Giáo án Bài 14. Hoạt động đối ngoại của Việt Nam từ năm 1975 đến nay

Huy động kiến thức nền của HS về Việt Nam sau năm 1975, gợi nhu cầu tìm hiểu quá trình mở rộng đối ngoại và xác định nhiệm vụ học tập của bài.

GV đặt câu hỏi: "Sau năm 1975, đất nước vừa thống nhất có thể gặp những thuận lợi và khó khăn gì khi mở rộng quan hệ với thế giới?" HS nêu ý kiến cá nhân trong 2 phút, sau đó nêu 1–2 sự kiện đối ngoại mà các em đã biết (ví dụ: gia nhập Liên hợp quốc, ASEAN, WTO).

Danh sách ý kiến ban đầu của HS, ví dụ: thuận lợi – hoà bình, được nhiều nước ủng hộ; khó khăn – chiến tranh biên giới, bị cấm vận, căng thẳng khu vực. Kết luận xác định nhiệm vụ: hệ thống hoá đối ngoại Việt Nam từ 1975 qua ba chặng (sau hậu chiến, Đổi mới, hội nhập), phân biệt rõ niên đại các mốc.

Nêu được quan hệ đối ngoại sau 1975 và điều chỉnh tư duy đối ngoại từ Đổi mới 1986; giải thích được vì sao giai đoạn 1975–1986 gặp nhiều khó khăn và quan hệ thay đổi theo quá trình.

HS làm việc cặp đôi với Phiếu học tập số 1, đọc mục "Từ hậu chiến đến phá thế bao vây, cô lập" trong SGK để điền bảng. Trả lời các câu hỏi:

• Câu 1: Vì sao sau 1975 Việt Nam ưu tiên hợp tác với các nước xã hội chủ nghĩa và đoàn kết với Lào, Cam-pu-chia?
• Câu 2: Nêu hai dấu mốc năm 1977 và giải thích vì sao không thể coi giai đoạn này là mở cửa hoàn toàn thuận lợi.
• Câu 3: Đổi mới từ 1986 điều chỉnh tư duy đối ngoại theo những hướng nào?
• Câu 4: Vì sao quan hệ đối ngoại thay đổi theo quá trình, không do một nguyên nhân kinh tế duy nhất?

Phiếu học tập số 1 hoàn chỉnh, gồm: Năm 1977 – gia nhập Liên hợp quốc; Hiệp ước hữu nghị, hợp tác với Lào 1977. Khó khăn: chiến tranh biên giới, vấn đề Cam-pu-chia, căng thẳng khu vực, cấm vận. Đổi mới 1986: độc lập tự chủ, đa phương hoá, đa dạng hoá, tranh thủ hoà bình để phát triển. Năm 1991: Việt Nam và Trung Quốc bình thường hoá quan hệ; Hiệp định Pa-ri về Cam-pu-chia. Kết luận HS rút ra: quan hệ đối ngoại thay đổi theo quá trình, gắn với điều kiện trong nước và khu vực.

Nêu được các mốc hội nhập từ 1995 và đóng góp quốc tế từ 2014; giải thích vì sao hội nhập vừa mở ra cơ hội vừa đòi hỏi đổi mới năng lực trong nước và trách nhiệm cam kết.

HS học theo kĩ thuật mảnh ghép, chia 3 nhóm chuyên gia, mỗi nhóm nghiên cứu một nội dung trong Phiếu học tập số 2:

• Nhóm 1: Năm 1995 bình thường hoá với Mỹ và gia nhập ASEAN; APEC năm 1998; WTO năm 2007. Hội nhập mang lại gì và đòi hỏi gì?
• Nhóm 2: Từ năm 2014 tham gia hoạt động gìn giữ hoà bình Liên hợp quốc. Việc này thể hiện điều gì về vai trò và trách nhiệm?
• Nhóm 3: Đối ngoại ngày nay gắn ba trụ cột (Đảng, Nhà nước, nhân dân) với các lĩnh vực kinh tế, văn hoá, quốc phòng, an ninh, biển. Vì sao phương châm hoà bình, luật pháp quốc tế và độc lập tự chủ cần đi cùng nhau?
  Sau khi chuyên gia thảo luận, HS quay về nhóm gốc để chia sẻ nội dung của nhóm mình.

Phiếu học tập số 2 hoàn chỉnh. Mốc hội nhập: 1995 (Mỹ, ASEAN), 1998 (APEC), 2007 (WTO), 2014 (gìn giữ hoà bình Liên hợp quốc). Kết luận HS rút ra: hội nhập mở rộng thị trường, đối tác và cơ hội khoa học, công nghệ nhưng đòi hỏi nâng năng lực, trách nhiệm cam kết và bảo vệ lợi ích hợp pháp; gia nhập tổ chức không đồng nghĩa mọi mục tiêu phát triển đã hoàn thành.

Củng cố niên đại, khái niệm và cách lập luận về đối ngoại Việt Nam từ 1975; rèn kĩ năng sắp xếp sự kiện, ghép khái niệm và nhận xét có căn cứ.

HS làm Phiếu học tập số 3 theo nhóm, sau đó đối chiếu trên học liệu số NeoEdu. Các câu hỏi:

• Câu 1: Hai chuyển biến đối ngoại nổi bật cùng năm 1995 là gì? A. Bình thường hoá với Mỹ và gia nhập ASEAN; B. Gia nhập Liên hợp quốc và APEC; C. Bình thường hoá với Trung Quốc và gia nhập WTO; D. Kí Hiệp định Pa-ri và gia nhập Liên hợp quốc.
• Câu 2: Độc lập tự chủ trong đối ngoại được hiểu phù hợp là gì? A. Từ chối mọi ràng buộc quốc tế để giữ quyền lựa chọn; B. Chủ động lựa chọn, bảo vệ lợi ích hợp pháp trong hợp tác quốc tế; C. Chỉ hợp tác với các nước có cùng mô hình phát triển; D. Giao quyền xác định lợi ích quốc gia cho đối tác có nguồn lực lớn hơn.
• Câu 3: Chọn các hình thức đóng góp quốc tế của Việt Nam. A. Chỉ nhận hỗ trợ, không thực hiện nghĩa vụ; B. Gia nhập tổ chức để được miễn mọi cam kết; C. Tham gia diễn đàn đa phương; D. Tham gia gìn giữ hoà bình theo cơ chế Liên hợp quốc.
• Câu 4: Đánh giá đúng (Đ) hoặc sai (S): a) Việt Nam gia nhập Liên hợp quốc năm 1977; b) Việt Nam gia nhập WTO trước ASEAN; c) Hội nhập tạo cơ hội nhưng cần năng lực thực hiện; d) Quan hệ hợp tác hiện nay có thể đi cùng việc nghiên cứu trung thực xung đột lịch sử.
• Câu 5: Sắp xếp theo thời gian từ sớm đến muộn: Gia nhập ASEAN; Gia nhập WTO; Gia nhập Liên hợp quốc; Bình thường hoá với Trung Quốc.
• Câu 6: Ghép: Đa phương hoá; Đa dạng hoá; Hội nhập với đặc điểm: (1) Mở quan hệ trên nhiều diễn đàn, với nhiều chủ thể; (2) Phát triển nhiều lĩnh vực, hình thức quan hệ; (3) Tham gia sâu các cơ chế, cam kết quốc tế.

Đáp án: Câu 1: A (1995 gắn hai mốc Mỹ và ASEAN; Liên hợp quốc 1977, APEC 1998, WTO 2007). Câu 2: B (tự chủ không khép kín, cũng không phủ nhận nghĩa vụ và cam kết hợp pháp). Câu 3: C, D (hợp tác đi cùng trách nhiệm và đóng góp). Câu 4: a Đ; b S (WTO 2007 sau ASEAN 1995); c Đ; d Đ (không xoá sự kiện quá khứ để có quan hệ hoà bình). Câu 5: Gia nhập Liên hợp quốc 1977 → Bình thường hoá với Trung Quốc 1991 → Gia nhập ASEAN 1995 → Gia nhập WTO 2007. Câu 6: Đa phương hoá – (1); Đa dạng hoá – (2); Hội nhập – (3). Các khái niệm liên hệ nhưng nhấn mạnh khác nhau.

Vận dụng kiến thức đã học để thiết kế sản phẩm trục thời gian có đầy đủ cột điều kiện trong nước, khu vực, kết quả và trách nhiệm; phân biệt sự kiện gia nhập với thành tựu kinh tế.

Nhóm HS (4–6 em) vẽ trục thời gian trên giấy A3 hoặc A0 từ 1975 đến nay, gồm các mốc: 1977 (Liên hợp quốc, Hiệp ước với Lào), 1986 (Đổi mới), 1991 (Trung Quốc, Hiệp định Pa-ri), 1995 (Mỹ, ASEAN), 1998 (APEC), 2007 (WTO), 2014 (gìn giữ hoà bình Liên hợp quốc). Mỗi mốc có bốn cột: Điều kiện trong nước; Điều kiện khu vực; Kết quả; Trách nhiệm hoặc yêu cầu đặt ra. Gợi ý câu hỏi thảo luận: "Vì sao gia nhập WTO không tự động tạo ra thành tựu kinh tế?" và "Nếu không có nguồn cập nhật, có nên ghi số đối tác hiện hành không?"

Sản phẩm trục thời gian của nhóm, mỗi mốc có đủ bốn cột thông tin đúng với bài học. Ví dụ mốc 2007: Điều kiện trong nước – tiếp tục đổi mới kinh tế; Điều kiện khu vực – hội nhập đa phương; Kết quả – mở rộng thị trường và cơ hội khoa học, công nghệ; Trách nhiệm – nâng năng lực và thực hiện đầy đủ cam kết. Kết luận HS rút ra: đối ngoại là quá trình gắn kết giữa độc lập tự chủ, hợp tác và năng lực trong nước.