Giáo án Bài 9. Cuộc đấu tranh bảo vệ Tổ quốc từ sau tháng 4 – 1975 đến nay. Một số bài học lịch sử của các cuộc kháng chiến bảo vệ Tổ quốc từ năm 1945 đến nay

Huy động kiến thức nền của HS về đất nước sau ngày thống nhất, từ đó xác định vấn đề và nhiệm vụ học tập của bài.

GV chiếu dòng thời gian có các mốc 1975, 1979, 1988, 2012 đang được che. HS trả lời câu hỏi: “Sau ngày 30–4–1975, đất nước phải đối mặt với những nhiệm vụ nào?” và “Theo em, các mốc 1979, 1988, 2012 gắn với sự kiện gì?”. HS đoán và ghi vào vở nháp.

HS nêu được ít nhất hai nhiệm vụ sau 1975 (khắc phục hậu quả chiến tranh, thống nhất nhà nước, xây dựng đất nước, bảo vệ biên giới và biển đảo). HS xác định được ba nội dung cần tìm hiểu: bảo vệ biên giới Tây Nam và phía Bắc; bảo vệ biển, đảo; bài học rút ra.

Nêu được diễn biến chính và kết quả bảo vệ biên giới Tây Nam, biên giới phía Bắc sau năm 1975; phân biệt được chính quyền Pôn Pốt với nhân dân Cam-pu-chia.

HS làm việc theo nhóm 4 người, hoàn thành Phiếu học tập số 1 dựa trên SGK và lược đồ. Các câu hỏi: (1) Vì sao Việt Nam phải chiến đấu bảo vệ biên giới Tây Nam? (2) Cuối năm 1978 – đầu năm 1979, quân đội Việt Nam làm gì và phối hợp với ai? Phnôm Pênh được giải phóng ngày nào? (3) Ngày 17–2–1979, quân Trung Quốc làm gì? Trung Quốc tuyên bố rút quân khi nào? (4) Vì sao xung đột biên giới phía Bắc vẫn kéo dài trong thập niên 1980? Vị Xuyên khi đó thuộc tỉnh nào và nay thuộc tỉnh nào? (5) Vì sao cần phân biệt chính quyền Pôn Pốt với nhân dân Cam-pu-chia?

Phiếu học tập số 1 hoàn chỉnh. Đáp án dự kiến: (1) Chính quyền Pôn Pốt tiến công biên giới, sát hại dân thường, đe doạ an toàn của nhân dân Việt Nam và Cam-pu-chia. (2) Quân đội Việt Nam phản công, phối hợp lực lượng cách mạng Cam-pu-chia; Phnôm Pênh được giải phóng ngày 7–1–1979. (3) Quân Trung Quốc tiến công biên giới phía Bắc ngày 17–2–1979; Trung Quốc tuyên bố rút quân tháng 3–1979 nhưng xung đột còn kéo dài trong thập niên 1980, ác liệt ở Vị Xuyên. (4) Xung đột còn tiếp diễn sau khi tuyên bố rút quân; Vị Xuyên thời chiến thuộc tỉnh Hà Tuyên, nay thuộc tỉnh Tuyên Quang. (5) Chính quyền Pôn Pốt chịu trách nhiệm về tội ác; nhân dân Cam-pu-chia là nạn nhân, không chịu trách nhiệm cho chính sách đó.

Trình bày được quá trình khẳng định và bảo vệ chủ quyền ở Hoàng Sa, Trường Sa; phân biệt căn cứ chủ quyền, tổ chức hành chính và kiểm soát thực địa.

HS làm việc theo nhóm 4 người theo kĩ thuật khăn trải bàn: mỗi nhóm vẽ trục thời gian trên khăn A3 và hoàn thành Phiếu học tập số 2. Câu hỏi: (1) Ngày 12–5–1977, Việt Nam làm gì? (2) Năm 1982 lập huyện Hoàng Sa, huyện Trường Sa có ý nghĩa gì? (3) Năm 1994 và năm 2012, Việt Nam có văn kiện pháp lí gì? (4) Vì sao lập đơn vị hành chính không đồng nghĩa với kiểm soát mọi đảo trên thực tế? (5) Tháng 3–1988, sự kiện Gạc Ma và các cuộc đụng độ khác gây hậu quả gì và Việt Nam phản ứng thế nào?

Trục thời gian trên khăn trải bàn gồm các mốc: 12–5–1977 (tuyên bố về các vùng biển); 1982 (lập huyện Hoàng Sa, huyện Trường Sa); tháng 3–1988 (đụng độ Gạc Ma, Cô Lin, Len Đao; Việt Nam phản đối dùng vũ lực, bảo vệ lập trường bằng biện pháp hoà bình và luật quốc tế); 1994 (phê chuẩn UNCLOS 1982); 2007 (thành lập thị trấn Trường Sa, các xã Song Tử Tây và Sinh Tồn); 2012 (Luật Biển Việt Nam). Kết luận: lập huyện năm 1982 là mốc tổ chức hành chính trong bối cảnh lịch sử, không thay cho lập luận pháp lí về chủ quyền; tranh chấp chủ quyền đảo khác với phân định vùng biển; DOC là cam kết về ứng xử của các bên, không thay thế UNCLOS.

Giải thích được các bài học rút ra từ các cuộc đấu tranh từ năm 1945 đến nay và vì sao bài học phải gắn với pháp luật và hoà bình.

HS làm việc cá nhân rồi cặp đôi theo kĩ thuật Think – Pair – Share. GV nêu câu hỏi: (1) Vì sao phải phát huy yêu nước, đoàn kết toàn dân để bảo vệ Tổ quốc sau 1975? (2) Vì sao cần kết hợp xây dựng với bảo vệ, quốc phòng với an ninh và đối ngoại? (3) Vì sao độc lập tự chủ không đồng nghĩa khép kín, còn hợp tác hoà bình không có nghĩa là bỏ quyền hợp pháp? (4) Vì sao khi học chiến tranh biên giới phải phân biệt chính quyền, lực lượng tham chiến với nhân dân nước khác?

Sơ đồ tư duy năm nhánh gồm: yêu nước và đoàn kết toàn dân; củng cố lòng dân; kết hợp xây dựng với bảo vệ; quốc phòng với an ninh và đối ngoại; nội lực với sự ủng hộ quốc tế. Mỗi nhánh có một câu giải thích. Ý then chốt: phân biệt chính quyền, lực lượng tham chiến với nhân dân nước khác để tránh biến bài học thành thù hằn; bài học phải thể hiện bằng hành động hợp pháp, có trách nhiệm.

Vận dụng kiến thức về mốc thời gian, địa danh, sự kiện để trả lời đúng các câu hỏi trắc nghiệm, đánh giá nhận định và sắp xếp sự kiện.

HS làm bài tập 1 đến 6. Bài 1: Ngày 17–2–1979 gắn với sự kiện nào? A. Quân đội Việt Nam phản công trên biên giới Tây Nam; B. Phnôm Pênh được giải phóng khỏi chế độ Pôn Pốt; C. Quan hệ Việt Nam – Trung Quốc được bình thường hoá; D. Quân Trung Quốc tiến công biên giới phía Bắc Việt Nam. Bài 2: Phnôm Pênh được giải phóng khỏi chế độ Pôn Pốt khi nào? A. 27–1–1973; B. 7–1–1979; C. 30–4–1975; D. 17–2–1979. Bài 3: Chọn các bài học có thể vận dụng có trách nhiệm (chọn nhiều đáp án). A. Củng cố đoàn kết, lòng dân và đối ngoại hoà bình; B. Đánh đồng người dân nước khác với mọi hành vi chính quyền thời chiến; C. Tự dùng bạo lực với người không cùng ý kiến; D. Kết hợp xây dựng và bảo vệ đất nước. Bài 4: Đánh giá các nhận định đúng (Đ) hoặc sai (S): a) Chiến sự phía Bắc kết thúc mọi xung đột hoàn toàn ngay tháng 3–1979; b) Vị Xuyên có chiến đấu ác liệt trong thập niên 1980; c) Bảo vệ biển phải phân biệt chủ quyền và quyền chủ quyền; d) Mọi hoạt động yêu nước đều được miễn tuân thủ pháp luật. Bài 5: Sắp xếp các sự kiện theo thời gian từ sớm đến muộn: Gạc Ma (1988); Giải phóng Phnôm Pênh (1979); Quân Trung Quốc tiến công biên giới phía Bắc (1979); Việt Nam và Trung Quốc bình thường hoá quan hệ (sau xung đột 1979–1988). Bài 6: Ghép từng địa danh/sự kiện với đặc điểm phù hợp: Biên giới Tây Nam; Vị Xuyên; Gạc Ma 1988. HS có thể làm bài tương tác trên Trang bài học NeoEdu.

Đáp án: Bài 1: D. Bài 2: B. Bài 3: A, D. Bài 4: a) S; b) Đ; c) Đ; d) S. Bài 5: Giải phóng Phnôm Pênh (7–1–1979) → Quân Trung Quốc tiến công biên giới phía Bắc (17–2–1979) → Gạc Ma (1988) → Việt Nam và Trung Quốc bình thường hoá quan hệ (sau 1988). Bài 6: Biên giới Tây Nam – đấu tranh chống các cuộc tiến công của chính quyền Pôn Pốt; Vị Xuyên – chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc trong thập niên 1980; Gạc Ma 1988 – mất mát trong bảo vệ chủ quyền biển đảo. Lưu ý: bình thường hoá quan hệ không xoá các sự kiện trước đó.

Vận dụng kiến thức đã học để thiết kế một sản phẩm tri ân có mục đích học lịch sử rõ ràng, có kiểm chứng nguồn và tuân thủ quy tắc an toàn, riêng tư.

HS hoàn thành một thẻ tưởng niệm về một sự kiện đã học (ví dụ Vị Xuyên, Gạc Ma, Ba Chúc). Thẻ gồm: tên sự kiện, thời điểm, địa danh thời đó và hiện nay, lời dẫn ngắn thể hiện mục đích học lịch sử, nguồn tư liệu. Đề xuất hoạt động tri ân trong trường: trưng bày thẻ, tổ chức buổi chia sẻ, kèm quy tắc: kiểm tra tên người, thời điểm, nguồn; không bịa hồ sơ nhân chứng; không tiếp cận khu vực hạn chế; bảo vệ thông tin cá nhân của người được nhắc đến.

Thẻ tưởng niệm mẫu: “Vị Xuyên (thập niên 1980): chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc. Thời chiến thuộc tỉnh Hà Tuyên; nay thuộc tỉnh Tuyên Quang. Học để trân trọng hoà bình và giữ gìn đoàn kết.” Nguồn: SGK Lịch sử 12 và tư liệu đã kiểm chứng. Quy tắc an toàn: chỉ dùng thông tin đã kiểm chứng, không ghi hồ sơ nhân chứng không có căn cứ, tuân thủ pháp luật và quy định nhà trường.