Giáo án Bài 4. Sự ra đời và phát triển của Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN)

Tạo tình huống có vấn đề, giúp HS nhận ra cùng một con số thành viên có thể đúng ở thời điểm này nhưng không đúng ở thời điểm khác.

GV trình chiếu áp phích 1999 ghi “ASEAN có 10 thành viên”, nêu câu hỏi: “Áp phích này có phải là tin sai không? Nếu đem dùng hôm nay thì cần bổ sung điều gì?”. HS suy nghĩ cá nhân trong 1 phút rồi trả lời.

• HS nêu được: thông tin đúng với thời điểm 1999; khi tái sử dụng hôm nay cần ghi rõ niên đại và cập nhật thành viên thứ 11 là Đông Ti-mo kết nạp ngày 26–10–2025.
• HS xác định được nhiệm vụ học tập: tìm hiểu bối cảnh, nguyên tắc và các mốc mở rộng của ASEAN để trả lời đúng tình huống trên.

Trình bày được bối cảnh ra đời, mục tiêu, năm nước sáng lập và các nguyên tắc hợp tác của ASEAN; giải thích được ý nghĩa của TAC 1976 và Hiến chương 2007–2008.

HS làm việc nhóm 4 theo kĩ thuật mảnh ghép với ba nhiệm vụ:

• Nhóm 1: Bối cảnh sau độc lập và Chiến tranh lạnh; ngày 8–8–1967 tại Băng Cốc, năm nước kí Tuyên bố ASEAN; mục tiêu tăng trưởng kinh tế, tiến bộ xã hội, phát triển văn hoá, hoà bình và ổn định khu vực. Trả lời: Vì sao các nước cần hợp tác khu vực? Vì sao năm nước sáng lập không đồng nghĩa toàn khu vực đã tham gia?
• Nhóm 2: Nguyên tắc của TAC 1976 (tôn trọng độc lập, chủ quyền; không can thiệp công việc nội bộ; không dùng vũ lực; giải quyết bất đồng bằng hoà bình). Trả lời: Vì sao các nguyên tắc này quan trọng với các nước vừa giành độc lập?
• Nhóm 3: Hiến chương ASEAN (kí 2007, có hiệu lực 2008) củng cố khuôn khổ pháp lí; đồng thuận và tham vấn giúp giữ đoàn kết nhưng có thể làm quyết định chậm. Trả lời: Ưu điểm và hạn chế của nguyên tắc đồng thuận là gì?
  Sau khi thảo luận ở nhóm chuyên, HS quay về nhóm gốc để chia sẻ và hoàn thành Phiếu học tập số 1.

Phiếu học tập số 1 hoàn chỉnh gồm các nội dung:

• Ngày 8–8–1967, tại Băng Cốc, năm nước In-đô-nê-xi-a, Ma-lai-xi-a, Phi-líp-pin, Xin-ga-po, Thái Lan kí Tuyên bố ASEAN.
• Mục tiêu: thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tiến bộ xã hội, phát triển văn hoá, hoà bình và ổn định khu vực.
• Nguyên tắc TAC 1976: tôn trọng độc lập, chủ quyền; không can thiệp công việc nội bộ; không dùng vũ lực; giải quyết bất đồng hoà bình; hợp tác hiệu quả.
• Hiến chương ASEAN: kí năm 2007, có hiệu lực 2008, củng cố khuôn khổ pháp lí.
• Kết luận: Đồng thuận giữ đoàn kết nhưng có thể làm quyết định chậm; hợp tác ASEAN không đồng nghĩa với việc thay chủ quyền các thành viên.

Trình bày được các bước mở rộng ASEAN từ năm 1967; gắn số thành viên với thời điểm, phân biệt ASEAN 10 (1999) và thành viên thứ 11 (2025).

GV dùng kĩ thuật dòng thời gian: HS các nhóm đọc tư liệu, sắp xếp các mốc sau lên trục thời gian trên giấy A3: 1967 (thành lập với 5 nước); 1984 Bru-nây gia nhập; 28–7–1995 Việt Nam gia nhập; 1997 Lào và Mi-an-ma; 1999 Cam-pu-chia gia nhập, hình thành ASEAN 10; 2015 hình thành Cộng đồng ASEAN; 26–10–2025 Đông Ti-mo được kết nạp, trở thành thành viên thứ 11.
Sau đó HS thảo luận cặp đôi hai câu hỏi:

• Vì sao việc mở rộng vừa tăng vị thế vừa đặt ra thách thức cho ASEAN?
• Vì sao phải ghi “ASEAN 10” khi nói về mốc 1999 nhưng không trình bày đó là số hiện hành sau 2025?
  HS hoàn thành Phiếu học tập số 2.

Phiếu học tập số 2 hoàn chỉnh gồm:

• Dòng thời gian: 1967 (5 nước sáng lập) → 1984 (Bru-nây) → 28–7–1995 (Việt Nam) → 1997 (Lào, Mi-an-ma) → 1999 (Cam-pu-chia; ASEAN 10) → 2015 (Cộng đồng ASEAN) → 26–10–2025 (Đông Ti-mo; thành viên thứ 11).
• Lợi ích của mở rộng: tăng đối thoại, kết nối và vị thế khu vực.
• Thách thức: đặt ra yêu cầu thu hẹp chênh lệch phát triển; khác biệt lợi ích và sức ép quốc tế làm phối hợp khó hơn.
• Phân biệt: “ASEAN 10” chỉ đúng với giai đoạn 1999 đến trước 26–10–2025; từ sau mốc này số thành viên hiện hành là 11.

Củng cố kiến thức về thành viên sáng lập, mốc gia nhập, nguyên tắc TAC và phân biệt dữ kiện lịch sử với cập nhật hiện hành.

GV tổ chức trò chơi theo cặp đôi, HS làm lần lượt các bài tập sau:

• Bài 2: Nước nào thuộc năm thành viên sáng lập ASEAN năm 1967? A. Lào; B. Cam-pu-chia; C. Thái Lan; D. Việt Nam.
• Bài 3: Mốc Việt Nam chính thức gia nhập ASEAN là khi nào? A. 30–4–1975; B. 31–12–2015; C. 28–7–1995; D. 8–8–1967.
• Bài 4: Chọn các nguyên tắc phù hợp TAC 1976. A. Tôn trọng độc lập, chủ quyền; B. Giải quyết bất đồng bằng biện pháp hoà bình; C. Mọi thành viên từ bỏ nhà nước riêng; D. Dùng vũ lực làm phương thức mặc định.
• Bài 5: Đúng hay sai? a) ASEAN có năm nước sáng lập năm 1967; b) Cam-pu-chia gia nhập 1999 làm ASEAN đạt 10 thành viên; c) Đông Ti-mo là thành viên sáng lập 1967; d) Sau 26–10–2025 vẫn nên ghi ASEAN 10 là số hiện hành.
• Bài 6: Sắp xếp theo thời gian từ sớm đến muộn: ASEAN thành lập 1967; Bru-nây gia nhập 1984; Việt Nam gia nhập 1995; Cam-pu-chia gia nhập 1999.
• Bài 7: Ghép: Tuyên bố Băng Cốc 1967 – Thành lập ASEAN; TAC 1976 – Nguyên tắc quan hệ thân thiện, hợp tác; Hiến chương có hiệu lực 2008 – Củng cố khuôn khổ pháp lí.
  HS giơ thẻ hoặc ghi đáp án; cặp nào đúng nhanh và đúng nhiều hơn thắng.

Đáp án đúng:

• Bài 2: C (Thái Lan là một trong năm nước sáng lập; ba nước còn lại gia nhập thập niên 1990).
• Bài 3: C (28–7–1995 là ngày Việt Nam gia nhập; 1967 là thành lập ASEAN, 2015 là hình thành Cộng đồng).
• Bài 4: A, B (TAC đề cao chủ quyền, không can thiệp, không dùng vũ lực; không lập nhà nước thay các thành viên).
• Bài 5: a) Đúng; b) Đúng; c) Sai (Đông Ti-mo kết nạp năm 2025); d) Sai (sau 26–10–2025 ASEAN có 11 thành viên; số 10 chỉ mô tả giai đoạn trước).
• Bài 6: ASEAN thành lập 1967 → Bru-nây 1984 → Việt Nam 1995 → Cam-pu-chia 1999.
• Bài 7: Tuyên bố Băng Cốc 1967 – thành lập ASEAN; TAC 1976 – nguyên tắc quan hệ thân thiện, hợp tác; Hiến chương có hiệu lực 2008 – củng cố khuôn khổ pháp lí.

Vận dụng kiến thức để lập bảng gia nhập và sửa thông tin lỗi thời trên một tư liệu, gắn với thực tế sử dụng thông tin về ASEAN hiện nay.

HS làm việc cá nhân rồi nhóm đôi, thực hiện hai nhiệm vụ:

• Lập bảng gia nhập ghi từng năm, tên quốc gia và ghi chú số thành viên tại thời điểm đó; ghi thêm nguồn hoặc thời điểm cập nhật thông tin.
• Sửa nhãn “ASEAN có 10 thành viên từ 1999 đến nay” thành nhãn đúng: nêu mốc Cam-pu-chia 1999 và ASEAN 10; ghi Đông Ti-mo được kết nạp 26–10–2025; sửa số hiện hành thành 11 nhưng không xoá giá trị lịch sử của số 10.
  HS có thể tham khảo bài tập tương tác trên học liệu NeoEdu để kiểm tra kết quả.

Nhãn đúng: “Sau khi Cam-pu-chia gia nhập năm 1999, ASEAN có 10 thành viên – giai đoạn mở rộng hợp tác Đông Nam Á. Ngày 26–10–2025, Đông Ti-mo được kết nạp làm thành viên thứ 11; số thành viên hiện hành là 11 (cập nhật theo Tuyên bố Chủ tịch Hội nghị cấp cao ASEAN 47).”
Bảng gia nhập gồm: 1967 (5 nước sáng lập); 1984 (Bru-nây); 1995 (Việt Nam); 1997 (Lào, Mi-an-ma); 1999 (Cam-pu-chia, ASEAN 10); 26–10–2025 (Đông Ti-mo, thành viên thứ 11).