Giáo án Bài 8. Quyền và nghĩa vụ của công dân về kinh doanh và nộp thuế

Huy động kiến thức nền và kinh nghiệm của HS; xác định vấn đề cần học: phân biệt tự do kinh doanh với nghĩa vụ thuế và nhận diện hiểu sai về việc bỏ thuế khoán, môn bài.

GV chiếu tình huống giả định: “Năm 2026, bạn An mở cửa hàng tạp hóa. Nghe tin “bỏ thuế khoán, bỏ môn bài”, An định không ghi doanh thu và không kê khai bất kì khoản thuế nào.”
Câu hỏi GV đặt ra:

• Theo em, cách làm của An có đúng không? Vì sao?
• Kinh doanh tự do có nghĩa là làm gì tùy thích không? Em lấy ví dụ minh họa.
• Thuế là gì? Có phải khoản nộp để đổi lấy dịch vụ riêng cho người nộp không?

HS nêu được vấn đề: Việc bỏ thuế khoán và môn bài không tự miễn mọi sắc thuế; tự do kinh doanh không cho phép trốn nghĩa vụ thuế luật định.
HS ghi vào vở câu hỏi định hướng bài học: “Tự do kinh doanh đi cùng nghĩa vụ gì và nghĩa vụ đó được xác định như thế nào?”

HS giải thích được tự do kinh doanh đi cùng nghĩa vụ thuế, nêu được giới hạn của tự do kinh doanh và phân biệt thuế với khoản đổi lấy dịch vụ trực tiếp.

HS làm việc nhóm 4–6 người theo kĩ thuật khăn trải bàn, hoàn thành Phiếu học tập số 1. HS đọc mục “Hiểu bản chất và phân biệt” trong SGK và tài liệu GV cung cấp (Điều 33 Hiến pháp, Điều 47 Hiến pháp).
Nhiệm vụ: Điền vào phiếu hai cột “Tự do kinh doanh” và “Nghĩa vụ thuế”, sau đó trả lời câu hỏi: “Vì sao nói tự do kinh doanh đi cùng nghĩa vụ thuế?”

Phiếu học tập số 1 hoàn thành, gồm các nội dung đúng:

• Tự do kinh doanh: Mọi người được kinh doanh trong ngành nghề pháp luật không cấm; được lựa chọn hoạt động phù hợp năng lực và quy định.
• Giới hạn: Tự do không có nghĩa là được bỏ đăng ký, bỏ điều kiện chuyên ngành, bỏ quy định về chất lượng, môi trường hay quyền của người lao động.
• Nghĩa vụ thuế: Là khoản nộp bắt buộc theo luật để thực hiện chức năng chung của nhà nước, không phải khoản đổi lấy dịch vụ trực tiếp cho riêng người nộp.
  Kết luận nhóm: Tự do kinh doanh được bảo đảm trong khuôn khổ pháp luật; người kinh doanh thực hiện quyền đó thì phải thực hiện nghĩa vụ thuế theo luật.

HS nêu được trách nhiệm kê khai, hóa đơn, nộp thuế và quyền được thông tin, bảo vệ quyền lợi hợp pháp; giải thích được ý nghĩa của thay đổi từ 01/01/2026 mà không suy diễn thành miễn mọi thuế.

HS làm việc theo nhóm chuyên sâu (mảnh ghép vòng 1 trong nhóm bốn người), hoàn thành Phiếu học tập số 2. Mỗi nhóm nhận 1 nội dung:

• Nhóm 1: Trách nhiệm đăng ký, kê khai, hóa đơn và nộp đúng quy định; bảo vệ quyền khách hàng.
• Nhóm 2: Quyền được thông tin, giải thích, bảo mật thông tin, khiếu nại và khởi kiện theo luật.
• Nhóm 3: Nghị quyết 198/2025/QH15 từ 01/01/2026: hộ, cá nhân kinh doanh không áp dụng phương pháp khoán thuế; chấm dứt thu, nộp lệ phí môn bài. Điều đó không đồng nghĩa miễn mọi loại thuế; các sắc thuế GTGT, TNCN, TNDN, xuất nhập khẩu có đối tượng và căn cứ riêng.
• Nhóm 4: Điều 8 Luật Quản lí thuế cấm thông đồng trốn thuế, khai sai, sử dụng mã số thuế hoặc hóa đơn trái quy định.
  Sau đó các nhóm chuyên sâu quay về nhóm gốc để chia sẻ.

Phiếu học tập số 2 hoàn thành với nội dung chính:

• Trách nhiệm: Đăng ký, kê khai chính xác, trung thực, đầy đủ; nộp đúng hạn; tuân thủ kế toán và hóa đơn; bảo vệ quyền lợi của khách hàng.
• Quyền: Được hướng dẫn, giải thích, bảo mật thông tin, khiếu nại và khởi kiện theo luật.
• Thay đổi từ 2026: Bỏ phương pháp khoán đối với hộ, cá nhân kinh doanh và chấm dứt lệ phí môn bài; vẫn còn các sắc thuế khác với đối tượng, căn cứ riêng; không tự áp một tỷ lệ cho mọi hoạt động.
• Cấm: Thông đồng trốn thuế, khai sai, dùng mã số thuế hoặc hóa đơn trái quy định.
  Lưu ý GV: Trước giờ dạy, GV đối chiếu các văn bản với nguồn chính thức, vì các quy định có thể được sửa đổi.

HS vận dụng kiến thức để nhận diện đúng/sai trong lập luận, tính toán đúng mô hình giả định và giải thích lí do không tự suy ra nghĩa vụ thuế thực.

HS làm bài cá nhân 5 phút, sau đó cặp đôi đối chiếu và thống nhất đáp án. Đề gồm 8 câu, tình huống chung: “Hộ mở cửa hàng năm 2026 nghe ‘bỏ thuế khoán, bỏ môn bài’ nên định không ghi doanh thu, không kê khai bất kì khoản thuế nào. Một bài tập riêng giả định khoản thuế được tính bằng 10% trên cơ sở tính 100 triệu đồng, không phải thuế suất pháp luật cho cửa hàng này.”
Câu 1. Ghép biểu hiện với nội dung phù hợp: (a) Chọn ngành không bị cấm, đáp ứng điều kiện; (b) Kê khai dữ liệu trung thực; (c) Tra nghĩa vụ theo năm áp dụng. Nội dung: (1) Thực hiện quyền kinh doanh đúng giới hạn; (2) Nghĩa vụ thuế cần căn cứ; (3) Tránh lấy ví dụ cũ làm quy tắc hiện hành.
Câu 2. Nhận định nào đúng? A. Đổi phương pháp và chấm dứt môn bài không tự xóa nghĩa vụ các sắc thuế khác theo luật; B. Từ 2026 mọi cơ sở kinh doanh đều được miễn mọi thuế; C. Bỏ khoán cho phép không theo dõi bất kì doanh thu nào; D. Tỷ lệ 10% của mô hình tự là thuế suất áp dụng cho mọi hộ.
Câu 3. Đánh giá hai nhận định: a) Tự do kinh doanh không cho phép kinh doanh ngành cấm hoặc trốn nghĩa vụ thuế luật định; b) Chấm dứt lệ phí môn bài có nghĩa mọi thuế thu nhập và giá trị gia tăng tự bị bãi bỏ. Ghi Đ hoặc S.
Câu 4. Mô hình thuế 10% trên 100 triệu đồng, khoản tính được là bao nhiêu? A. 10 triệu đồng; B. 100 triệu đồng; C. 1 triệu đồng; D. 110 triệu đồng.
Câu 5. Từ 2026 chấm dứt môn bài, bỏ phương pháp khoán có nghĩa nào? A. Tự xóa toàn bộ thuế thu nhập, giá trị gia tăng; B. Tự cho phép không ghi doanh thu dù luật yêu cầu; C. Tự biến tỷ lệ mô hình thành thuế suất chung; D. Cần xác định các nghĩa vụ thuế còn áp dụng, không tự miễn mọi thuế.
Câu 6. Sửa lập luận của hộ, nêu cách tìm nghĩa vụ mà không tự xác định số thuế thực.
Câu 7. Tính khoản thuế trong mô hình riêng 10% trên 100 triệu và giải thích giả định.
Câu 8. Vì sao lợi nhuận cao không tự cho phép khai doanh thu thấp hoặc mượn hóa đơn?

Đáp án và sản phẩm mong đợi:

• Câu 1: (a)–(1); (b)–(2); (c)–(3).
• Câu 2: Đáp án A. Nghị quyết thay phương pháp và chấm dứt lệ phí cụ thể, không tuyên miễn toàn bộ các sắc thuế.
• Câu 3: a) Đ; b) S.
• Câu 4: Đáp án A. $100 \times 10\% = 10$ triệu đồng; đây chỉ là phép tính mô hình, không phải mức áp dụng thật cho mọi hộ.
• Câu 5: Đáp án D. Cần xác định các nghĩa vụ thuế còn áp dụng, không tự miễn mọi thuế.
• Câu 6: Sửa lập luận: Bỏ khoán và môn bài không tự miễn mọi sắc thuế. Cách tìm nghĩa vụ: lưu đầy đủ dữ liệu hoạt động; kiểm tra hướng dẫn chính thức về đối tượng, phương pháp, kì kê khai, hóa đơn và điều kiện miễn (nếu có); hỏi cơ quan thuế hoặc người tư vấn đủ năng lực. Chưa có hồ sơ và quy định cụ thể nên không tính số thuế hộ phải nộp.
• Câu 7: $100 \times 10\% = 10$ triệu đồng. Giả định: đề đã cho cơ sở tính và tỷ lệ, chưa xác định thuế suất, miễn, giảm, khấu trừ hay phương pháp thật của người nộp.
• Câu 8: Quyền tìm lợi nhuận đi cùng kê khai trung thực và nghĩa vụ theo luật. Che doanh thu hoặc dùng chứng từ sai làm sai căn cứ tính thuế, ảnh hưởng đến công bằng và nguồn lực chung; xử lí phải dựa trên hành vi, hồ sơ và quy định cụ thể.

HS vận dụng kiến thức vào tình huống thực tế của hộ kinh doanh nhỏ ở địa phương, lập checklist tuân thủ và đưa ra lời khuyên có căn cứ, tôn trọng quyền của người khác.

HS làm việc nhóm 3–4 người, đóng vai tư vấn viên trẻ cho một chủ hộ kinh doanh giả định (quán cà phê, bán hàng online, tiệm sửa xe). Nhiệm vụ: Lập checklist 6 mục gồm: đăng kí kinh doanh và ngành nghề; điều kiện ngành (nếu có); sử dụng hóa đơn; kê khai và nộp thuế đúng hạn; lưu trữ hồ sơ, dữ liệu hoạt động; nơi hỏi và kiểm tra thông tin chính thức (cơ quan thuế, người tư vấn đủ năng lực). Mỗi mục ghi “Cần làm”, “Căn cứ kiểm tra”. Hoàn thiện ở nhà: viết thêm một đoạn khuyên chủ hộ không nên làm gì và vì sao.

Checklist nhóm trên giấy khổ lớn gồm 6 mục, mỗi mục có 2 cột “Cần làm” và “Căn cứ kiểm tra”.
Đoạn lời khuyên ngắn (3–5 câu) nêu rõ: không ghi thiếu doanh thu, không mượn hóa đơn, không tự tính số thuế khi chưa có quy định cụ thể; kiểm tra thông tin tại cơ quan thuế hoặc người tư vấn đủ năng lực.