả bằng phép cộng ngược.
Giao tiếp và hợp tác: HS trao đổi theo cặp, nói được cách tính của mình bằng câu đầy đủ, lắng nghe và nhận xét bạn.
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS chọn cách tính phù hợp (tách số hoặc nghĩ phép cộng) để giải các phép tính và bài toán thực tế.

3. Phẩm chất

Chăm chỉ: tích cực làm đủ các bài tập tách số, kiểm tra lại kết quả bằng phép cộng ngược.
Trách nhiệm: hoàn thành nhiệm vụ nhóm, cùng bạn kiểm tra đáp án trước khi báo cáo.
Trung thực: nói đúng kết quả mình tính được, nhận ra và sửa lỗi khi kiểm tra bằng phép cộng.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

Bảng phụ hoặc slide hình 12 chấm tròn (một khung 10 và 2 chấm lẻ), có thể gạch từng chấm để minh hoạ.
Bảng cộng trong phạm vi 20 đã chuẩn bị sẵn (treo bảng hoặc chiếu).
Bộ thẻ phép tính và thẻ kết quả để gắn trên bảng.
Học liệu số NeoEdu: trang bài học có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác (neoedu.vn/learn/2/math/bai-11-phep-tru-qua-10-trong-pham-vi-20). Dùng ở hoạt động Khám phá và Luyện tập.
Phiếu học tập số 1 (đã in đủ cho các nhóm).

2. Học sinh

Bảng con, bút viết bảng, khăn lau.
Que tính hoặc khung chấm 10 bằng bìa (mỗi cặp một bộ).
Vở Toán, bút chì, bút màu.
Bảng cộng trong phạm vi 20 (nếu cần tra cứu).

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 5 phút

Trò chơi “Tiếp sức bảng cộng”

Mục tiêu

Ôn lại bảng cộng trong phạm vi 20 để HS có kiến thức nền cho phép trừ qua 10.

Nội dung

GV đọc nhanh các phép cộng: $7 + 5$ , $8 + 6$ , $9 + 4$ , $6 + 8$ . Mỗi tổ cử một bạn lên bảng viết kết quả. Tổ nào đúng và nhanh hơn thì thắng cuộc.

Sản phẩm dự kiến

HS đọc và viết đúng kết quả các phép cộng $7 + 5 = 12$ , $8 + 6 = 14$ , $9 + 4 = 13$ , $6 + 8 = 14$ ; nhớ được các phép cộng này làm cơ sở cho phép trừ.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu luật chơi: mỗi tổ cử một bạn tiếp sức, nghe GV đọc phép cộng, viết kết quả lên bảng con rồi giơ lên.
Học sinh
HS lắng nghe luật chơi, chuẩn bị bảng con và bút.
Giáo viên
GV đọc lần lượt: “Bảy cộng năm bằng bao nhiêu?”, “Tám cộng sáu bằng bao nhiêu?”. GV quan sát các tổ và nhắc bạn bằng câu hỏi: “Em nghĩ đến phép cộng nào để tính nhanh?”
Học sinh
HS tính nhẩm, viết kết quả lên bảng con. Dự kiến HS trả lời: “ $7 + 5 = 12$ ”, “ $8 + 6 = 14$ ”.
Giáo viên
GV chốt: “Các em vừa nhớ bảng cộng rất tốt. Hôm nay ta sẽ dùng bảng cộng này để làm phép trừ.” Dẫn vào bài mới.
Học sinh
HS nhắc lại một phép cộng vừa học, lắng nghe giới thiệu bài.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 10 phút

Khám phá: $12 - 7$ bằng bao nhiêu?

Mục tiêu

HS quan sát khung 12 chấm và tự tìm kết quả $12 - 7$ bằng cách gạch chấm để về 10.

Nội dung

GV chiếu hình 12 chấm (một khung 10 chấm và 2 chấm lẻ). Yêu cầu bớt đi 7 chấm. HS làm việc cá nhân trên bảng con rồi chia sẻ với bạn cùng bàn.

Sản phẩm dự kiến

HS nêu được: gạch 2 chấm lẻ trước để còn đúng 10, sau đó gạch thêm 5 chấm ( $2 + 5 = 7$ ), còn lại 5 chấm. Kết luận $12 - 7 = 5$ .

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV chiếu hình 12 chấm và hỏi: “Có bao nhiêu chấm? Các em hãy đếm xem.” Sau đó nêu yêu cầu: “Bớt đi 7 chấm thì còn bao nhiêu chấm? Các em hãy gạch chấm để tìm kết quả.”
Học sinh
HS đếm và trả lời: “Có 12 chấm.” HS nhận nhiệm vụ gạch chấm trên hình, nêu cách làm.
Giáo viên
GV gợi ý: “Hình này có một khung 10 chấm và 2 chấm lẻ. Ta nên gạch phần nào trước?” GV gạch 2 chấm lẻ, hỏi: “Còn bao nhiêu chấm? Còn phải gạch thêm mấy chấm nữa?”
Học sinh
Dự kiến HS trả lời: “Gạch 2 chấm lẻ trước, còn 10 chấm. Phải gạch thêm 5 chấm nữa, vì $2 + 5 = 7$ .” HS tự gạch trên hình của mình.
Giáo viên
GV mời 2 cặp báo cáo cách làm và kết quả, hỏi: “Vì sao phải gạch 2 chấm lẻ trước?”
Học sinh
Dự kiến HS trả lời: “Vì gạch 2 chấm lẻ thì còn đúng 10 chấm, dễ tính tiếp hơn.” HS khác nhận xét và bổ sung.
Giáo viên
GV viết lên bảng: $12 - 7 = 5$ . Chốt: “Muốn trừ qua 10, ta trừ phần lẻ để về 10 rồi trừ tiếp phần còn lại.”
Học sinh
HS đọc theo phép tính $12 - 7 = 5$ và ghi vào vở.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 12 phút

Cách tách số trừ

Mục tiêu

HS hiểu cách tách số trừ thành hai phần, trong đó có một phần để về 10, rồi tính $12 - 7$ và $15 - 9$ .

Nội dung

GV hướng dẫn tách 7 thành $2$ và $5$ (vì 12 có 2 đơn vị lẻ). HS làm theo các bước: $12 - 2 = 10$ ; $10 - 5 = 5$ . Sau đó luyện ví dụ $15 - 9$ : tách 9 thành $5$ và $4$ .

Sản phẩm dự kiến

HS trình bày được: $12 - 7 = 12 - 2 - 5 = 10 - 5 = 5$ . Với $15 - 9$ : $15 - 5 = 10$ , $10 - 4 = 6$ , vậy $15 - 9 = 6$ .

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV viết $12 - 7 = ?$ lên bảng và hỏi: “12 có mấy đơn vị lẻ khi tính qua 10?” Hướng dẫn HS tách 7 thành $2$ và $5$ .
Học sinh
Dự kiến HS trả lời: “12 có 2 đơn vị lẻ, nên tách 7 thành 2 và 5.” HS theo dõi và ghi nhận cách tách.
Giáo viên
GV viết từng bước: $12 - 2 = 10$ , $10 - 5 = 5$ . Hỏi: “Vì sao $12 - 2$ lại bằng 10?” Sau đó cho HS làm ví dụ $15 - 9$ theo cặp.
Học sinh
Dự kiến HS trả lời: “Vì $12 - 2$ bỏ đi 2 chấm lẻ, còn đúng 10.” HS cặp đôi tách 9 thành $5$ và $4$ , tính $15 - 5 = 10$ , $10 - 4 = 6$ .
Giáo viên
GV mời 2 HS lên bảng trình bày cách làm $15 - 9$ . Yêu cầu các bạn khác kiểm tra bằng cách nghĩ $9 + 6 = 15$ .
Học sinh
HS trình bày, các bạn khác nhận xét: “Đúng, vì $9 + 6 = 15$ nên $15 - 9 = 6$ .”
Giáo viên
GV chốt: “Khi tách số trừ, ta luôn tách sao cho một phần đưa số bị trừ về đúng 10.” GV viết gọn: $12 - 7 = 12 - 2 - 5 = 5$ .
Học sinh
HS ghi vào vở cách viết gọn và đọc theo GV.

Hoạt động 2.3: Khám phá · 8 phút

Nghĩ phép cộng để tìm phép trừ

Mục tiêu

HS biết dùng phép cộng tương ứng để tìm kết quả phép trừ và kiểm tra kết quả.

Nội dung

GV nhắc lại: $7 + 5 = 12$ nên $12 - 7 = 5$ và $12 - 5 = 7$ . Cho HS xem $8 + 6 = 14$ nên $14 - 6 = 8$ và $14 - 8 = 6$ . HS nêu quan hệ giữa phép cộng và phép trừ.

Sản phẩm dự kiến

HS nêu được: từ $8 + 6 = 14$ suy ra $14 - 6 = 8$ và $14 - 8 = 6$ . HS biết kiểm tra kết quả phép trừ bằng phép cộng.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV viết $7 + 5 = 12$ lên bảng và hỏi: “Từ phép cộng này, em suy ra được phép trừ nào?”
Học sinh
Dự kiến HS trả lời: “ $12 - 7 = 5$ và $12 - 5 = 7$ .”
Giáo viên
GV viết $8 + 6 = 14$ lên bảng, yêu cầu HS viết hai phép trừ tương ứng trên bảng con.
Học sinh
HS viết: $14 - 6 = 8$ và $14 - 8 = 6$ , giơ bảng con cho GV kiểm tra.
Giáo viên
GV hỏi: “Làm sao em biết $14 - 8 = 6$ là đúng?” Hướng dẫn HS kiểm tra: $6 + 8 = 14$ .
Học sinh
Dự kiến HS trả lời: “Em thử cộng lại: $6 + 8 = 14$ , đúng nên kết quả đúng.”
Giáo viên
GV chốt: “Phép trừ đi ngược phép cộng. Khi không nhớ kết quả trừ, ta nghĩ đến phép cộng tương ứng.”
Học sinh
HS ghi vào vở: “Nếu $8 + 6 = 14$ thì $14 - 6 = 8$ và $14 - 8 = 6$ .”

Hoạt động 3.1: Luyện tập, thực hành · 13 phút

Luyện tập tính phép trừ qua 10

Mục tiêu

HS vận dụng cách tách số và phép cộng ngược để làm các bài tập 1, 2, 3, 5, 6, 7.

Nội dung

Làm việc cá nhân rồi kiểm tra theo cặp. Bài 1: Quan sát hình 13 chấm, tính $13 - 8$ . Bài 2: Tính $14 - 6$ bằng cách tách $6 = 4 + 2$ . Bài 3: Tính $11 - 5$ . Bài 5: Chọn phép tính có kết quả bằng 6 trong các đáp án A. $13 - 7$ ; B. $14 - 9$ ; C. $12 - 5$ . Bài 6: Đúng hay sai. Bài 7: Điền dấu $>$ , $<$ , $=$ vào chỗ chấm. Có thể dùng học liệu số NeoEdu để kiểm tra kết quả.

Sản phẩm dự kiến

Đáp án: Bài 1: $13 - 8 = 5$ . Bài 2: tách $6 = 4 + 2$ ; $14 - 4 = 10$ ; $10 - 2 = 8$ . Bài 3: $11 - 5 = 6$ . Bài 5: A ( $13 - 7 = 6$ ). Bài 6: a) Đ ( $11 - 2 = 9$ ); b) S ( $16 - 9 = 7$ ); c) Đ ( $18 - 9 = 9$ ); d) S ( $13 - 6 = 7$ ). Bài 7: $15 - 8 = 7 > 6$ ; $12 - 3 = 9 = 9$ ; $14 - 7 = 7 < 8$ .

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV chiếu bài 1 và bài 2, yêu cầu HS làm vào vở. Nhắc: “Với bài 2, em hãy tìm xem 14 có mấy đơn vị lẻ để tách 6 cho đúng.”
Học sinh
HS làm bài vào vở. Với bài 2, HS nhận thấy 14 có 4 đơn vị lẻ nên tách $6 = 4 + 2$ .
Giáo viên
GV đi quanh lớp, kiểm tra các cặp. Gặp lỗi HS tách $6 = 3 + 3$ , GV hỏi: “Nếu tách $6 = 3 + 3$ thì $14 - 3 = 11$ , số 11 có phải số tròn chục để tính tiếp không?”
Học sinh
HS thảo luận theo cặp, kiểm tra đáp án bài 1, 2, 3, 5. Dự kiến HS trả lời bài 3: “Tách $5 = 1 + 4$ : $11 - 1 = 10$ , $10 - 4 = 6$ .”
Giáo viên
GV mời 3 HS trình bày bài 2 và bài 3. Sau đó hỏi cả lớp bài 6: “Vì sao $16 - 9 = 6$ là sai?”
Học sinh
Dự kiến HS trả lời: “Vì $9 + 6 = 15$ , không phải 16. Đúng là $16 - 9 = 7$ vì $9 + 7 = 16$ .”
Giáo viên
GV chốt đáp án bài 7 và nhấn mạnh: “Trước khi so sánh, các em phải tính đúng kết quả phép trừ.”
Học sinh
HS sửa bài vào vở, nêu lại cách so sánh: $15 - 8 = 7 > 6$ , $14 - 7 = 7 < 8$ .

Hoạt động 3.2: Luyện tập, thực hành · 12 phút

Luyện tập nối và sắp xếp kết quả

Mục tiêu

HS vận dụng phép trừ qua 10 để nối phép tính với kết quả, giải bài toán có lời văn và sắp xếp kết quả.

Nội dung

HS làm Phiếu học tập số 1 theo nhóm 4 (làm việc theo kĩ thuật khăn trải bàn: mỗi HS điền kết quả vào ô của mình, sau đó thống nhất ô chung ở giữa). Nội dung phiếu gồm bài 4 (nối phép tính với kết quả), bài 8 (bài toán có lời văn), bài 9 (chọn đáp án) và bài 10 (sắp xếp kết quả).

Sản phẩm dự kiến

Đáp án: Bài 4: $12 - 9 = 3$ ; $15 - 7 = 8$ ; $17 - 8 = 9$ ; $11 - 4 = 7$ . Bài 8: $14 - 6 = 8$ (quả bóng). Bài 9: A (từ $8 + 5 = 13$ suy ra $13 - 5 = 8$ ). Bài 10: $11 - 8 = 3$ , $12 - 7 = 5$ , $14 - 8 = 6$ , $16 - 7 = 9$ , sắp xếp: $11 - 8$ , $12 - 7$ , $14 - 8$ , $16 - 7$ .

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV phát Phiếu học tập số 1 cho nhóm 4, giao nhiệm vụ: “Mỗi bạn làm phần của mình trong 4 phút, sau đó cả nhóm thống nhất đáp án ở ô giữa khăn.”
Học sinh
HS nhận phiếu, đọc yêu cầu từng bài và làm việc cá nhân.
Giáo viên
GV quan sát, hỗ trợ nhóm còn lúng túng bài 8. Gợi ý: “Đề hỏi còn lại bao nhiêu, em nên dùng phép tính gì?”
Học sinh
Nhóm thảo luận, thống nhất đáp án. Dự kiến HS trả lời bài 8: “ $14 - 6 = 14 - 4 - 2 = 8$ , còn lại 8 quả bóng.”
Giáo viên
GV mời đại diện 2 nhóm báo cáo bài 4 và bài 10, hỏi thêm: “Vì sao em biết $17 - 8 = 9$ ? Em đã dùng cách nào?”
Học sinh
Dự kiến HS trả lời: “Em tách $8 = 7 + 1$ : $17 - 7 = 10$ , $10 - 1 = 9$ .” Nhóm khác nhận xét.
Giáo viên
GV chốt đáp án, nhấn mạnh: “Khi so sánh hoặc sắp xếp kết quả, các em phải tính đúng từng phép trừ trước.”
Học sinh
HS sửa lỗi (nếu có) và hoàn thiện phiếu.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 10 phút

Vận dụng: Đố bạn bài toán trong thực tế

Mục tiêu

HS giải bài toán thực tế bằng phép trừ qua 10 và tự đặt được một bài toán tương tự.

Nội dung

GV đưa tình huống: “Trên cành cây có 13 con chim. 8 con chim bay đi. Hỏi trên cành cây còn lại bao nhiêu con chim?” HS giải bài toán, sau đó mỗi HS tự nghĩ một bài toán trừ qua 10 từ đồ vật trong lớp và đố bạn cùng bàn.

Sản phẩm dự kiến

HS viết được lời giải: “ $13 - 8 = 5$ (con chim)” hoặc tương đương; HS đặt được ít nhất một bài toán trừ qua 10 có lời giải đúng.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV đọc đề bài toán trên, hỏi: “Bài toán cho biết gì? Hỏi gì? Em dùng phép tính nào?”
Học sinh
HS trả lời: “Cho 13 con chim, 8 con bay đi, hỏi còn lại bao nhiêu. Em dùng phép trừ $13 - 8$ .”
Giáo viên
GV hướng dẫn HS tách $8 = 3 + 5$ vì 13 có 3 đơn vị lẻ, rồi tính $13 - 3 = 10$ , $10 - 5 = 5$ . HS làm vào vở và viết lời giải.
Học sinh
HS làm bài, viết lời giải: “Số con chim còn lại là $13 - 8 = 5$ (con chim).” Sau đó HS tự đặt đề toán theo cặp đôi.
Giáo viên
GV mời 2 cặp đọc đề mình đặt và đố cả lớp giải. Nhận xét cách trình bày, nhắc HS viết đơn vị đúng.
Học sinh
HS đọc đề, cả lớp tính và trả lời. Dự kiến đề: “Lan có 14 quyển truyện, cho bạn 6 quyển. Lan còn bao nhiêu quyển?” Đáp số: $14 - 6 = 8$ (quyển).
Giáo viên
GV tổng kết: “Trong cuộc sống, ta thường gặp các bài toán bớt đi, cho đi. Khi đó ta dùng phép trừ qua 10 để tính.” Giao bài về nhà.
Học sinh
HS lắng nghe, ghi nhớ nội dung và nhiệm vụ về nhà.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Bài 4. Nối phép tính với kết quả đúng.

$12 - 9$ • 3
$15 - 7$ • 8
$17 - 8$ • 9
$11 - 4$ • 7

Bài 8. Lớp em có 14 quả bóng, các bạn mang ra sân 6 quả. Hỏi trong lớp còn lại bao nhiêu quả bóng?
Trả lời: Phép tính: ............ Đáp số: ............

Bài 9. Vì $8 + 5 = 13$ nên $13 - 5 = ?$
A. 8 B. 7 C. 18
Khoanh vào đáp án đúng.

Bài 10. Sắp xếp các phép tính theo thứ tự kết quả từ bé đến lớn:
$12 - 7$ , $16 - 7$ , $14 - 8$ , $11 - 8$
Trả lời: ........., ........., ........., .........

Hướng dẫn về nhà

Hoàn thành các bài 1, 2, 3, 5, 6, 7 trong vở bài tập Toán 2 (trang bài 11).
Tính nhẩm và ghi kết quả vào vở: $12 - 8$ , $13 - 6$ , $14 - 7$ , $15 - 9$ . Với mỗi phép tính, viết thêm phép cộng tương ứng để kiểm tra (ví dụ: $12 - 8 = 4$ vì $8 + 4 = 12$ ).
Giải bài toán: “Mẹ có 15 cái bánh, mẹ cho em 9 cái. Hỏi mẹ còn lại bao nhiêu cái bánh?” Viết lời giải đầy đủ vào vở.
Chơi cùng người thân: đếm 16 đồ vật trong nhà, bớt đi 7 đồ vật và nói phép tính tương ứng. Có thể truy cập trang bài học trên NeoEdu để xem lại ví dụ.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.