Hồ sơ học tập nguyên bản — đọc trước các nhiệm vụ. Các diễn giải, ví dụ và dữ liệu minh hoạ dưới đây được viết mới; không phải bản chép nguồn lịch sử hoặc lời thơ.
Bối cảnh, mục tiêu và nguyên tắc hợp tác
Sau độc lập, các nước Đông Nam Á có nhu cầu phát triển kinh tế, ổn định môi trường an ninh và tăng hợp tác khu vực trong bối cảnh Chiến tranh lạnh. Ngày 8–8–1967, tại Băng Cốc, In-đô-nê-xi-a, Ma-lai-xi-a, Phi-líp-pin, Xin-ga-po, Thái Lan kí Tuyên bố ASEAN. Năm nước sáng lập không đồng nghĩa toàn khu vực đã tham gia ngay. Mục tiêu thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tiến bộ xã hội, phát triển văn hoá, hoà bình và ổn định khu vực.
Hiệp ước Thân thiện và Hợp tác ở Đông Nam Á năm 1976 (TAC) nêu những nguyên tắc tôn trọng độc lập, chủ quyền, không can thiệp công việc nội bộ, không dùng vũ lực, giải quyết bất đồng hoà bình và hợp tác hiệu quả. Hiến chương ASEAN kí năm 2007, có hiệu lực 2008, củng cố khuôn khổ pháp lí. Đồng thuận và tham vấn góp phần giữ đoàn kết nhưng có thể làm quyết định chậm; không đồng nhất hợp tác với việc tổ chức thay chủ quyền các thành viên.
Mở rộng thành viên và những chặng phát triển
Bru-nây gia nhập năm 1984; Việt Nam ngày 28–7–1995; Lào và Mi-an-ma năm 1997; Cam-pu-chia năm 1999, hình thành giai đoạn ASEAN 10. Quá trình mở rộng giúp tăng đối thoại, kết nối và vị thế khu vực, đồng thời đặt yêu cầu thu hẹp chênh lệch phát triển. Ngày 26–10–2025, Đông Ti-mo được kết nạp làm thành viên thứ 11, theo Tuyên bố Chủ tịch Hội nghị cấp cao ASEAN 47. Giữ “ASEAN 10” khi nói về mốc 1999, nhưng không trình bày như số thành viên hiện hành sau 2025.
Từ hợp tác ban đầu, ASEAN mở rộng cơ chế kinh tế, đối thoại chính trị – an ninh và giao lưu xã hội, hình thành Cộng đồng năm 2015. Vai trò trung tâm là khả năng tổ chức, thúc đẩy hợp tác khu vực qua các cơ chế do ASEAN dẫn dắt, không phải quyền áp đặt lên mọi cường quốc. Thành tựu cần đi cùng nhận diện bất đồng, khác biệt lợi ích và sức ép quốc tế. Các mốc văn kiện, tư cách thành viên và kết quả kinh tế là ba loại dữ kiện khác nhau.
Ví dụ đã giải
Tình huống: Một áp phích 1999 ghi 10 thành viên, có cần coi là tin sai không?
Lời giải: Không nếu nó mô tả đúng thời điểm 1999. Khi tái sử dụng hôm nay, cần thêm niên đại và cập nhật Đông Ti-mo 2025, không sửa ngược áp phích rồi coi là nguyên bản.
Ghi nhớ: ASEAN thành lập 8–8–1967 với 5 nước, mở rộng đến 10 năm 1999,11 năm 2025; hợp tác dựa chủ quyền, hoà bình và khuôn khổ pháp lí.
