Giáo án Bài 5. Lập kế hoạch kinh doanh

Huy động kinh nghiệm sống của HS, giúp HS nhận ra sự khác nhau giữa mục tiêu có căn cứ và khẩu hiệu chắc chắn thành công, từ đó xác định nhiệm vụ học tập của bài.

GV đưa hai câu được viết trên bảng: (1) 'Quán nhất định đông khách, chắc chắn lãi.' (2) 'Trong 3 tháng đầu, bán 150 cuốn sổ tay, doanh thu 7,5 triệu đồng, lấy 30 đơn đặt hàng từ trường học làm mốc thử.' HS làm việc cá nhân trong 2 phút rồi trả lời câu hỏi: Câu nào là kế hoạch, câu nào là khẩu hiệu? Vì sao? Sau đó GV dẫn vào bài: Kế hoạch kinh doanh cần những gì để không chỉ là lời hứa?

HS nêu được: câu (2) là kế hoạch vì có chỉ tiêu (150 cuốn), thời gian (3 tháng), căn cứ và mốc thử (30 đơn); câu (1) là khẩu hiệu vì không có chỉ tiêu, thời gian, không kiểm chứng được. Kết luận ban đầu: kế hoạch kinh doanh cần mục tiêu có số liệu, thời hạn và căn cứ.

HS nêu được khái niệm kế hoạch kinh doanh, các thành phần cần cụ thể hóa; phân biệt được mục tiêu có căn cứ với khẩu hiệu; hiểu vì sao dữ liệu chưa khảo sát phải ghi là giả định.

Nhóm 4 người thực hiện kỹ thuật khăn trải bàn. Mỗi thành viên nhận một phần: Thị trường và khách hàng; Nguồn lực và nhân sự; Tài chính; Rủi ro và mốc đánh giá. Nhóm đọc phần 'Hiểu bản chất và phân biệt' và hoàn thành Phiếu học tập số 1 gồm các câu hỏi: (1) Kế hoạch kinh doanh gồm những nội dung nào? (2) Vì sao 'mục tiêu có chỉ tiêu và thời gian' khác với 'khẩu hiệu chắc chắn thành công'? (3) Nếu chưa khảo sát nhu cầu khách hàng, nhóm nên ghi dữ liệu đó như thế nào? Vì sao không được bịa doanh số? Các nhóm dán kết quả lên khăn trải bàn chung.

Kế hoạch kinh doanh là văn bản cụ thể hóa ý tưởng thành mục tiêu, thị trường (khách hàng, đối thủ), sản phẩm, nguồn lực, nhân sự, tài chính, chiến lược tiếp cận khách, rủi ro và mốc đánh giá. Mục tiêu tốt có chỉ tiêu, thời gian và căn cứ; khẩu hiệu không đo được. Dữ liệu chưa khảo sát phải ghi là giả định (ví dụ: 'Giả định khoảng 180 đơn đặt hàng trong kỳ thử, cần kiểm chứng'), không được bịa doanh số hay nhu cầu để làm kế hoạch thuyết phục.

HS giải thích được quy trình lập kế hoạch; phân biệt dòng tiền với lợi nhuận; tính được điểm hòa vốn và hiểu điểm hòa vốn chỉ đúng trong giả định về giá, chi phí, công suất.

Cả lớp đọc tình huống giả định sổ tay theo đặt hàng: giá 50 nghìn/cuốn, biến phí 30 nghìn/cuốn, chi phí cố định 3 triệu/tháng, công suất 200 cuốn; kỳ thử có 180 đơn chắc, trả trước 50% doanh thu; nguyên liệu và chi phí cố định phải chi đủ trong tháng; bỏ qua thuế, tồn kho và các khoản ngoài mô hình. Nhóm cặp đôi (mỗi nhóm 4 chia thành 2 cặp) hoàn thành Phiếu học tập số 2: (1) Nêu các bước lập kế hoạch theo thứ tự. (2) Tính doanh thu, biến phí, lợi nhuận mô hình khi bán 180 cuốn. (3) Tính số tiền thu được trong tháng và số tiền còn thiếu. (4) Tính điểm hòa vốn theo phần góp và giải thích vì sao 200 cuốn không tự là hòa vốn. Sau đó GV hỏi: Bán chịu có làm tăng doanh thu nhưng chưa thu tiền không?

Các bước: xác định ý tưởng, mục tiêu, điều kiện; chọn chiến lược và hoạt động; lượng hóa thu chi; dự kiến rủi ro rồi điều chỉnh. Doanh thu $180 \times 50 = 9000$ nghìn đồng; biến phí $180 \times 30 = 5400$ nghìn đồng; lợi nhuận mô hình $9000 - 5400 - 3000 = 600$ nghìn đồng. Tiền thu trong tháng $9000 \times 50\% = 4500$ nghìn đồng; tiền chi trong tháng $5400 + 3000 = 8400$ nghìn đồng; thiếu $8400 - 4500 = 3900$ nghìn đồng tiền mặt. Điểm hòa vốn: phần góp $50 - 30 = 20$ nghìn/cuốn; số cuốn hòa vốn $3000 : 20 = 150$ cuốn. Công suất 200 chỉ là giới hạn sản xuất, không tự là điểm hòa vốn. Bán chịu tạo doanh thu nhưng chưa tạo dòng tiền; mua thiết bị có thể làm tiền ra trước khi phân bổ chi phí. Lợi nhuận không đồng nghĩa với đủ tiền mặt.

HS vận dụng được kiến thức về thành phần kế hoạch, điểm hòa vốn, dòng tiền và chuẩn bị phương án khi kết quả thấp hơn dự kiến; tự kiểm tra bằng học liệu số.

HS làm việc cá nhân 8 phút với 8 câu bài tập (dưới đây), sau đó đổi vở kiểm tra chéo trong cặp. GV mở học liệu NeoEdu cho HS làm thêm phần bài tập tương tác trong 4 phút để đối chiếu. Bài tập: (1) Ghép biểu hiện với nội dung: Khách hàng và nhu cầu kiểm chứng; Giá, biến phí, cố định; Mốc thử, chỉ tiêu dừng. (2) Điểm hòa vốn theo giả định là bao nhiêu cuốn? A. 60 vì chia 3000 cho giá 50; B. 100 vì chia 3000 cho biến phí 30; C. 200 vì luôn dùng hết công suất; D. 150 vì 3000 chia (50 trừ 30). (3) Đánh giá hai nhận định: a) Kế hoạch cần có rủi ro, phương án dự phòng và tiêu chí đánh giá bên cạnh mục tiêu; b) Có lãi theo doanh thu ghi nhận nghĩa là chắc đủ tiền mặt trả ngay mọi khoản trong tháng. (4) Mô hình 180 cuốn × 50 nghìn, thu trước 50%, tiền thu trong tháng là bao nhiêu? A. 9000; B. 8400; C. 600; D. 4500. (5) Với chi 8400 và thu 4500 nghìn trong tháng, khoảng thiếu tiền là bao nhiêu? A. 3000; B. 12900; C. 3900; D. 600. (6) Tính lợi nhuận mô hình 180 cuốn và tiền thiếu trong tháng nếu chỉ nhận 50% trả trước. (7) Đề xuất bảng kế hoạch triển khai ngắn gồm việc, sản phẩm và người chịu trách nhiệm. (8) Nếu khách chỉ đặt 120 cuốn, tính kết quả và nêu cách quyết định không dựa vào tiếc chi phí.

Đáp án: (1) Khách hàng và nhu cầu kiểm chứng: Cơ sở thị trường; Giá, biến phí, cố định: Cơ sở tính tài chính; Mốc thử, chỉ tiêu dừng: Cách kiểm soát triển khai. (2) D, 150 cuốn vì phần góp 20 nghìn/cuốn, cố định 3000 nghìn; công suất 200 không tự là hòa vốn. (3) a) Đúng; b) Sai, có lãi chưa chắc đủ tiền mặt. (4) D, 4500 nghìn đồng; doanh thu 9000 nhưng thu trước 4500. (5) C, 3900 nghìn đồng vì 8400 − 4500; lãi 600 không xóa khoảng thiếu tiền. (6) Doanh thu 9000, biến phí 5400, lợi nhuận mô hình 600 nghìn đồng; tiền thu 4500, chi 8400, thiếu 3900 nghìn đồng tiền mặt trong tháng; cần nguồn bù hợp pháp hoặc thỏa thuận lịch thu chi. (7) Tuần 1: người phụ trách khách xác nhận mẫu, số lượng, điều kiện thanh toán; người tài chính lập lịch tiền và kiểm tra nguồn bù 3900 nghìn. Tuần 2: người sản xuất làm thử, kiểm chất lượng và ghi chi phí thực tế. Cuối kỳ: so sánh với mốc 150 cuốn và chỉ tiêu dừng đã đặt. (8) Doanh thu 6000, biến phí 3600, cố định 3000 nên lỗ 600 nghìn đồng theo mô hình; cần xem chi phí nào tránh được, nguồn lực còn lại và khả năng điều chỉnh thay vì sản xuất 200 cuốn để hy vọng bán hết.

HS vận dụng quy trình lập kế hoạch và kiến thức về dòng tiền, điểm hòa vốn, rủi ro để xây dựng khung kế hoạch mini cho một ý tưởng kinh doanh gần gũi; rèn trách nhiệm và tinh thần tìm hiểu hoạt động kinh tế – xã hội tại địa phương.

Nhóm 4 người chọn một ý tưởng kinh doanh quy mô nhỏ liên quan đến địa phương (ví dụ: bán đồ ăn sáng, làm sản phẩm thủ công, dịch vụ sửa chữa nhỏ). Nhóm điền khung kế hoạch mini gồm: mục tiêu có chỉ tiêu và thời hạn; khách hàng mục tiêu và dữ liệu đã có hay là giả định; giá, biến phí, chi phí cố định; điểm hòa vốn; thời điểm thu chi tiền mặt; rủi ro chính và phương án dự phòng; tiêu chí dừng hoặc điều chỉnh. Sau đó mỗi nhóm trình bày 1 phút.

Bản khung kế hoạch mini trên giấy A4 có đủ 7 mục, trong đó phần dữ liệu chưa khảo sát được ghi rõ là giả định kèm cách kiểm chứng; có ít nhất một tính toán điểm hòa vốn đúng công thức (chi phí cố định chia phần góp); có ít nhất một phương án dự phòng và một tiêu chí dừng cụ thể.