Giáo án Bài 27. Phát triển kinh tế – xã hội ở Bắc Trung Bộ

Huy động hiểu biết về vị trí, hình dạng và đặc điểm địa hình của Bắc Trung Bộ; xác định vấn đề cần giải quyết là vì sao vùng có thế mạnh nhưng phát triển gặp nhiều hạn chế.

HS quan sát bản đồ vùng và hình ảnh minh họa (Cố đô Huế, Phong Nha – Kẻ Bàng, bãi biển, rừng đầu nguồn, cảnh báo bão lũ). GV đặt câu hỏi: (1) Bắc Trung Bộ gồm những đơn vị hành chính nào và giáp nước nào? (2) Lãnh thổ kéo dài theo hướng nào, từ đâu đến đâu? (3) Vì sao phía đông và phía tây của vùng khác nhau về thời tiết và sản xuất?

HS nêu được: vùng gồm thành phố Huế và 4 tỉnh Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Trị; lãnh thổ kéo dài bắc – nam, từ núi phía tây qua đồi và đồng bằng hẹp ra biển, giáp Lào; phía đông và phía tây khác nhau do địa hình và gió. HS ghi vào vở câu hỏi định hướng: “Vì sao Bắc Trung Bộ vừa có thế mạnh vừa gặp nhiều hạn chế trong phát triển kinh tế – xã hội?”

Phân tích được các thế mạnh và hạn chế tự nhiên, kinh tế – xã hội của Bắc Trung Bộ và giải thích được nguyên nhân từ mối quan hệ giữa địa hình, khí hậu với phát triển kinh tế.

Nhóm 4 – 6 HS hoàn thành Phiếu học tập số 1 (xem phần worksheets), dựa vào sách giáo khoa, bản đồ và hình ảnh. Nhiệm vụ: liệt kê thế mạnh và hạn chế, mỗi mục nêu một ví dụ và giải thích ngắn gọn. Dân số 2024 khoảng 11,3 triệu người (theo phạm vi chỉnh lí) được dùng để nhận xét quy mô thị trường lao động và tiêu dùng của vùng.

Bảng hai cột hoàn chỉnh trên khổ giấy A3: Thế mạnh gồm đất rừng, đồng cỏ, biển, di sản văn hóa – thiên nhiên và vị trí trung chuyển, mỗi ý kèm ví dụ (ví dụ: rừng và đồng cỏ phục vụ chăn nuôi gia súc lớn; biển và di sản tạo điều kiện du lịch). Hạn chế gồm bão, lũ, hạn, gió phơn, cát và hạ tầng không đều, mỗi ý kèm giải thích nguyên nhân (ví dụ: gió phơn làm khô nóng vùng đồng bằng ven biển; hạ tầng không đều làm việc đi lại khó khăn giữa các địa phương). Kết luận nhóm: vùng có thế mạnh đa dạng nhưng cần khắc phục hạn chế thiên tai và hạ tầng để phát triển bền vững.

Trình bày được đặc trưng và định hướng phát triển nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản; phân biệt được khái niệm nông nghiệp và lâm nghiệp; nêu được ý nghĩa của bảo vệ rừng đầu nguồn.

Cặp đôi hoàn thành Phiếu học tập số 2: ghép khái niệm và đặc trưng; nêu định hướng từng ngành. GV nêu câu hỏi: (1) Nông nghiệp của vùng kết hợp những nhóm cây, con nào? (2) Vì sao lâm nghiệp phải chú trọng bảo vệ rừng đầu nguồn? (3) Vì sao phá rừng đầu nguồn có thể ảnh hưởng tới đồng bằng?

Bảng ghép đúng: Nông nghiệp – khai thác đất, khí hậu, thức ăn theo sinh thái; Lâm nghiệp – bảo vệ và phát triển tài nguyên rừng. Định hướng nông nghiệp: kết hợp cây công nghiệp, cây thực phẩm và chăn nuôi gia súc lớn theo sinh thái và thị trường. Định hướng lâm nghiệp: bảo vệ rừng đầu nguồn, rừng ven biển, kết hợp trồng rừng và chế biến lâm sản. Định hướng thủy sản: nuôi, khai thác hợp lí, phát triển hậu cần và bảo vệ nguồn lợi. Kết luận: phá rừng đầu nguồn làm tăng lũ, xói mòn đất và bồi lấp đồng bằng, nên không thể đổi rừng đầu nguồn lấy lợi ích ngắn hạn.

Trình bày được tiềm năng du lịch của Bắc Trung Bộ (di sản, hang động, biển, văn hóa) và nêu được nguyên tắc phát triển du lịch gắn bảo tồn, giao thông và dịch vụ địa phương.

Cả lớp chia 3 nhóm tương ứng ba tài nguyên: nhóm 1 di sản văn hóa (Cố đô Huế); nhóm 2 hang động – cảnh quan (Phong Nha – Kẻ Bàng); nhóm 3 biển và văn hóa địa phương. Mỗi nhóm trả lời: Tài nguyên này tạo sản phẩm du lịch gì? Muốn khai thác cần điều kiện nào (giao thông, dịch vụ, hướng dẫn)? Khai thác đi kèm bảo tồn như thế nào?

Mỗi nhóm hoàn thành một sơ đồ tư duy ngắn gồm: tài nguyên – sản phẩm du lịch – điều kiện cần (giao thông, lưu trú, hướng dẫn) – yêu cầu bảo tồn. Kết luận: du lịch Bắc Trung Bộ phải gắn bảo tồn và dịch vụ; tài nguyên không tự động tạo doanh thu bền vững nếu thiếu hạ tầng, quản lí và giới hạn khách.

Củng cố khái niệm nông nghiệp, lâm nghiệp, du lịch; đánh giá đúng – sai các nhận định và tránh quan niệm sai về du lịch và rừng đầu nguồn.

HS làm nhanh bốn nhóm bài tập (đề rút gọn): (1) Ghép thuật ngữ với đặc trưng: Nông nghiệp, Lâm nghiệp, Du lịch. (2) Chọn thuật ngữ cho mô tả: “Khai thác đất, khí hậu, thức ăn theo sinh thái” là {{1}}; “Bảo vệ và phát triển tài nguyên rừng” là {{2}}. (3) Chọn hai nhận định đúng trong bốn nhận định: A. Vùng có chuỗi núi – đồng bằng – biển; B. Bắc Trung Bộ không có thế mạnh du lịch; C. Du lịch phải gắn bảo tồn và dịch vụ; D. Phá rừng đầu nguồn không ảnh hưởng đồng bằng. (4) Đánh giá đúng/sai: a) Vùng có chuỗi núi – đồng bằng – biển; b) Du lịch phải gắn bảo tồn và dịch vụ; c) Bắc Trung Bộ không có thế mạnh du lịch; d) Phá rừng đầu nguồn không ảnh hưởng đồng bằng. Hướng dẫn HS tra cứu học liệu NeoEdu để tự kiểm tra sau khi làm.

Đáp án: (1) Nông nghiệp – khai thác đất, khí hậu, thức ăn theo sinh thái; Lâm nghiệp – bảo vệ và phát triển tài nguyên rừng; Du lịch – phát huy di sản, cảnh quan, văn hóa có trách nhiệm. (2) {{1}} = Nông nghiệp; {{2}} = Lâm nghiệp. (3) Chọn A và C. Vì: vùng có chuỗi núi – đồng bằng – biển là đặc điểm cấu trúc lãnh thổ; du lịch phải gắn bảo tồn và dịch vụ là nguyên tắc phát triển. B sai vì vùng có nhiều thế mạnh du lịch; D sai vì phá rừng đầu nguồn làm thay đổi lũ, bồi lấp đồng bằng. (4) a) Đ; b) Đ; c) S; d) S. Lưu ý: không suy một nhân tố thành nguyên nhân duy nhất khi giải thích.

Vận dụng kiến thức về tài nguyên và nguyên tắc phát triển du lịch để thiết kế tuyến du lịch Bắc Trung Bộ kết nối hai loại tài nguyên, nêu yêu cầu an toàn và bảo tồn; tính toán được số đêm khách.

Nhiệm vụ: Thiết kế tuyến du lịch Bắc Trung Bộ kết nối hai loại tài nguyên, nêu yêu cầu an toàn và bảo tồn. Gợi ý: tuyến từ Cố đô Huế đến Phong Nha – Kẻ Bàng (Quảng Trị) theo phạm vi sau chỉnh lí. Tính toán: một tuyến mô hình có 120 khách, mỗi người ở 2 đêm, tổng số đêm khách là bao nhiêu? HS làm việc cặp đôi, hoàn thành phần thiết kế trong 10 phút, sau đó trình bày nhanh 2 phút.

Phương án tuyến gồm: điểm đi – điểm đến, thời gian di chuyển và lưu trú hợp lí (không cố đi hết trong một ngày); yêu cầu an toàn (kiểm tra thông báo mở cửa và thời tiết chính thức, dùng dịch vụ có người hướng dẫn, không vào hang hoặc sông khi bị cấm hay có mưa lũ); yêu cầu bảo tồn (giới hạn khách, không chạm hiện vật và thạch nhũ, thu gom rác, sử dụng dịch vụ cộng đồng có trách nhiệm). Phép tính: $120 \times 2 = 240$ đêm khách. Thang chấm gợi ý: tuyến kết nối hai tài nguyên có địa điểm rõ (0,5 điểm); yêu cầu an toàn phù hợp (0,25 điểm); yêu cầu bảo tồn phù hợp (0,25 điểm).