Giáo án Bài 6. Trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp

Huy động hiểu biết ban đầu của HS về trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp và xác định vấn đề cần giải quyết trong bài.

GV nêu câu hỏi: “Một doanh nghiệp tài trợ 200 triệu đồng cho sân chơi cộng đồng thì đã thực hiện đủ trách nhiệm xã hội chưa?”. HS giơ thẻ Đúng hoặc Sai và giải thích ngắn lí do. GV ghi nhanh các ý kiến lên bảng.

Bảng ý kiến ban đầu của lớp, gồm số lượng HS chọn Đúng, chọn Sai và một vài lí do tiêu biểu. Vấn đề bài học được xác định: trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp gồm nhiều mặt, tài trợ chỉ là một mặt và không thay thế các mặt còn lại.

Nêu được khái niệm trách nhiệm xã hội doanh nghiệp và dấu hiệu cụ thể của bốn mặt kinh tế, pháp lí, đạo đức, nhân văn; giải thích được một hành vi có thể liên quan nhiều mặt.

HS làm việc theo nhóm mảnh ghép 4 người. Mỗi thành viên được giao một mặt (kinh tế, pháp lí, đạo đức, nhân văn), đọc mục “Hiểu bản chất và phân biệt” trong sách giáo khoa và hoàn thành Phiếu học tập số 1. Sau đó, các thành viên quay về nhóm gốc và trình bày mặt mình phụ trách.
Câu hỏi GV đặt ra: (1) Làm sản phẩm hữu ích và sử dụng nguồn lực hiệu quả thuộc mặt nào? (2) Đóng góp cộng đồng tự nguyện thuộc mặt nào? (3) Một doanh nghiệp vừa làm sản phẩm an toàn, vừa trả lương đúng hạn thì liên quan mấy mặt? Vì sao?

Khái niệm: trách nhiệm xã hội doanh nghiệp là trách nhiệm kinh tế, pháp lí, đạo đức, nhân văn gắn hoạt động với người lao động, khách hàng, đối tác, cộng đồng và môi trường.
Dấu hiệu từng mặt:

• Kinh tế: làm sản phẩm hữu ích, sử dụng nguồn lực hiệu quả.
• Pháp lí: chấp hành luật.
• Đạo đức: trung thực, công bằng.
• Nhân văn: đóng góp cộng đồng tự nguyện, phù hợp với điều kiện của doanh nghiệp.
  Kết luận HS rút ra: một hành vi có thể liên quan nhiều mặt cùng lúc; không tách rời bốn mặt và không dùng việc từ thiện để bù cho vi phạm.

Giải thích được cách ưu tiên, cách đánh giá trách nhiệm xã hội và phân biệt báo cáo minh bạch với quảng bá chọn phần tốt.

HS làm việc theo cặp đôi, đọc mục “Từ nhận biết đến cách thực hiện” trong sách giáo khoa và trả lời ba câu hỏi:
(1) Doanh nghiệp nên ưu tiên việc gì trước khi nói về trách nhiệm xã hội?
(2) Dựa vào tiêu chí nào để đánh giá hiệu quả trách nhiệm xã hội: số tiền tài trợ hay kết quả thực tế?
(3) Báo cáo minh bạch khác quảng bá chọn phần tốt ở điểm nào? Vì sao không nên kết tội doanh nghiệp từ tin đồn?

Ưu tiên: sửa tác động từ hoạt động cốt lõi; tôn trọng quyền lao động và môi trường; công khai dữ liệu có kiểm chứng.
Đánh giá: bằng kết quả, phạm vi, thời gian và phản hồi của bên chịu ảnh hưởng, không chỉ bằng số tiền tài trợ.
Phân biệt: báo cáo minh bạch nêu cả kết quả lẫn thiếu sót, phạm vi và cách đo; quảng bá chọn phần tốt chỉ nêu điều có lợi. Việc thực hiện trách nhiệm không bảo đảm miễn trách nhiệm khi gây hại; không kết tội từ tin đồn mà cần dựa trên thông tin đã kiểm chứng.

Vận dụng kiến thức đã học để nhận định đúng sai, chọn cách nhìn có trách nhiệm và tính toán đơn giản trong tình huống mô hình.

HS làm việc nhóm 4, đọc tình huống trong Phiếu học tập số 2 và làm các bài tập 1 đến 5. Sau đó, nhóm đối chiếu với học liệu tương tác trên trang NeoEdu (nếu có thiết bị).
Tình huống: doanh nghiệp tài trợ 200 triệu đồng cho sân chơi nhưng hồ sơ nội bộ cho thấy nước thải chưa xử lí đúng yêu cầu; quản lí muốn chỉ đưa tiền tài trợ lên báo cáo. Chưa có kết luận về mức thiệt hại hay chế tài.

Đề và đáp án:

1. Ghép: Sản phẩm hữu ích, hoạt động hiệu quả – Mặt trách nhiệm kinh tế; Tuân thủ quy định nước thải – Mặt trách nhiệm pháp lí; Không che phần bất lợi trong báo cáo – Mặt trách nhiệm đạo đức.
2. Cách nhìn có trách nhiệm: C. Tài trợ không thay nghĩa vụ xử lí nước thải; phải kiểm tra, khắc phục và báo cáo trung thực.
3. Đánh giá nhận định: a) Đúng: đóng góp nhân văn có giá trị nhưng không tự thay trách nhiệm pháp lí và đạo đức trong sản xuất. b) Sai: lợi nhuận không miễn nghĩa vụ đối với người lao động và cộng đồng.
4. Hệ xử lí cần 40 triệu đồng/tháng, mới chi 25 triệu đồng/tháng: $40 - 25 = 15$, thiếu 15 triệu đồng/tháng. Đáp án C. Khoản tài trợ không tự thay việc vận hành hệ xử lí.
5. Báo cáo minh bạch: B. Nêu kết quả, thiếu sót, phạm vi và cách đo, tiến độ khắc phục.

Vận dụng kiến thức để đề xuất hành động có căn cứ, tôn trọng người bị ảnh hưởng và công bố thông tin trung thực.

Mỗi nhóm đề xuất ba việc ưu tiên mà doanh nghiệp trong tình huống cần làm trước khi công bố báo cáo trách nhiệm xã hội; sau đó viết hai đến ba câu mô tả cách công bố khoản tài trợ 200 triệu đồng mà không trình bày như đã giải quyết ô nhiễm.
Câu hỏi GV đặt ra: Vì sao không nên chỉ đưa khoản tài trợ lên báo cáo? Người bị ảnh hưởng cần được đối xử như thế nào theo kết quả đánh giá và quy định pháp luật?

Ba việc ưu tiên gồm: (1) ngăn nguồn gây rủi ro và kiểm tra hệ xử lí bằng chuyên môn; (2) lập phương án khắc phục, thực hiện nghĩa vụ với người bị ảnh hưởng theo kết quả và luật; (3) công bố số liệu, phạm vi, thiếu sót và tiến độ có kiểm chứng.
Cách công bố mẫu: “Doanh nghiệp đã tài trợ 200 triệu đồng cho sân chơi; hệ xử lí nước thải đang được kiểm tra và khắc phục theo tiến độ đã công bố.”
Gợi ý chấm (thang 1 điểm): 0,5 cho đủ ba việc ưu tiên; 0,4 cho ý vẫn có thể ghi tài trợ nhưng không trình bày như đã giải quyết ô nhiễm; 0,1 cho diễn đạt rõ ràng.