Giáo án Bài 4. An sinh xã hội

Huy động kinh nghiệm thực tế của HS về rủi ro và các hình thức giúp đỡ; dẫn dắt HS xác định vấn đề cần tìm hiểu là an sinh xã hội.

GV chiếu hình ảnh (mô tả bằng lời) một vùng bị lũ: nhà ngập, trường học tạm đóng cửa, người lao động mất việc. GV đặt câu hỏi: (1) Khi gia đình gặp rủi ro lớn như lũ lụt, người dân cần những gì trước tiên? (2) Ai có thể giúp đỡ họ? (3) Theo em, sự giúp đỡ nào giúp họ đứng vững lâu dài, không chỉ trong một ngày? HS trả lời nhanh, GV ghi bảng thành hai cột: Nhu cầu trước mắt và Nhu cầu lâu dài.

Bảng hai cột trên bảng lớp với các ý HS nêu, ví dụ: Nhu cầu trước mắt: chỗ ở tạm, nước sạch, thực phẩm, thuốc men; Nhu cầu lâu dài: học lại, tìm việc làm, sửa nhà và hạ tầng. Từ đó HS nêu được vấn đề: làm thế nào để con người được bảo vệ trước rủi ro và tiếp cận dịch vụ cơ bản; GV dẫn vào bài An sinh xã hội.

Nêu được khái niệm an sinh xã hội; phân biệt được các nhóm nội dung và phân biệt an sinh xã hội với một lần quyên góp hay chỉ bảo hiểm đóng–hưởng.

HS làm việc theo nhóm 4 (kĩ thuật khăn trải bàn). Mỗi nhóm đọc mục Hiểu bản chất và phân biệt trong sách hoặc bài giảng NeoEdu, hoàn thành Phiếu học tập số 1. GV đặt câu hỏi dẫn dắt: (1) An sinh xã hội nhằm bảo vệ người dân trước loại rủi ro nào? (2) Kể tên năm nhóm nội dung chính của an sinh xã hội và cho ví dụ mỗi nhóm. (3) Vì sao một lần quyên góp hay chỉ có bảo hiểm đóng–hưởng chưa đủ để gọi là toàn bộ hệ thống an sinh xã hội?

• Khái niệm: An sinh xã hội là hệ thống chính sách và hoạt động bảo vệ người dân trước rủi ro, giảm mất mát thu nhập, nghèo và thiếu tiếp cận dịch vụ cơ bản.
• Các nhóm nội dung: (1) Hỗ trợ việc làm, thu nhập và giảm nghèo; (2) Bảo hiểm; (3) Trợ giúp xã hội thường xuyên hoặc đột xuất; (4) Dịch vụ xã hội cơ bản gồm giáo dục, y tế, nhà ở, nước sạch và thông tin phù hợp.
• Phân biệt: Quyên góp một lần hoặc chỉ bảo hiểm đóng–hưởng chỉ là một bộ phận, không đồng nhất toàn hệ thống an sinh xã hội.
• Kết quả trên Phiếu học tập số 1 được dán lên giấy A0 của nhóm.

Giải thích được vai trò của an sinh xã hội và trách nhiệm của Nhà nước, doanh nghiệp, gia đình, cộng đồng; nêu được Điều 34 Hiến pháp bảo đảm quyền an sinh và các nguyên tắc hỗ trợ đúng cách.

HS học theo kĩ thuật mảnh ghép: Vòng 1, mỗi nhóm được giao một chủ thể (Nhà nước; Doanh nghiệp; Gia đình; Cộng đồng) và đọc mục Từ nhận biết đến cách thực hiện. Vòng 2, HS ghép nhóm mới gồm đủ bốn chủ thể, chia sẻ và hoàn thành bảng nguyên tắc. GV đặt câu hỏi: (1) Vai trò của an sinh xã hội gồm những gì? (2) Vì sao cần nhiều chủ thể cùng tham gia? (3) Điều 34 Hiến pháp nói gì về quyền an sinh? (4) Hỗ trợ đúng cách cần tuân thủ những nguyên tắc nào?

• Vai trò: phòng ngừa, giảm thiểu, khắc phục rủi ro; tăng công bằng cơ hội; ổn định đời sống; tạo nền tảng phát triển.
• Trách nhiệm: Nhà nước tổ chức chính sách, huy động nguồn lực; doanh nghiệp, gia đình, cộng đồng cùng chịu trách nhiệm theo khả năng và pháp luật.
• Điều 34 Hiến pháp bảo đảm quyền an sinh.
• Nguyên tắc hỗ trợ: đúng đối tượng; công khai tiêu chí; bảo vệ phẩm giá, không đổi trợ giúp lấy ảnh đời tư hay danh tiếng; theo dõi tác động dài hạn bằng thực tế, không lấy số tiền phát ra làm căn cứ kết luận hết nghèo.

Vận dụng kiến thức đã học để phân tích tình huống giả định, phân biệt các nhóm không cộng gộp, lựa chọn thứ tự ưu tiên có căn cứ và tôn trọng người dân trong tình huống.

HS làm việc cặp đôi, đọc tình huống và hoàn thành Phiếu học tập số 2 (gồm 5 câu trắc nghiệm và tự luận). Sau đó, cả lớp có thể luyện thêm trên trang bài tập tương tác NeoEdu. Tình huống: Mô hình một vùng sau lũ có 30 hộ thiếu chỗ ở tạm, 20 lao động cần phục hồi việc làm, 15 trẻ cần trở lại lớp; các nhóm có thể trùng nhau. Kế hoạch có cứu trợ trước mắt, sửa hạ tầng nước và kết nối việc làm. Chưa có danh sách đối chiếu từng hộ. Câu hỏi: (1) Vì sao không thể cộng 30, 20, 15 để có 65 hộ? (2) Nhận định nào về phối hợp hỗ trợ là đúng? (3) Mô hình kinh phí 120 triệu đồng gồm tạm trú 45, nước sạch 30, trở lại lớp 15, hỗ trợ việc làm 20 thì còn bao nhiêu? (4) Đánh giá hai nhận định về vai trò bổ sung của các hình thức hỗ trợ và về việc hưởng như nhau. (5) Xây thứ tự ưu tiên có lí do, không bỏ nhóm ít tiếng nói.

Đáp án Phiếu học tập số 2:

• Câu 1: Đáp án D. Các nhóm khác đơn vị và có thể trùng, nên không cộng thành tổng người hoặc hộ.
• Câu 2: Đáp án A. Cần phối hợp hỗ trợ trước mắt với dịch vụ và sinh kế; không cộng nhóm thành 65 người/hộ riêng biệt.
• Câu 3: Đáp án A. $45+30+15+20=110$ triệu đồng; $120-110=10$ triệu đồng, là khoản dự phòng theo mô hình, không tự chia cho ban tổ chức.
• Câu 4: a) Đúng (Đ): trợ giúp khẩn cấp và hỗ trợ sinh kế bổ sung cho nhau; b) Sai (S): có chương trình an sinh không có nghĩa mọi người hưởng như nhau, quyền hưởng phụ thuộc đối tượng và điều kiện.
• Câu 5 (tự luận, gợi ý): Trước mắt bảo đảm an toàn, chỗ ở, nước và nhu cầu thiết yếu, xác định trẻ gián đoạn học và người dễ tổn thương; tiếp theo hỗ trợ sinh kế, sửa hạ tầng gắn nhu cầu thực, công khai tiêu chí và kênh phản hồi; không hứa làm xong mọi việc chỉ từ số nhóm.

Tìm hiểu được một hoạt động an sinh xã hội thực tế ở địa phương, phân loại theo nhóm nội dung và nêu cách tham gia theo khả năng; rèn tinh thần tôn trọng người được hỗ trợ.

HS chọn một hoạt động an sinh ở địa phương (ví dụ: hỗ trợ học sinh có hoàn cảnh khó khăn, hỗ trợ việc làm cho người lao động, khám chữa bệnh cho người nghèo, hỗ trợ nhà ở, cấp nước sạch, hỗ trợ đột xuất khi thiên tai). HS trả lời các câu hỏi: (1) Hoạt động thuộc nhóm nội dung nào? (2) Chủ thể chính là ai? (3) Tiêu chí hỗ trợ có được công khai không? (4) Hoạt động bảo vệ phẩm giá người được hỗ trợ như thế nào? (5) Em và gia đình có thể tham gia theo khả năng bằng cách nào? Lưu ý: không ghi tên, địa chỉ hay thông tin cá nhân của người được hỗ trợ.

Bài viết ngắn (khoảng 150 đến 200 chữ) hoặc sơ đồ gồm: tên hoạt động; nhóm nội dung; chủ thể; một tiêu chí công khai và một cách bảo vệ phẩm giá; một hành động cụ thể của bản thân; một chỉ tiêu theo dõi thực chất (ví dụ: số trẻ được trở lại lớp, số lao động có việc làm ổn định theo thời điểm) thay vì chỉ đếm số lần trao quà.