Giáo án Bài 33. Phát triển kinh tế và đảm bảo quốc phòng, an ninh ở Biển Đông và các đảo, quần đảo

Huy động kiến thức nền về vị trí và giá trị của Biển Đông; xác định vấn đề cần giải quyết trong bài: vừa phát triển kinh tế biển, vừa bảo đảm quốc phòng, an ninh.

GV chiếu bản đồ Biển Đông và các đảo, quần đảo của Việt Nam, đặt ba câu hỏi:

• Câu 1: Biển Đông và hệ thống đảo mang lại những giá trị nào cho đất nước?
• Câu 2: Vì sao cần vừa phát triển kinh tế, vừa bảo đảm quốc phòng, an ninh ở vùng biển này?
• Câu 3: Theo em, mọi vùng biển của Việt Nam có chế độ pháp lí giống nhau không?

HS nêu được: giá trị về vị trí, tài nguyên (thủy sản, dầu khí, khoáng sản), sinh thái, giao thông (tuyến hàng hải quan trọng) và quốc phòng. Câu hỏi 2: kinh tế biển cần ổn định để phát triển lâu dài, còn quốc phòng, an ninh bảo đảm môi trường an toàn cho sản xuất. Câu hỏi 3: HS dự đoán là không giống nhau, tạo động cơ tìm hiểu các vùng biển.

Nêu được các vùng biển của Việt Nam; phân biệt chế độ pháp lí của các vùng; giải thích được vì sao không gọi mọi vùng là lãnh hải; phân biệt được chủ quyền và quyền chủ quyền.

HS làm việc nhóm 4, hoàn thành Phiếu học tập số 1 bằng cách tra cứu sách giáo khoa và học liệu NeoEdu. Nhóm trả lời: (1) Nêu tên và đặc điểm chính của năm vùng biển: nội thủy, lãnh hải, vùng tiếp giáp, vùng đặc quyền kinh tế, thềm lục địa. (2) Vì sao không gọi mọi vùng biển là lãnh hải? (3) Phân biệt chủ quyền và quyền chủ quyền bằng cách ghép với đặc trưng tương ứng.

Kiến thức HS rút ra:

• Nội thủy, lãnh hải, vùng tiếp giáp, vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa là các vùng biển có chế độ pháp lí khác nhau theo UNCLOS 1982 và pháp luật Việt Nam.
• Không gọi mọi vùng là lãnh hải vì mỗi vùng có phạm vi và quyền hạn riêng; vùng đặc quyền kinh tế có chế độ riêng, gồm quyền chủ quyền và quyền tài phán trong các lĩnh vực xác định.
• Chủ quyền là thẩm quyền đầy đủ theo chế độ lãnh thổ phù hợp pháp luật; quyền chủ quyền là quyền đối với hoạt động tài nguyên theo chế độ biển.
• Diễn đạt chính xác: không dùng lẫn lộn các thuật ngữ khi trình bày về biển đảo.

Giải thích được nội dung cốt lõi của phát triển kinh tế và đảm bảo quốc phòng, an ninh; giải thích được quan hệ hai chiều và vai trò của phát triển tổng hợp; nêu được giới hạn của kết luận.

HS làm việc theo cặp, đọc nội dung mục kiến thức và phân tích: (1) Kể tên các hoạt động kinh tế biển và nêu điều kiện chi phối mỗi hoạt động. (2) Vẽ sơ đồ mũi tên thể hiện quan hệ hai chiều giữa kinh tế biển bền vững và quốc phòng, an ninh. (3) Giải thích vì sao phát triển tổng hợp cần phối hợp các ngành; nêu một giới hạn khi kết luận về khai thác biển.

Kiến thức HS rút ra:

• Kinh tế biển gồm hàng hải, cảng, thủy sản, năng lượng, du lịch và dịch vụ; mỗi hoạt động phụ thuộc điều kiện tự nhiên, pháp luật và sức chịu tải của môi trường.
• Quan hệ hai chiều: kinh tế biển bền vững (sinh kế hợp pháp, hạ tầng, thông tin, cứu hộ) hỗ trợ ổn định, hiện diện và quản lí; quốc phòng, an ninh và pháp luật tạo môi trường sản xuất an toàn.
• Phát triển tổng hợp phối hợp các ngành để phát huy lợi thế và giảm xung đột, bảo vệ môi trường.
• Ghi nhớ: Kinh tế biển cần phối hợp ngành; Bảo vệ môi trường hỗ trợ sinh kế lâu dài.
• Giới hạn: không suy một nhân tố thành nguyên nhân duy nhất; nguồn lợi và sinh cảnh là nền lâu dài, không lấy khai thác tận diệt làm hiện diện.

Vận dụng kiến thức để nhận định đúng, sai và phân biệt đúng chế độ vùng biển; vận dụng quy đổi đơn vị hải lí sang km.

HS làm bài theo cá nhân trên bảng con, sau đó đối chiếu với nhóm. Bài tập gồm:

• Bài 1: Khẳng định nào phân biệt đúng chế độ vùng biển? A. Thềm lục địa chỉ là phần nước mặt; B. Đặc quyền kinh tế không đồng nhất lãnh hải; C. Mọi vùng đều là lãnh hải; D. Quyền chủ quyền luôn giống mọi mặt chủ quyền.
• Bài 2: Đánh giá đúng (Đ) hoặc sai (S): a) Kinh tế biển cần phối hợp ngành; b) Bảo vệ môi trường hỗ trợ sinh kế lâu dài; c) Khai thác tận diệt là bảo vệ chủ quyền; d) Có lợi nhuận là không cần tuân pháp luật biển.
• Bài 3: Theo quy đổi 1 hải lí = $1{,}852$ km, 12 hải lí bằng bao nhiêu km?

Đề và đáp án:

• Bài 1: Đáp án B. UNCLOS quy định vùng đặc quyền kinh tế có chế độ riêng, gồm quyền chủ quyền và quyền tài phán trong các lĩnh vực xác định, không đồng nhất mọi quyền trong lãnh hải.
• Bài 2: a) Đ; b) Đ; c) S; d) S. Khai thác tận diệt làm cạn nguồn lợi, không phải cách bảo vệ chủ quyền; có lợi nhuận không đồng nghĩa với được miễn tuân thủ pháp luật biển.
• Bài 3: $12 \times 1{,}852 = 22{,}224$ km. Đây là phép đổi đơn vị; không thể xác định ranh giới thực nếu thiếu đường cơ sở.

Vận dụng kiến thức để phân tích quan hệ hai chiều giữa kinh tế biển bền vững và quốc phòng, an ninh; đề xuất hành vi phù hợp của học sinh trong thực tế.

Tình huống: Trên mạng xã hội có bài viết khẳng định «Khai thác tận diệt là bảo vệ chủ quyền» và kêu gọi các bạn đi ra khu vực biển nguy hiểm để «thể hiện lòng yêu nước». Hãy:

• Nêu ngắn gọn hai chiều quan hệ giữa kinh tế biển bền vững và quốc phòng, an ninh.
• Đề xuất ba hành vi phù hợp của học sinh.
• Sửa khẳng định sai và nêu một giới hạn khi kết luận.

Gợi ý sản phẩm: Quan hệ hai chiều: sinh kế hợp pháp và hạ tầng hỗ trợ ổn định, hiện diện; an ninh và pháp luật tạo môi trường sản xuất an toàn. Ba hành vi phù hợp: tìm hiểu tài liệu chuẩn, bảo vệ môi trường biển, không chia sẻ tin chưa kiểm chứng hoặc thông tin nhạy cảm. Sửa khẳng định: khai thác tận diệt không phải cách bảo vệ chủ quyền vì làm cạn nguồn lợi, phá sinh cảnh và suy yếu sinh kế lâu dài. Giới hạn: không tự ra khu vực nguy hiểm, không thu thập thông tin quân sự; trách nhiệm bảo vệ biển đảo phải gắn với hoạt động hợp pháp.