Giáo án Bài 16. Hồ Chí Minh – Anh hùng giải phóng dân tộc

Huy động hiểu biết ban đầu của HS về Hồ Chí Minh và nhận ra yêu cầu của bài: đánh giá vai trò phải dựa trên nhiệm vụ, hành động, kết quả có nguồn chứ không chỉ dựa vào danh xưng.

GV đưa câu nhận xét: “Hồ Chí Minh là vĩ đại.” HS trả lời ba câu hỏi: (1) Câu nhận xét này đúng hay sai? (2) Nếu muốn thuyết phục người nghe, cần bổ sung những gì? (3) Hãy nêu ít nhất hai sự kiện em biết để chứng minh vai trò của Nguyễn Ái Quốc – Hồ Chí Minh.

• HS nhận ra: danh từ đánh giá (vĩ đại, anh hùng) cần được giải thích bằng việc làm cụ thể, thời gian, kết quả.
• Ví dụ HS có thể nêu: thành lập Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên (1925); chủ trì hội nghị hợp nhất đầu năm 1930; tham gia xây dựng Việt Minh (1941); tuyên bố độc lập (1945).
• Kết luận ghi trên bảng: “Nhận xét có căn cứ = nhiệm vụ + hành động + kết quả + nguồn.”

Nêu được bước chuyển năm 1920 và các hoạt động của Nguyễn Ái Quốc giai đoạn 1920–1925; giải thích được vì sao các hoạt động này là bước chuẩn bị cho sự thành lập Đảng.

HS làm việc theo nhóm 4 người, hoàn thành Phiếu học tập số 1, phần A. Nhiệm vụ: (1) Đọc mục “Lựa chọn con đường và chuẩn bị lực lượng” trong SGK, đoạn nói về năm 1920 và 1925. (2) Trả lời: Bước chuyển năm 1920 gắn với hoạt động nào? Lí luận được vận dụng như thế nào qua thực tiễn? (3) Nêu vai trò của báo chí, đào tạo cán bộ và Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên (1925) đối với tư tưởng, chính trị, tổ chức. (4) Vì sao các hoạt động này được gọi là chuẩn bị cho sự thành lập Đảng?

Mỗi nhóm hoàn thành phần A của Phiếu học tập số 1 và một sơ đồ 3 nhánh “Tư tưởng – Chính trị – Tổ chức”, trong đó ghi mốc năm và việc làm tương ứng. Kết luận cần có: (a) Năm 1920 Nguyễn Ái Quốc tiếp cận tư tưởng Lê-nin và tham gia Đại hội Tua; (b) Hoạt động báo chí, đào tạo cán bộ, Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên (1925) chuẩn bị tư tưởng, chính trị, tổ chức cho sự thành lập Đảng; (c) Các hoạt động này là quá trình vận dụng lí luận qua thực tiễn, không phải kết quả tức thời.

Giải thích được vai trò của Nguyễn Ái Quốc trong hội nghị hợp nhất đầu năm 1930 và vai trò của Hồ Chí Minh cùng Trung ương năm 1941; nêu được tác động của các sự kiện này đối với tập hợp lực lượng cách mạng.

HS làm việc theo kĩ thuật mảnh ghép: nhóm chuyên gia A nghiên cứu đầu năm 1930 (hội nghị hợp nhất, cương lĩnh đầu tiên); nhóm chuyên gia B nghiên cứu năm 1941 (Trung ương đặt nhiệm vụ giải phóng dân tộc lên hàng đầu, Việt Minh, căn cứ và lực lượng). Sau đó HS quay về nhóm gốc để chia sẻ. Nhiệm vụ nhóm chuyên gia: (1) Hội nghị hợp nhất đầu 1930 do ai chủ trì và soạn thảo gì? (2) Cương lĩnh đó xác định những nội dung gì? (3) Năm 1941 đặt nhiệm vụ gì lên hàng đầu và thúc đẩy xây dựng những tổ chức nào? (4) Vai trò lãnh tụ được thể hiện ở định hướng, tập hợp, tổ chức và quyết định nào?

Phiếu học tập số 1, phần B hoàn thành với các ý chính:

• Đầu 1930: Nguyễn Ái Quốc chủ trì hội nghị hợp nhất, soạn thảo cương lĩnh đầu tiên, xác định nhiệm vụ giải phóng dân tộc và lực lượng cách mạng.
• 1941: Hồ Chí Minh cùng Trung ương đặt nhiệm vụ giải phóng dân tộc ở vị trí cấp bách; thúc đẩy xây dựng Việt Minh, căn cứ và lực lượng.
• Kết luận: Vai trò lãnh tụ là định hướng, tập hợp, tổ chức và quyết định phù hợp; không chỉ là phát biểu một khẩu hiệu.

Giải thích được vai trò của Hồ Chí Minh cùng tập thể lãnh đạo trong Cách mạng tháng Tám 1945, việc giải quyết khó khăn sau đó và vai trò trong kháng chiến; đọc đúng tính chất Nghị quyết 24C/18.65 của UNESCO (1987).

HS làm việc theo nhóm 4 người, hoàn thành Phiếu học tập số 1, phần C và D. Nhiệm vụ: (1) Năm 1945, tập thể lãnh đạo do Hồ Chí Minh đứng đầu đã làm gì để nắm thời cơ? (2) Sau 1945, chủ trương nào được nêu để giải quyết khó khăn (xây chính quyền hợp pháp, củng cố đoàn kết, kết hợp hoà hoãn có nguyên tắc với chuẩn bị kháng chiến)? (3) Trong chống Pháp và chống Mỹ, vai trò định hướng, động viên, xây hậu phương, đối ngoại gắn với mục tiêu gì? (4) Nghị quyết 24C/18.65 của UNESCO năm 1987 là văn bản loại nào, nhằm mục đích gì và có phải giải thưởng không?

Phiếu học tập số 1, phần C–D hoàn thành với các ý chính:

• 1945: Hồ Chí Minh cùng tập thể lãnh đạo nắm thời cơ, giành chính quyền và tuyên bố nền độc lập.
• Sau 1945: cùng nhân dân giải quyết khó khăn, xây chính quyền hợp pháp, củng cố đoàn kết, kết hợp hoà hoãn có nguyên tắc với chuẩn bị kháng chiến.
• Chống Pháp, chống Mỹ: vai trò định hướng, động viên, xây hậu phương, đối ngoại vì mục tiêu thống nhất.
• Nghị quyết 24C/18.65 (UNESCO, 1987) là nghị quyết kỉ niệm, tôn vinh 100 năm ngày sinh, ghi nhận vai trò anh hùng giải phóng dân tộc và nhà văn hoá kiệt xuất của Việt Nam; không phải giải thưởng có quy chế “trao danh hiệu” như một cuộc thi.
• Kết luận: Không tách lãnh đạo khỏi sức mạnh nhân dân; không coi thắng lợi là kết quả tất yếu không có điều kiện lịch sử.

Củng cố kiến thức về chuẩn bị lực lượng, vai trò lãnh tụ và cách sử dụng nguồn; rèn kĩ năng lập luận có căn cứ và phát hiện nhận định thiếu chứng cứ.

HS làm bài luyện tập theo cặp đôi và chia sẻ cả lớp. Phần 1 (trắc nghiệm nhanh, 4 phút): Câu 1. Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên 1925 góp phần chuẩn bị gì? A. Giành được công nhận ngoại giao đầy đủ cho nhà nước Việt Nam; B. Thay thế sự cần thiết của một chính đảng thống nhất; C. Tư tưởng, cán bộ và tổ chức cho phong trào cách mạng; D. Kí kết cam kết để chính phủ Pháp trao độc lập ngay năm 1925. Câu 2. Cách chứng minh vai trò lãnh tụ có căn cứ là gì? A. Nối quyết định, tổ chức lực lượng và kết quả với bối cảnh; B. Dùng danh xưng được tôn vinh thay cho phân tích hoạt động; C. Chỉ kể các mốc cá nhân mà bỏ tổ chức và phong trào quần chúng; D. Dùng chi tiết trong tranh tưởng niệm như biên bản quan sát sự kiện. Câu 3. Chọn các đóng góp gắn với Hồ Chí Minh: A. Chủ trì hợp nhất các tổ chức cộng sản đầu 1930; B. Cùng Trung ương chuẩn bị giải phóng dân tộc 1941–1945; C. Trực tiếp kí Hiệp định Pa-ri 1973; D. Trực tiếp chỉ huy chiến dịch 1975 sau khi qua đời. Phần 2 (đúng–sai, 4 phút): a) Lãnh đạo và sức mạnh nhân dân có quan hệ tương hỗ; b) UNESCO 1987 ra nghị quyết kỉ niệm 100 năm ngày sinh; c) Một câu truyền miệng không rõ nguồn có thể coi ngay là lời nguyên văn; d) Tôn vinh không thay việc kiểm chứng các mốc hoạt động. Phần 3 (sắp xếp và ghép, 8 phút): Sắp xếp theo thời gian: Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên 1925; Thành lập Đảng 1930; Việt Minh ra đời 1941; Tuyên bố độc lập 1945. Ghép: Tư tưởng – xác định đường lối và mục tiêu giải phóng; Tổ chức – đào tạo, tập hợp cán bộ và lực lượng; Đối ngoại – tranh thủ ủng hộ, kết hợp kiên định với linh hoạt.

Đáp án:

• Câu 1: C (đào tạo, truyền bá, kết nối là bước chuẩn bị, không đồng nghĩa với đạt độc lập ngay).
• Câu 2: A (vai trò được giải thích bằng hành động, điều kiện và tác động; danh xưng không thay chứng cứ).
• Câu 3: A, B (1973 và 1975 diễn ra sau năm 1969 nên không gán trực tiếp cho Hồ Chí Minh).
• Phần 2: a) Đúng; b) Đúng; c) Sai (cần xuất xứ và đối chiếu); d) Đúng.
• Phần 3: Thứ tự: 1925 → 1930 → 1941 → 1945. Ghép: Tư tưởng – xác định đường lối và mục tiêu giải phóng; Tổ chức – đào tạo, tập hợp cán bộ và lực lượng; Đối ngoại – tranh thủ ủng hộ, kết hợp kiên định với linh hoạt.
• HS đối chiếu kết quả với học liệu số NeoEdu (phần bài tập tương tác) để kiểm tra nhanh.

Vận dụng cách lập luận “một luận điểm – hai chứng cứ – một giới hạn” để đánh giá vai trò của Hồ Chí Minh; sửa một nhận định thiếu căn cứ thành đoạn văn đúng và chỉ rõ nguồn cần kiểm chứng.

HS làm việc cá nhân, viết một đoạn văn 6–8 câu theo bảng gồm: một luận điểm về vai trò Hồ Chí Minh trong giải phóng dân tộc; hai chứng cứ cụ thể (năm, việc làm, kết quả); một giới hạn (điều kiện lịch sử, vai trò tập thể hoặc nhân dân). Bài tập sửa: Bảng trưng bày ghi “UNESCO trao giải anh hùng giải phóng năm 1987”. Hãy sửa thành đoạn đúng và nêu nguồn cần kiểm chứng.

Đoạn văn mẫu tham khảo: Luận điểm: Nguyễn Ái Quốc – Hồ Chí Minh có vai trò định hướng và tổ chức trong quá trình chuẩn bị giải phóng dân tộc. Chứng cứ 1: năm 1925, Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên được thành lập, đào tạo cán bộ và truyền bá tư tưởng cách mạng. Chứng cứ 2: đầu năm 1930, Nguyễn Ái Quốc chủ trì hội nghị hợp nhất và soạn thảo cương lĩnh đầu tiên. Giới hạn: thắng lợi là kết quả của tập thể lãnh đạo và sức mạnh nhân dân, không phải của một cá nhân.
Sửa bảng trưng bày: Năm 1987, Đại hội đồng UNESCO thông qua Nghị quyết 24C/18.65 về kỉ niệm 100 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (năm 1990); đây là nghị quyết kỉ niệm, tôn vinh, không phải giải thưởng thi đấu. Nguồn cần kiểm: văn bản chính thức của UNESCO khoá 24 hoặc nguồn công bố xác thực, không tin ảnh cắt thiếu xuất xứ.