Giáo án Bài 12. Quyền và nghĩa vụ của công dân trong bảo vệ, chăm sóc sức khỏe và bảo đảm an sinh xã hội

Huy động kiến thức nền, nhận diện được dấu hiệu bất thường trong lời mời trợ cấp và xác định vấn đề học tập của bài.

GV chiếu tình huống: gia đình nghe tài khoản lạ hứa nhận mọi trợ cấp nếu gửi mật khẩu, mã xác thực và ảnh đầy đủ bệnh án. Gia đình chưa biết chương trình, cơ quan tiếp nhận hay điều kiện. Một người định sửa thu nhập khai báo để chắc được duyệt.
HS trả lời lần lượt các câu hỏi: (1) Trong lời mời này có những điểm nào khiến em nghi ngờ? (2) Nếu là thành viên gia đình, em sẽ làm gì trước khi gửi bất kì thông tin nào? (3) Việc sửa thu nhập để chắc được duyệt có ảnh hưởng gì đến quyền lợi của chính gia đình và của những người thật sự cần hỗ trợ?

Danh sách ít nhất 3 dấu hiệu đáng ngờ, ví dụ: hứa nhận mọi trợ cấp mà không nói chương trình hay điều kiện; yêu cầu gửi mật khẩu và mã xác thực; yêu cầu gửi ảnh đầy đủ bệnh án cho người lạ.
Nêu được câu hỏi định hướng bài học: Công dân được bảo vệ sức khỏe và an sinh xã hội như thế nào, và phải thực hiện nghĩa vụ, ứng xử ra sao để không bị lừa đảo, không gian lận?

Nêu được quyền được bảo vệ, chăm sóc sức khỏe, bình đẳng sử dụng dịch vụ y tế theo Điều 38 Hiến pháp và nghĩa vụ phòng bệnh, khám chữa bệnh; phân biệt bình đẳng với việc đối xử giống hệt nhau.

HS làm việc nhóm 4 theo kĩ thuật khăn trải bàn với Phiếu học tập số 1. Mỗi HS đọc phần nội dung liên quan trong SGK, ghi ý vào ô của mình trên khăn trải bàn, sau đó nhóm thống nhất nội dung chung ở ô trung tâm.
Câu hỏi GV đặt ra: (1) Điều 38 Hiến pháp bảo đảm cho mọi người những quyền nào về sức khỏe? (2) Bên cạnh quyền, công dân có nghĩa vụ gì? (3) Bình đẳng sử dụng dịch vụ y tế có nghĩa là mọi người được chỉ định cùng thuốc, cùng phương án điều trị không? Vì sao?
Nhóm bổ sung ý kiến về không kì thị và tôn trọng phẩm giá người có bệnh.

Khăn trải bàn nhóm gồm bốn phần:

• Quyền: được bảo vệ, chăm sóc sức khỏe; bình đẳng sử dụng dịch vụ y tế (Điều 38 Hiến pháp).
• Nghĩa vụ: thực hiện quy định về phòng bệnh, khám chữa bệnh.
• Ý bình đẳng: không bị phân biệt trái pháp luật khi tiếp cận dịch vụ; nhu cầu, chẩn đoán và chỉ định có thể khác nhau theo từng người.
• Ý tôn trọng: người có bệnh vẫn phải được tôn trọng, không bị hạ thấp phẩm giá, không bị kì thị.

Giải thích được quyền an sinh xã hội theo Điều 34 Hiến pháp và việc quyền này được cụ thể hóa theo đối tượng, điều kiện, cơ chế và dịch vụ; nhận biết hỗ trợ không tự động cho mọi chi phí.

HS làm việc theo cặp đôi, đọc phần Từ nhận biết đến cách thực hiện và Khái niệm trong SGK, hoàn thành các ô trong Phiếu học tập số 1 (phần B).
Câu hỏi GV đặt ra: (1) An sinh xã hội nhằm hỗ trợ ai, trong hoàn cảnh nào? (2) Vì sao nói quyền an sinh không tự đồng nghĩa mọi chi phí ở mọi nơi đều được thanh toán toàn bộ? (3) Việc khai thu nhập thấp hơn thực tế để được duyệt có đúng tiêu chí không? Vì sao?

Phiếu phần B có ba nội dung:

• Đối tượng và điều kiện: quyền an sinh được cụ thể hóa theo đối tượng và điều kiện; phải đối chiếu tiêu chí của chương trình cụ thể.
• Cơ chế và dịch vụ: mỗi chương trình có cơ chế tiếp nhận, dịch vụ và phạm vi hỗ trợ riêng, cần kiểm tra văn bản hiện hành.
• Kết luận: quyền tiếp cận không thay tiêu chí; khai sai hồ sơ là gian lận, không được coi là cách hợp lệ để được hỗ trợ.

Nêu được cách công dân chăm sóc sức khỏe, thực hiện an sinh đúng quy định; giải thích được vì sao không tự chẩn đoán, không bỏ điều trị theo quảng cáo, không dùng quan hệ hay khai sai để được hỗ trợ.

HS làm việc nhóm 4 theo kĩ thuật Phiếu học tập số 2 (bảng hai cột Nên làm và Không nên làm). Nhóm thảo luận từng hành vi trong danh sách GV đưa ra, rồi xếp vào cột phù hợp.
Danh sách hành vi: tra cứu thông tin y tế từ nguồn đáng tin; tự mua thuốc theo quảng cáo; khai thông tin hồ sơ trung thực; nhờ người quen sửa hồ sơ để được duyệt nhanh; tôn trọng nhân viên y tế; đưa ảnh bệnh án cho người lạ để xin hỗ trợ; bỏ điều trị khi chưa có chỉ định; chia sẻ thông tin bệnh của bạn khi chưa được phép.
Câu hỏi GV đặt ra: Vì sao hành vi này được xếp vào cột Không nên làm? Ai có thể bị ảnh hưởng?

Phiếu học tập số 2 hoàn thành với hai cột:

• Nên làm: tra cứu thông tin từ nguồn đáng tin; khai thông tin trung thực; thực hiện quy định phòng bệnh, khám chữa bệnh; tôn trọng nhân viên y tế và quyền người bệnh khác; giữ thông tin riêng của người khác.
• Không nên làm: tự chẩn đoán hoặc bỏ điều trị theo quảng cáo; nhờ người sửa hồ sơ; khai sai thu nhập; đưa mật khẩu, mã xác thực, bệnh án cho người lạ; dùng quan hệ để đổi lấy hỗ trợ; chia sẻ bệnh án của người khác khi chưa được phép.
  Kết luận nhóm: Quyền riêng tư không được đổi lấy hỗ trợ, và công khai bệnh án không phải là điều kiện mặc nhiên của mọi chương trình.

Vận dụng kiến thức đã học để ghép biểu hiện, chọn đáp án đúng, đánh giá nhận định và phân biệt bình đẳng trong y tế với đồng nhất tuyệt đối.

Giai đoạn 1 (8 phút): trò chơi tiếp sức theo nhóm: GV chiếu từng câu bài tập, mỗi nhóm cử một người lên bảng ghi đáp án.
Câu 1: ghép biểu hiện với nội dung phù hợp. Câu 2 đến câu 5: chọn đáp án hoặc đánh giá nhận định dựa trên tình huống lừa đảo trợ cấp.
Giai đoạn 2 (7 phút): HS truy cập bài tập tương tác trên trang NeoEdu để tự kiểm tra cá nhân, sau đó đối chiếu với nhóm.

Bài 1. Ghép: Tra điều kiện chương trình qua cơ quan thật – Tiếp cận có thông tin; Không bịa thu nhập, hoàn cảnh – Thực hiện nghĩa vụ trung thực; Chỉ cung cấp dữ liệu cần qua kênh hợp lệ – Bảo vệ thông tin riêng.
Bài 2. Chọn cách làm bảo vệ quyền và thực hiện nghĩa vụ: Đáp án A (không gửi mật khẩu, mã xác thực cho tài khoản lạ, kiểm tra kênh chính thức và khai dữ kiện trung thực).
Bài 3. Đánh giá nhận định: a) Người có bệnh vẫn phải được tôn trọng, không bị hạ thấp phẩm giá từ tình trạng sức khỏe: Đúng. b) Công khai bệnh án của mọi người nhận trợ giúp là điều kiện mặc nhiên của tất cả chương trình: Sai.
Bài 4. Trước khi đánh giá gia đình có đủ điều kiện hưởng trợ cấp, cần xác minh: Đáp án A (chương trình cụ thể, điều kiện hưởng và hồ sơ thực tế qua nguồn chính thức).
Bài 5. Bình đẳng y tế có đồng nghĩa mọi người dùng cùng thuốc không? Đáp án D (không, chỉ định phải theo nhu cầu chuyên môn từng người, không xóa quyền người bệnh).

Vận dụng được kiến thức đã học để xây dựng ba bước kiểm chứng lời mời trợ cấp, biết tự bảo vệ bản thân và gia đình, đồng thời thể hiện thái độ tôn trọng người có bệnh.

HS làm việc nhóm 3 để hoàn thành nhiệm vụ: Xây ba bước kiểm chứng lời mời trợ cấp trong tình huống gia đình nghe tài khoản lạ hứa nhận mọi trợ cấp nếu gửi mật khẩu, mã xác thực và ảnh đầy đủ bệnh án. Nhóm không khẳng định gia đình đủ điều kiện.
Câu hỏi GV đặt ra: (1) Bước đầu tiên cần làm để xác định chương trình và cơ quan thực hiện là gì? (2) Làm sao đối chiếu tiêu chí với dữ liệu thật? (3) Nếu chưa rõ điều kiện, cần làm gì và nộp hồ sơ bằng cách nào?
Đề bài cuối giờ: viết lời hỗ trợ bạn có bệnh cần giữ riêng tư, không đưa khuyến cáo điều trị, sẽ giao về nhà.

Ba bước kiểm chứng:

• Bước 1: Xác định tên chương trình, văn bản và cơ quan thực hiện trên kênh chính thức.
• Bước 2: Đối chiếu tiêu chí với dữ liệu thật; hỏi đầu mối được xác minh nếu chưa rõ.
• Bước 3: Nộp hồ sơ qua cách hợp lệ, không đưa mật khẩu hoặc mã xác thực cho người lạ.
  Kết luận: Chưa có hồ sơ và điều kiện nên chưa thể khẳng định gia đình được hưởng trợ cấp.