Giáo án Bài 12. Hoạt động đối ngoại của Việt Nam trong đấu tranh giành độc lập dân tộc (từ đầu thế kỉ XX đến Cách mạng tháng Tám năm 1945)

Huy động vốn hiểu biết của HS về việc các nhà yêu nước tìm sự ủng hộ bên ngoài; từ đó xác định vấn đề học tập của bài.

GV đặt câu hỏi: “Khi đất nước mất độc lập, các nhà yêu nước có thể làm gì để tìm sự giúp đỡ từ bên ngoài? Theo em, sự giúp đỡ từ nước ngoài có đủ để tự giành độc lập không?” HS trả lời nhanh, ghi ý kiến cá nhân vào vở.

Dự kiến HS nêu: du học, vận động, nhờ một cường quốc giúp đỡ. Vấn đề bài học: đối ngoại đầu thế kỉ XX đa dạng ra sao, và vì sao nội lực luôn là yếu tố quyết định, còn hỗ trợ quốc tế chỉ là điều kiện bổ trợ.

Nêu được mục tiêu, phương thức, địa bàn, kết quả và giới hạn của hoạt động đối ngoại của Phan Bội Châu và Phan Châu Trinh; so sánh hai con đường, giải thích vì sao hi vọng vào một cường quốc có giới hạn.

Kĩ thuật nhóm chuyên gia. Lớp chia 4 nhóm, 2 nhóm đọc phần “Những con đường tìm sự ủng hộ đầu thế kỉ XX” theo chuyên đề Phan Bội Châu (nhóm A) và 2 nhóm đọc theo chuyên đề Phan Châu Trinh (nhóm B). Nhiệm vụ: hoàn thành Phiếu học tập số 1 (mục tiêu, phương thức, địa bàn, kết quả, giới hạn). Câu hỏi thảo luận: (1) Vì sao Phan Bội Châu hi vọng vào sự giúp đỡ của Nhật, nhưng sự hợp tác Nhật–Pháp lại dẫn tới việc trục xuất lưu học sinh? (2) Vì sao cần đánh giá hai nhân vật theo mục tiêu, phương thức, kết quả và giới hạn thay vì chỉ phân loại “thành công” hoặc “thất bại”?

Phiếu học tập số 1 hoàn thành, trong đó: Phan Bội Châu: mục tiêu chống Pháp, giành độc lập; phương thức tổ chức phong trào Đông du từ 1905, đưa thanh niên sang Nhật, sau chuyển sang Trung Quốc và các địa bàn khác; kết quả đưa thanh niên ra nước ngoài học tập, góp phần thức tỉnh; giới hạn là hi vọng vào cường quốc có lợi ích riêng, lưu học sinh bị trục xuất. Phan Châu Trinh: mục tiêu khai dân trí, chấn dân khí, cải thiện dân sinh, vận động cải cách; phương thức diễn thuyết, báo chí, hoạt động tại Pháp; giới hạn nằm ở chỗ không phải ai cũng cùng đường lối bạo động hay dựa vào một nước. Kết luận: viện trợ bên ngoài không thể thay thế nội lực, cần đánh giá nhân vật theo nhiều tiêu chí.

Nêu được các mốc đối ngoại của Nguyễn Ái Quốc trước 1930 và vai trò của hoạt động quốc tế; phân biệt vận động quyền với công nhận độc lập về pháp lí và giải thích quan hệ nội lực – hỗ trợ quốc tế.

Hoạt động cặp đôi kết hợp dòng thời gian. GV phát Phiếu học tập số 2 gồm dòng thời gian và nhiệm vụ phân biệt. HS đọc phần “Nguyễn Ái Quốc và sự kết nối cách mạng quốc tế”, điền mốc thời gian và trả lời: (1) Nguyễn Tất Thành ra đi tìm đường cứu nước năm nào? Bản yêu sách 1919 đòi điều gì? (2) Việc tiếp cận luận cương Lê-nin và tham gia Đại hội Tua năm 1920 có ý nghĩa gì? (3) Hoạt động ở Pháp, Liên Xô, Trung Quốc có vai trò gì? (4) Vì sao không thể coi gặp gỡ với sĩ quan Đồng minh là công nhận ngoại giao chính thức?

Dòng thời gian: 5–6–1911 Nguyễn Tất Thành ra đi tìm đường cứu nước; 1919 gửi bản yêu sách tới Hội nghị Véc-xai, đòi các quyền dân chủ cho người Việt; 1920 tiếp cận luận cương Lê-nin và tham gia Đại hội Tua, chuyển hướng gắn độc lập dân tộc với cách mạng vô sản; sau 1930 đối ngoại cách mạng gắn với phong trào cộng sản, chống thực dân, chống phát xít. Vai trò hoạt động quốc tế: truyền bá lí luận, xây dựng quan hệ, đào tạo cán bộ, chuẩn bị tổ chức. Phân biệt: yêu sách 1919 là vận động quyền, không phải văn bản công nhận độc lập. Ví dụ: gặp sĩ quan Đồng minh chưa đủ là lập quan hệ ngoại giao chính thức, vì cần văn bản và hành vi công nhận có thẩm quyền giữa các chủ thể quốc tế. Kết luận: quan hệ quốc tế là nguồn hỗ trợ, không thay thế lực lượng trong nước.

Củng cố kiến thức về hoạt động đối ngoại của ba nhà yêu nước; rèn kĩ năng nhận diện, sắp xếp thời gian và đánh giá phương thức, giới hạn.

HS làm bài tập theo cá nhân rồi đối chiếu cặp đôi. Đề gồm: (1) Phong trào Đông du gắn nổi bật với ai? A. Phan Châu Trinh; B. Huỳnh Thúc Kháng; C. Phan Bội Châu; D. Nguyễn Ái Quốc. (2) Bản yêu sách năm 1919 được Nguyễn Ái Quốc gửi tới diễn đàn nào? A. Hội nghị Giơ-ne-vơ năm 1954; B. Hội nghị I-an-ta năm 1945; C. Hội nghị Pa-ri về Việt Nam từ năm 1968; D. Hội nghị Véc-xai. (3) Chọn các vai trò của hoạt động quốc tế Nguyễn Ái Quốc trước 1930: A. Tìm đường lối và truyền bá tư tưởng giải phóng; B. Đào tạo, kết nối cán bộ và tổ chức cách mạng; C. Thay hoàn toàn quần chúng trong nước; D. Làm mọi cường quốc tự từ bỏ thuộc địa ngay 1920. (4) Đánh giá đúng (Đ) hoặc sai (S): a) Phan Bội Châu và Phan Châu Trinh có cách vận động khác nhau; b) Nhật trục xuất lưu học sinh cho thấy chính phủ nước ngoài có lợi ích riêng; c) Tiếp xúc với lực lượng Đồng minh mặc nhiên là công nhận ngoại giao đầy đủ; d) Đối ngoại cách mạng có thể phục vụ chuẩn bị lực lượng trong nước. (5) Sắp xếp theo thời gian từ sớm đến muộn: Thành lập Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên (1925); Nguyễn Tất Thành ra đi (1911); Tham gia Đại hội Tua (1920); Gửi yêu sách tại Véc-xai (1919). (6) Ghép: Phan Bội Châu – Đông du, vận động lực lượng và sự giúp đỡ từ bên ngoài; Phan Châu Trinh – cải cách, dân trí và vận động ở Pháp; Nguyễn Ái Quốc – tìm con đường giải phóng gắn với cách mạng vô sản. GV có thể cho HS tự kiểm tra thêm trên học liệu NeoEdu.

Đáp án: (1) C; (2) D; (3) A, B; (4) a) Đ, b) Đ, c) S (tiếp xúc, hợp tác có mức độ khác với công nhận nhà nước), d) Đ; (5) 1911 Nguyễn Tất Thành ra đi → 1919 gửi yêu sách tại Véc-xai → 1920 tham gia Đại hội Tua → 1925 thành lập Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên; (6) Phan Bội Châu – Đông du, vận động lực lượng và sự giúp đỡ từ bên ngoài; Phan Châu Trinh – cải cách, dân trí và vận động ở Pháp; Nguyễn Ái Quốc – tìm con đường giải phóng gắn với cách mạng vô sản. Các mô tả chỉ thể hiện trọng tâm, không phủ nhận lòng yêu nước hay sự đa dạng hoạt động của mỗi nhân vật.

Vận dụng khung đánh giá (mục tiêu, phương thức, địa bàn, kết quả, giới hạn) để lập hồ sơ một nhân vật; rút bài học về quan hệ nội lực – tranh thủ bên ngoài trong bối cảnh hiện nay.

Cá nhân hoàn thành ngắn gọn hồ sơ cho một trong ba nhân vật (Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh hoặc Nguyễn Ái Quốc) theo năm mục: mục tiêu, phương thức, địa bàn, kết quả, giới hạn. Sau đó trả lời câu hỏi: “Rút một bài học từ hoạt động đối ngoại đầu thế kỉ XX về mối quan hệ giữa nội lực và tranh thủ bên ngoài.” Nội dung có thể hoàn thiện về nhà.

Hồ sơ nhân vật 5 mục, mỗi mục 1–2 câu có căn cứ từ bài học. Bài học mẫu: đối ngoại đầu thế kỉ XX cho thấy sự ủng hộ bên ngoài có giới hạn, vì mỗi chính phủ theo đuổi lợi ích riêng (như việc Nhật–Pháp hợp tác dẫn tới trục xuất lưu học sinh). Vì vậy phải lấy nội lực làm gốc, tranh thủ bên ngoài như điều kiện bổ trợ và giữ chủ động về mục tiêu độc lập; không phủ nhận mọi hợp tác quốc tế.