Giáo án Bài 3. Bảo hiểm

HS bộc lộ hiểu biết ban đầu về bảo hiểm, nhận ra cảm tính khi nghe quảng cáo và xác định vấn đề cần giải quyết của bài học.

GV trình chiếu tình huống học tập: hai người nghe quảng cáo gói thương mại “đóng tiền là mọi bệnh đều được trả đủ”. Bản tóm tắt có phạm vi, mức tối đa và loại trừ nhưng chưa được đọc. Một người đồng thời thuộc diện bảo hiểm xã hội bắt buộc theo giả định, muốn dùng gói thương mại để không tham gia.
Câu hỏi GV đặt ra:

• Theo em, lời quảng cáo “mọi bệnh đều được trả đủ” có điều gì cần xem lại?
• Gói thương mại có thể thay thế bảo hiểm xã hội bắt buộc không? Vì sao?
• Để biết chắc một khoản có được trả hay không, cần đọc những thông tin nào?

Kết quả trả lời dự kiến và nội dung GV chốt:

• Lời “mọi bệnh trả đủ” bỏ qua phạm vi, mức tối đa, loại trừ và điều kiện, nên phải đối chiếu với hợp đồng thật.
• Gói thương mại không tự miễn người thuộc diện bắt buộc theo luật; bảo hiểm xã hội bắt buộc do luật quy định, không phải lựa chọn theo ý thích.
• Cần đọc phạm vi, mức hưởng, thời gian chờ, loại trừ và điều kiện trong hợp đồng hoặc văn bản.
• Ghi vào vở: Bảo hiểm là cơ chế chia sẻ rủi ro, quyền lợi theo điều kiện luật hoặc hợp đồng áp dụng; quảng cáo không thay nội dung pháp lí.

HS nêu được bản chất bảo hiểm là cơ chế chia sẻ rủi ro và phân biệt được đặc trưng của bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm thương mại.

HS làm việc theo nhóm 4 bằng kĩ thuật mảnh ghép:

• Vòng 1 (nhóm gốc): mỗi nhóm được nhận một nội dung: (1) Bản chất bảo hiểm; (2) Bảo hiểm xã hội; (3) Bảo hiểm y tế; (4) Bảo hiểm thất nghiệp và bảo hiểm thương mại. Đọc mục “Hiểu bản chất và phân biệt” trong sách hoặc trên NeoEdu, hoàn thành Phiếu học tập số 1.
• Vòng 2 (nhóm chuyên gia): các thành viên có cùng nội dung ghép lại, thống nhất đặc trưng; sau đó quay về nhóm gốc để chia sẻ.
  HS điền Phiếu học tập số 1 (xem worksheets).

Kiến thức HS rút ra sau khi hoàn thành phiếu:

• Bản chất: bảo hiểm là cơ chế bảo vệ trước rủi ro bằng quỹ hình thành từ đóng góp và các nguồn theo quy định; hỗ trợ hoặc bồi thường theo điều kiện.
• Bảo hiểm xã hội: bù đắp, thay thế một phần thu nhập trong các trường hợp luật định.
• Bảo hiểm y tế: chia sẻ chi phí chăm sóc sức khỏe theo phạm vi, mức hưởng.
• Bảo hiểm thất nghiệp: gắn với bảo vệ việc làm, thu nhập và hỗ trợ liên quan.
• Bảo hiểm thương mại: dựa trên hợp đồng theo pháp luật, quyền lợi theo sản phẩm.
• Không đồng nhất bảo hiểm với tiền gửi tiết kiệm hay hứa hoàn lại gấp nhiều lần chắc chắn.

HS nêu được một số nội dung pháp luật hiện hành về bảo hiểm xã hội tự nguyện và bảo hiểm thất nghiệp; giải thích được vì sao phải tra cứu đối tượng, mức, thời gian đóng, loại trừ, quyền lợi và thủ tục trước khi quyết định.

GV đưa câu hỏi thảo luận cặp đôi và đối chiếu với phần “Đối chiếu pháp luật” trong bài:

• Luật BHXH 41/2024 có hiệu lực từ 01/7/2025. Theo luật này, BHXH tự nguyện có phải chỉ có hưu trí và tử tuất không? Điều 4 còn có những chế độ nào?
• Luật Việc làm 74/2025 có hiệu lực từ 01/01/2026. Bảo hiểm thất nghiệp gắn với những nội dung nào?
• Vì sao không nên suy ra “ai tham gia cũng được mọi khoản” hoặc “mọi bảo hiểm đều tự nguyện”?
  HS ghi kết quả vào Phiếu học tập số 1, mục bổ sung.

Kết quả HS cần nêu:

• Sách cũ mô tả BHXH tự nguyện chỉ có hưu trí và tử tuất là không còn đúng với Luật BHXH 41/2024: Điều 4 còn có trợ cấp thai sản và bảo hiểm tai nạn lao động theo luật an toàn lao động; mỗi chế độ có điều kiện riêng.
• Bảo hiểm thất nghiệp theo Luật Việc làm 74/2025 (hiệu lực 01/01/2026) gắn với bảo vệ việc làm, thu nhập và hỗ trợ liên quan.
• Không suy ra mọi người đều được hưởng mọi khoản hoặc mọi bảo hiểm đều tự nguyện; khi quyết định phải tra đối tượng, mức, thời gian đóng, loại trừ, quyền lợi và thủ tục hiện hành.
• Ghi nhớ: số liệu trong mô hình không là mức hưởng, thuế suất hay chế tài luật định.

HS phân tích có căn cứ hai sai lầm trong lời quảng cáo và ý định bỏ nghĩa vụ bảo hiểm bắt buộc; nêu được hành động phù hợp, tôn trọng quyền và nghĩa vụ của người khác.

HS làm việc theo nhóm 4 với Phiếu học tập số 2, phân tích tình huống học tập:

• Sai lầm thứ nhất trong lời quảng cáo là gì?
• Sai lầm thứ hai trong ý định của người thuộc diện bảo hiểm xã hội bắt buộc là gì?
• Nếu là người trong tình huống, em sẽ làm gì để kiểm chứng quyền lợi?
• Mô hình quỹ: 1000 người mỗi người góp 100 nghìn đồng/năm, 10 người đủ điều kiện nhận 5 triệu đồng/người. Tính tổng thu, tổng chi và số dư, lưu ý đây chỉ là mô hình giả định.

Đáp án và kiến thức HS rút ra:

• Sai lầm 1: tin “mọi bệnh trả đủ” khi chưa đọc phạm vi, mức tối đa, loại trừ và điều kiện.
• Sai lầm 2: cho rằng gói thương mại thay được nghĩa vụ bắt buộc; gói thương mại khác bảo hiểm xã hội do Nhà nước tổ chức theo luật.
• Cách kiểm chứng: xác định loại bảo hiểm, đối tượng và thời điểm phát sinh; đọc văn bản hoặc hợp đồng đầy đủ, lịch sử đóng và điều kiện; liên hệ cơ quan bảo hiểm hoặc bên có trách nhiệm qua kênh chính thức; không cung cấp mật khẩu, mã xác thực cho người lạ.
• Mô hình: thu 1000 × 100 nghìn = 100 triệu đồng/năm; chi 10 × 5 triệu = 50 triệu đồng; số dư 50 triệu đồng, theo giả định, không là báo cáo quỹ hay mức đóng luật định.

HS vận dụng đặc trưng các loại bảo hiểm, nhận diện quy định hiện hành và tính toán mô hình quỹ để trả lời các câu hỏi luyện tập.

HS làm bài tập trên NeoEdu hoặc trên phiếu, dùng bảng hiệu lệnh A/B/C/D và giơ tay; sau đó trao đổi theo cặp để giải thích đáp án. Bài tập:

1. Ghép biểu hiện với nội dung phù hợp: bù một phần thu nhập theo chế độ; chia sẻ chi phí khám chữa bệnh; quyền lợi theo hợp đồng sản phẩm.
2. Chọn nhận định đúng về tình huống quảng cáo: A. Mọi loại bảo hiểm đều trả đúng toàn bộ tiền đã chi trong mọi trường hợp. B. Phải đọc phạm vi, loại trừ; gói thương mại không tự thay nghĩa vụ BHXH bắt buộc. C. Lời quảng cáo đủ xóa mọi loại trừ trong mọi hợp đồng. D. Có gói thương mại thì tự miễn mọi nghĩa vụ bảo hiểm khác.
3. Đánh giá đúng (Đ) hoặc sai (S): a) Bảo hiểm giúp chia sẻ rủi ro nhưng quyền hưởng phải theo điều kiện của từng cơ chế; b) BHXH tự nguyện hiện hành chỉ có đúng hai chế độ hưu trí và tử tuất như sách cũ mô tả.
4. Mô hình 1000 người góp 100 nghìn đồng, chi 10 người × 5 triệu đồng, số dư chưa xét khoản khác là bao nhiêu? A. 5 triệu đồng; B. 50 triệu đồng; C. 100 triệu đồng; D. 10 triệu đồng.
5. Luật BHXH 41/2024 (hiệu lực từ 01/7/2025) cho biết mô tả nào về tự nguyện cần sửa? A. Chỉ có hưu trí, tử tuất, không có bất kì chế độ khác; B. Có chế độ theo điều kiện riêng; C. Do Nhà nước tổ chức; D. Có chia sẻ giữa người tham gia theo luật.

Đáp án:

1. Bù một phần thu nhập theo chế độ: đặc trưng bảo hiểm xã hội; chia sẻ chi phí khám chữa bệnh: đặc trưng bảo hiểm y tế; quyền lợi theo hợp đồng sản phẩm: đặc trưng bảo hiểm thương mại.
2. Đáp án B: phải đọc phạm vi, loại trừ; gói thương mại không tự thay nghĩa vụ BHXH bắt buộc. Lí do: các cơ chế khác nhau có điều kiện riêng; quảng cáo không thay nội dung pháp lí.
3. a) Đúng: quyền hưởng phụ thuộc điều kiện của từng cơ chế. b) Sai: Luật BHXH 41/2024 còn có trợ cấp thai sản và bảo hiểm tai nạn lao động theo luật liên quan.
4. Đáp án B: thu 100 triệu đồng, chi 50 triệu đồng, dư 50 triệu đồng theo mô hình.
5. Đáp án A: Điều 4 hiện hành không giới hạn ở hai chế độ cũ.

HS vận dụng cách kiểm chứng một quyền lợi bảo hiểm, rèn thái độ có trách nhiệm và tôn trọng quy định khi tiếp nhận thông tin bảo hiểm trong thực tế.

GV giao nhiệm vụ: mỗi nhóm xây dựng “Thẻ kiểm chứng quyền lợi bảo hiểm” gồm các bước tự kiểm tra trước khi tham gia hoặc quyết định sử dụng một sản phẩm bảo hiểm. Nội dung gồm: loại bảo hiểm, đối tượng, thời điểm phát sinh, điều kiện, phạm vi, mức tối đa, loại trừ, kênh xác minh chính thức và cảnh báo về lừa đảo.
Nhiệm vụ về nhà: mỗi HS hoàn thiện thẻ, vận dụng với một quảng cáo bảo hiểm thực tế mà em từng gặp (không cần ghi thông tin cá nhân).

Sản phẩm mẫu:

• Xác định loại bảo hiểm và đối tượng áp dụng.
• Xác định điều kiện, phạm vi, mức tối đa và loại trừ trong văn bản hoặc hợp đồng.
• Kiểm tra thời gian đóng và lịch sử đóng (đối với bảo hiểm bắt buộc).
• Liên hệ cơ quan bảo hiểm hoặc bên có trách nhiệm qua kênh chính thức.
• Không gửi mật khẩu, mã xác thực hay thông tin cá nhân cho người lạ qua mạng hoặc điện thoại.
• Nếu chưa đủ thông tin, chưa kết luận khoản chi sẽ được trả.