Giáo án Bài 5. Cộng đồng ASEAN: Từ ý tưởng đến hiện thực

Huy động hiểu biết ban đầu của HS về ASEAN và xác định nhiệm vụ học tập: Cộng đồng ASEAN hình thành như thế nào và gồm những nội dung gì.

GV đặt câu hỏi: 'Nếu ASEAN là một ngôi nhà chung của mười quốc gia, theo em để xây được ngôi nhà ấy cần những điều kiện gì?' Sau đó đặt câu hỏi dẫn dắt: 'Theo em, Cộng đồng ASEAN có phải được thành lập ngay khi các nước có ý tưởng hợp tác không?' HS ghi câu trả lời vào vở nháp, GV ghi nhanh các ý lên bảng.

Ý kiến ban đầu của HS, ví dụ: cần hoà bình, cần hợp tác kinh tế, cần hiểu biết văn hoá, cần luật lệ chung. Nhiệm vụ học tập được xác định: lập niên biểu hình thành Cộng đồng, phân tích ba trụ cột, triển vọng và thách thức. Kết luận định hướng: Cộng đồng là kết quả của một quá trình nhiều chặng, không hoàn chỉnh ngay khi có ý tưởng.

Lập được niên biểu từ Tầm nhìn ASEAN 2020 đến Cộng đồng ASEAN hình thành năm 2015; nhận biết mỗi mốc là một bước trong quá trình.

Kĩ thuật: Sắp xếp thẻ sự kiện theo nhóm 4 HS. Mỗi nhóm nhận bộ thẻ gồm bốn sự kiện: Tầm nhìn ASEAN 2020 năm 1997; Tuyên bố Ba-li II năm 2003 xác định xây dựng Cộng đồng với ba trụ cột; các nước quyết định đẩy nhanh thời hạn và kí Hiến chương năm 2007; Cộng đồng ASEAN chính thức hình thành ngày 31–12–2015. Nhóm sắp xếp thẻ theo thứ tự thời gian, điền vào Phiếu học tập số 1, sau đó đối chiếu với học liệu số NeoEdu (phần bài giảng về các mốc). Câu hỏi thảo luận: 'Vì sao có thể nói Cộng đồng là một quá trình chứ không phải một sự kiện đơn lẻ?'

Niên biểu đúng: 1997 (Tầm nhìn ASEAN 2020) → 2003 (Tuyên bố Ba-li II, xác định ba trụ cột) → 2007 (đẩy nhanh thời hạn, kí Hiến chương) → 31–12–2015 (Cộng đồng ASEAN chính thức hình thành). Kiến thức HS rút ra: Cộng đồng ASEAN hình thành qua nhiều chặng, mỗi mốc là bước trong quá trình; không thể coi Cộng đồng đã hoàn chỉnh ngay khi có ý tưởng năm 1997.

Nêu được ba trụ cột của Cộng đồng ASEAN, trọng tâm của từng trụ cột và giải thích mối liên hệ giữa chúng; nhận biết các cách hiểu sai về ba trụ cột.

Kĩ thuật: Mảnh ghép. Vòng 1: Nhóm chuyên gia gồm 3 nhóm, mỗi nhóm nghiên cứu SGK về một trụ cột: Cộng đồng Chính trị – An ninh; Cộng đồng Kinh tế; Cộng đồng Văn hoá – Xã hội. Mỗi nhóm trả lời: trọng tâm của trụ cột là gì và có ví dụ hợp tác nào. Vòng 2: Ghép nhóm mảnh ghép gồm mỗi chuyên gia một trụ cột; các thành viên trình bày cho nhau và cùng hoàn thành Phiếu học tập số 2. Câu hỏi thảo luận: 'Vì sao môi trường ổn định lại hỗ trợ phát triển kinh tế? Giáo dục, y tế, an sinh và môi trường có liên quan gì đến phát triển kinh tế?' GV đưa hai nhận định sai để HS phản biện: 'Cộng đồng Chính trị – An ninh là liên minh quân sự tự động' và 'Cộng đồng Kinh tế xoá mọi quy định quốc gia, cho mọi lao động làm nghề không điều kiện'.

Bảng ba trụ cột: (1) Chính trị – An ninh: trọng tâm đối thoại, hoà bình và ổn định khu vực; (2) Kinh tế: trọng tâm liên kết thị trường, sản xuất, đầu tư; (3) Văn hoá – Xã hội: trọng tâm con người, giáo dục, y tế, an sinh và môi trường. Kiến thức HS rút ra: Ba trụ cột liên quan nhau; môi trường ổn định hỗ trợ kinh tế, còn giáo dục, y tế, an sinh và môi trường giúp phát triển bao trùm. Không hiểu Chính trị – An ninh là liên minh quân sự tự động; không hiểu Kinh tế là xoá mọi quy định quốc gia và cho mọi lao động làm nghề không điều kiện.

Phân tích được cơ hội và thách thức khi xây dựng Cộng đồng; phân biệt Tầm nhìn ASEAN 2025, định hướng ASEAN 2045 với thành tựu đã đạt; nêu được trách nhiệm của Việt Nam.

Kĩ thuật: Thảo luận cặp đôi kết hợp sơ đồ tư duy. Cặp HS lập sơ đồ tư duy với bốn nhánh: Cơ hội; Thách thức; Mục tiêu và định hướng (Tầm nhìn 2025, định hướng 2045); Trách nhiệm của Việt Nam. Câu hỏi thảo luận: 'Vì sao năng lực thực hiện cam kết quan trọng hơn chỉ tuyên bố tham gia?' và 'Tầm nhìn ASEAN 2045 là mục tiêu hay thành tựu đã đạt?' GV đưa ví dụ: 'Hợp tác cứu trợ thiên tai chỉ thuộc một trụ cột không?' để HS lập luận.

Sơ đồ tư duy gồm: Cơ hội: thị trường, đầu tư, giao lưu văn hoá – giáo dục, hợp tác giải quyết thiên tai, dịch bệnh. Thách thức: chênh lệch phát triển, chất lượng nhân lực, bất đồng, cạnh tranh quốc tế. Định hướng: Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2025 là khuôn khổ sau 2015; Hội nghị cấp cao 2025 thông qua định hướng ASEAN 2045 — đây là mục tiêu, định hướng, không phải bằng chứng mọi mục tiêu đã đạt. Trách nhiệm Việt Nam: đóng góp đoàn kết, luật lệ, hợp tác; nâng năng lực doanh nghiệp, lao động và bảo vệ môi trường. Ví dụ đáp án: 'Không nhất thiết; hợp tác cứu trợ có trọng tâm con người và xã hội nhưng cần phối hợp an ninh, vận tải, tài chính và chuỗi cung ứng.'

Củng cố niên biểu, ba trụ cột, thách thức và cách phân biệt mục tiêu với kết quả thông qua bài tập trắc nghiệm và đúng sai.

Trò chơi: Mỗi cá nhân giơ thẻ A, B, C, D hoặc Đ, S. GV đọc lần lượt các câu sau: (1) Cộng đồng ASEAN chính thức hình thành khi nào? A. 28–7–1995; B. 15–12–2008; C. 31–12–2015; D. 8–8–1967. (2) Nội dung nào thuộc một trong ba trụ cột Cộng đồng? A. Quốc phòng – Tiền tệ; B. Tư pháp – Liên bang; C. Văn hoá – Xã hội; D. Hành chính – Siêu quốc gia. (3) Chọn các thách thức cần xử lí khi xây dựng Cộng đồng: A. Khác biệt lợi ích và năng lực thực hiện cam kết; B. Mọi quốc gia đã có năng lực ngang nhau; C. Tuyên bố thành lập tự xoá mọi bất đồng; D. Chênh lệch trình độ phát triển. (4) Đánh giá: a) Ba trụ cột có quan hệ với nhau; b) Cộng đồng Kinh tế cho mọi người làm mọi nghề không cần điều kiện; c) Tầm nhìn 2045 là định hướng, không phải thành tựu đã hoàn tất; d) Tham gia Cộng đồng cần đi cùng nâng năng lực trong nước. (5) Sắp xếp theo thời gian từ sớm đến muộn: Hiến chương kí năm 2007, Tầm nhìn ASEAN 2020 năm 1997, Cộng đồng hình thành 2015, Tuyên bố Ba-li II năm 2003.

Đáp án: (1) C; (2) C; (3) A, D; (4) a Đ, b S, c Đ, d Đ; (5) Tầm nhìn ASEAN 2020 năm 1997 → Tuyên bố Ba-li II năm 2003 → Hiến chương ASEAN kí năm 2007 → Cộng đồng hình thành năm 2015. Giải thích ngắn: (1) 1967 là thành lập ASEAN, 1995 là Việt Nam gia nhập, Cộng đồng hình thành 2015 sau nhiều bước chuẩn bị; (2) Ba trụ cột là Chính trị – An ninh, Kinh tế, Văn hoá – Xã hội, không phải cơ cấu nhà nước liên bang; (3) Khoảng cách và khác biệt là thực tế, thành lập cộng đồng không xoá ngay các điều kiện ấy; (4) b sai vì còn điều kiện quốc gia và ngành nghề.

Vận dụng kiến thức về ba trụ cột, thách thức và trách nhiệm của Việt Nam để phân tích một tình huống thực tế và đề xuất việc làm của bản thân.

Tình huống: Một trường THPT tổ chức hoạt động giao lưu với học sinh các nước ASEAN về giảm rác thải và cứu trợ thiên tai. Nhiệm vụ nhóm: (1) Xác định hoạt động trên thuộc trụ cột nào và vì sao cần phối hợp nhiều trụ cột; (2) Nêu một thách thức có thể gặp (chênh lệch điều kiện, khác biệt ngôn ngữ, văn hoá) và cách vượt qua; (3) Đề xuất ba việc bản thân học sinh cần làm để nâng năng lực hội nhập (ngoại ngữ, chuyên môn, giao tiếp, kiểm chứng nguồn). Yêu cầu: không bịa số liệu kết quả, không biến mục tiêu 2045 thành thành tựu hiện tại. Giao về nhà: mỗi HS viết một đoạn khoảng 150 chữ về một việc mình sẽ làm.

Bản phân tích nhóm gồm: Hoạt động giao lưu thuộc trọng tâm Văn hoá – Xã hội (giáo dục, môi trường), nhưng cần phối hợp Kinh tế nếu có vận tải, tài chính; thách thức là chênh lệch điều kiện và khác biệt văn hoá, cách vượt qua là tôn trọng khác biệt, chuẩn bị ngôn ngữ chung; ba việc của học sinh: rèn ngoại ngữ, học kĩ năng chuyên môn, kiểm chứng nguồn thông tin trước khi chia sẻ. Kiến thức HS rút ra: cơ hội hội nhập chỉ có ý nghĩa khi đi cùng năng lực thực hiện cam kết.