Giáo án Bài 26. Thực hành: Tìm hiểu vấn đề phát triển kinh tế biển ở Đồng bằng sông Hồng

HS hiểu câu hỏi thực hành và nêu được những xung đột có thể xảy ra khi cảng, du lịch và thủy sản cùng phát triển ven biển.

GV chiếu câu hỏi: “Làm sao cảng, du lịch, thủy sản cùng phát triển mà không vượt giới hạn ven biển?”. HS đoán nhanh: nếu mỗi ngành cần mặt nước, không gian và nguồn nước thì điều gì sẽ xảy ra?

Ba đến năm dự đoán ban đầu của HS, ví dụ: cùng cần mặt nước nên có thể giành không gian; nước thải cảng hoặc du lịch có thể ảnh hưởng vùng nuôi thủy sản; khai thác thủy sản cần môi trường sạch để giữ nguồn lợi.

HS xác định được vị trí, lợi thế, sức ép và biện pháp của cảng và logistics, du lịch biển, thủy sản ở ba tỉnh ven biển theo bản đồ và báo cáo mẫu.

HS chia thành ba nhóm, mỗi nhóm phụ trách một hoạt động (Nhóm 1: cảng và logistics; Nhóm 2: du lịch biển; Nhóm 3: thủy sản). Nhóm dùng bản đồ hành chính hiện hành để xác định địa bàn, đọc báo cáo mẫu và điền Phiếu học tập số 1. Khi dùng tên đơn vị cũ, nhóm phải ghi chú “trước 2025”. Câu hỏi gợi mở: “Hoạt động của nhóm em gắn với địa bàn nào? Lợi thế nào tạo nên hoạt động đó? Hoạt động đó cần những nguồn lực gì và tạo ra sức ép nào lên môi trường?”

Bảng nhóm hoàn chỉnh theo nội dung sau:

• Cảng và logistics: địa bàn Hải Phòng (đầu mối cảng và logistics); lợi thế là vị trí cửa ngõ biển gắn với hậu phương sản xuất lớn; sức ép là nhu cầu mặt nước, tuyến luồng, kết nối đường bộ và nguy cơ chất thải từ cảng, tàu; biện pháp là kiểm soát chất thải cảng và tàu, phối hợp hạ tầng với hậu phương.
• Du lịch biển: địa bàn Hạ Long (Quảng Ninh) và Cát Bà (Hải Phòng); lợi thế là cảnh quan biển đảo; sức ép là nhu cầu nước sạch, xử lí rác và chất thải của cơ sở du lịch, áp lực lên cảnh quan; biện pháp là kiểm soát chất thải cơ sở du lịch, bảo vệ cảnh quan, quản lí không gian theo quy hoạch.
• Thủy sản: hoạt động ở vùng bờ có khai thác và nuôi; lợi thế là mặt nước và nguồn lợi thủy sản; sức ép là chất lượng môi trường nước và không gian nuôi chưa phù hợp quy hoạch; biện pháp là bố trí không gian nuôi theo quy hoạch, giám sát chất lượng nước, bảo vệ nguồn lợi.

HS nhận diện được xung đột giữa các ngành biển và nêu được giới hạn của kết luận khi không có số liệu chính thức.

HS đọc đoạn báo cáo mẫu về các hoạt động cạnh tranh không gian, nước và chất lượng môi trường. GV yêu cầu nhóm gạch chân chứng cứ, phân loại xung đột theo ba nhóm (không gian, nước, môi trường) và trả lời: “Vì sao không được gọi danh sách kế hoạch là kết quả quan trắc? Vì sao không dùng bảng mô hình 10 cơ sở làm số liệu thật?”

Bảng xung đột và giới hạn gồm:

• Xung đột về không gian: cảng và nuôi thủy sản cùng cần vùng nước; du lịch và cảng cùng cần vùng bờ.
• Xung đột về nước: nước thải, sự cố từ cảng hoặc cơ sở du lịch có thể ảnh hưởng vùng nuôi thủy sản.
• Xung đột về môi trường: chất thải từ tàu, cảng, cơ sở du lịch phải được kiểm soát; không gian nuôi cần phù hợp quy hoạch.
• Giới hạn kết luận: chỉ dùng báo cáo của cơ quan quản lí cùng năm, cùng chỉ tiêu và cùng phạm vi; danh sách cơ sở có kế hoạch xử lí rác chưa chứng minh được thực thi đạt chuẩn; không gọi bảng mô hình là số liệu thật.

HS vận dụng kiến thức của thực hành để trả lời câu hỏi trắc nghiệm, đánh giá nhận định và tính tỉ lệ phần trăm.

HS làm cá nhân Phiếu học tập số 2 trong 4 phút, sau đó đổi chéo với bạn cùng bàn để kiểm tra trong 4 phút. GV chiếu đáp án để HS đối chiếu; HS có thể sử dụng học liệu tương tác NeoEdu để tự kiểm tra lại. Các câu hỏi lấy từ bài tập của bài học.

Đề và đáp án:

• Câu 1: Báo cáo kinh tế biển tổng hợp cần tránh điều gì? A. Xét cả lợi ích và sức ép; B. Dùng bản đồ sau 2025; C. Xem mỗi ngành tách khỏi tác động lẫn nhau; D. Nêu nguồn và ngày. Đáp án: C, vì cảng, du lịch và thủy sản cùng dùng không gian, nước và hạ tầng ven bờ nên có thể tác động lẫn nhau.
• Câu 2: Chọn hai nhận định đúng về thực hành. A. Cảng và du lịch dùng chung không gian ven bờ; B. Mỗi ngành biển không ảnh hưởng ngành khác; C. Nguồn lợi thủy sản cần bảo vệ; D. Tăng lượt khách đủ đo bền vững. Đáp án: A, C.
• Câu 3: Đánh giá nhận định: a) Cảng và du lịch dùng chung không gian ven bờ (Đ); b) Nguồn lợi thủy sản cần bảo vệ (Đ); c) Mỗi ngành biển không ảnh hưởng ngành khác (S); d) Tăng lượt khách đủ đo bền vững (S).
• Câu 4: Ghép thuật ngữ: Cảng và logistics – kết nối luồng hàng với hậu phương; Du lịch biển – khai thác cảnh quan và trải nghiệm có quản lí; Quản lí vùng bờ – phối hợp sử dụng không gian và bảo vệ ven biển.
• Câu 5: Bảng mô hình 10 cơ sở ven biển có 8 cơ sở công bố kế hoạch xử lí rác. Tỉ lệ: $\dfrac{8}{10}\times 100 = 80\%$. Đáp án: 80%; có kế hoạch chưa chứng minh thực thi đạt chuẩn.

HS vận dụng kiến thức thực hành để thiết kế bảng kiểm rủi ro và chỉ tiêu theo dõi phát triển kinh tế biển ở một địa phương trong vùng.

Mỗi nhóm chọn một hoạt động (cảng, du lịch hoặc thủy sản) và thiết kế bảng kiểm gồm ba cột: rủi ro, chỉ tiêu theo dõi, nguồn dữ liệu. Chỉ tiêu phải gồm ít nhất ba nhóm: chất lượng nước, xử lí rác, thời gian kết nối hàng (logistics). Câu hỏi gợi mở: “Nếu muốn biết cảng có kiểm soát chất thải tốt hay không, cần chỉ tiêu nào và nguồn dữ liệu nào? Vì sao không thể điền số liệu tự tưởng tượng?”

Bảng kiểm của nhóm gồm:

• Rủi ro: nước thải chưa xử lí từ cảng và tàu; rác thải từ cơ sở du lịch; không gian nuôi chưa đúng quy hoạch.
• Chỉ tiêu theo dõi: chất lượng nước vùng bờ, tỉ lệ cơ sở có hệ thống xử lí rác đạt yêu cầu, thời gian vận chuyển hàng từ cảng đến hậu phương.
• Nguồn dữ liệu: báo cáo cơ quan quản lí cùng năm, cùng chỉ tiêu, cùng phạm vi; ô trống để ghi “chưa có số liệu, cần bổ sung”.