Giáo án Bài 11. Quyền và nghĩa vụ của công dân trong học tập

Xác định vấn đề: quyền học và trách nhiệm học tập cần đi cùng nhau, kể cả khi học trực tuyến và có bạn cần hỗ trợ tiếp cận.

GV chiếu tình huống: lớp nhận bài trực tuyến nhưng K không có mạng ổn định, L cần tài liệu hỗ trợ đọc. GV đang tìm phương án tài liệu tải trước, bản in và định dạng tiếp cận. Một bạn cho rằng cung cấp khác hình thức là trái bình đẳng.
Câu hỏi GV đặt ra: “Theo em, làm thế nào để K và L cùng được học mà vẫn giữ yêu cầu chung của cả lớp? Bạn cho rằng cung cấp khác hình thức là trái bình đẳng, em đồng ý hay không?”

HS nêu được ít nhất hai ý: (1) K và L cần hình thức tiếp cận phù hợp như bản in, tệp đọc được hoặc tải bài trước; (2) mục tiêu học, hạn nộp và cách đánh giá vẫn giữ nguyên, nên hỗ trợ tiếp cận không phải là bỏ yêu cầu. Từ đó HS nhận ra: cùng mục tiêu có thể cần hình thức khác nhau, và điều này không tự động là bất bình đẳng.

Nêu được quyền học tập theo Điều 39 Hiến pháp và phân biệt được quyền học với các hiểu lầm thường gặp.

HS làm việc nhóm 6 người theo kỹ thuật khăn trải bàn, hoàn thành Phiếu học tập số 1. Nhóm chia đều bảng: bảng 1 về các nội dung của quyền học tập; bảng 2 về các nhận định thường gặp để đánh giá đúng hoặc sai.
Câu hỏi GV đặt ra: “Điều 39 Hiến pháp xác định những nội dung nào của quyền học tập? Quyền học có đồng nghĩa với việc mọi chương trình đều không có điều kiện tuyển không?”

Bảng 1 (nội dung quyền học tập): tiếp cận và lựa chọn hình thức học phù hợp điều kiện luật định; học thường xuyên; phát triển năng lực; được đối xử bình đẳng; cơ hội không phân biệt theo giới, dân tộc, niềm tin, hoàn cảnh; hỗ trợ người có khó khăn để giảm rào cản thực chất.
Bảng 2 (nhận định): “Quyền học nghĩa là mọi chương trình phải nhận mọi người mà không có điều kiện hợp pháp” là Sai, vì quyền học không xóa điều kiện tuyển hợp pháp; “Mọi khoản học đều miễn phí” là Sai, vì quyền học không đồng nghĩa mọi khoản học đều miễn phí; “Mọi người tự động được cùng một kết quả” là Sai, vì quyền học tạo cơ hội, kết quả phụ thuộc nỗ lực và đánh giá.
Kết luận HS rút ra: quyền học tập là cơ hội được pháp luật bảo đảm, không phải sự đảm bảo kết quả hay miễn điều kiện.

Trình bày được trách nhiệm của người học và giải thích được vì sao học tập suốt đời cần tự đánh giá mục tiêu và nguồn.

HS làm việc theo cặp đôi. GV chiếu năm nhóm trách nhiệm của người học: thực hiện nhiệm vụ; trung thực; tôn trọng người dạy, người học và nội quy hợp pháp; bảo vệ tài sản; hỗ trợ môi trường an toàn. Mỗi cặp chọn một nhóm trách nhiệm và nêu một hành vi đúng, một hành vi sai trong học tập.
Câu hỏi GV đặt ra: “Vì sao học tập suốt đời không chỉ là lấy chứng chỉ? Công nghệ tạo cơ hội nhưng có rào cản nào?”

Bảng hai cột: Trách nhiệm – Hành vi đúng hoặc sai. Ví dụ: Trung thực – Đúng: tự làm bài, ghi rõ nguồn tài liệu; Sai: chép bài của bạn rồi nộp như bài của mình. Tôn trọng người học – Đúng: lắng nghe khi bạn trình bày; Sai: chế giễu bạn có khó khăn về mạng.
Kết luận HS rút ra: học suốt đời cần tự đánh giá mục tiêu và nguồn học, không chỉ nhằm vào chứng chỉ. Công nghệ tạo cơ hội nhưng có rào cản về thiết bị và khả năng tiếp cận; gửi cùng một đường link không tự động bảo đảm bình đẳng.

Vận dụng kiến thức về quyền, trách nhiệm và hỗ trợ tiếp cận để làm đúng các bài tập tình huống K, L.

GV dùng bài tập tương tác trên NeoEdu hoặc chiếu slide, HS trả lời bằng thẻ A, B, C, D hoặc chọn trên thiết bị. Bốn câu gồm:
Câu 1 (ghép): Bản in khi thiếu mạng; Tệp định dạng hỗ trợ đọc; Bài làm tự thực hiện, ghi nguồn với các nội dung: Giảm rào cản kết nối; Giảm rào cản tiếp cận; Trung thực trong học tập.
Câu 2 (chọn một đáp án): Nhận định nào đúng với tình huống K, L? A. Hỗ trợ tài liệu nghĩa là cho phép gian lận đánh giá. B. Hỗ trợ giảm rào cản có thể giúp cơ hội thực chất trong cùng mục tiêu học, không tự trái bình đẳng. C. Chỉ gửi cùng một liên kết chứng minh mọi người có điều kiện như nhau. D. K thiếu mạng thì tự mất quyền học.
Câu 3 (đúng/sai): a) Học trung thực và tôn trọng người khác là trách nhiệm đi cùng quyền học. b) Quyền học tập nghĩa là mọi chương trình phải nhận mọi người mà không có điều kiện hợp pháp.
Câu 4 (chọn một đáp án): Tài liệu bản in cho K và tệp hỗ trợ đọc cho L nhằm điều gì? A. Bắt công khai hoàn cảnh riêng. B. Giảm rào cản tiếp cận cùng mục tiêu học. C. Tự cho điểm đạt mọi bài. D. Miễn trách nhiệm học trung thực.

Đáp án:
Câu 1: Bản in khi thiếu mạng – Giảm rào cản kết nối; Tệp định dạng hỗ trợ đọc – Giảm rào cản tiếp cận; Bài làm tự thực hiện, ghi nguồn – Trung thực trong học tập.
Câu 2: B. Hỗ trợ giảm rào cản có thể giúp cơ hội thực chất trong cùng mục tiêu học, không tự trái bình đẳng. Các đáp án A, C, D sai vì hỗ trợ không phải cho phép gian lận, không phải chỉ dựa vào liên kết chung và không làm mất quyền học.
Câu 3: a) Đúng; b) Sai. Quyền học không xóa điều kiện tuyển, chuẩn học hợp pháp.
Câu 4: B. Giảm rào cản tiếp cận cùng mục tiêu học. Phương tiện khác có thể giúp cơ hội thực chất, không bỏ đánh giá.

Vận dụng kiến thức để đề xuất phương án hỗ trợ tiếp cận giữ mục tiêu học tập và lập kế hoạch học tập suốt đời ngắn cho bản thân.

Nhiệm vụ 1 (nhóm, trong lớp): đề xuất phương án cho K và L từ tình huống đã học. Nhiệm vụ 2 (cá nhân, về nhà): viết kế hoạch học tập suốt đời ngắn gồm: công việc hoặc mục tiêu nghề nghiệp, kỹ năng còn thiếu, thời gian dự kiến, khóa học hoặc nguồn học có nội dung rõ ràng, sản phẩm thực hành và cách nhờ phản hồi để điều chỉnh.
Câu hỏi GV đặt ra: “Phương án của nhóm có giúp K và L tiếp cận được bài không? Có giữ được hạn nộp và tiêu chí đánh giá chung không?”

Phương án mẫu cho K và L: cung cấp bài tải trước hoặc bản in cho K; tài liệu định dạng đọc được và hướng dẫn phù hợp cho L; thống nhất hạn nộp, cách phản hồi và tiêu chí năng lực cốt lõi. Không đòi công khai hoàn cảnh riêng trước lớp; không tự cho điểm đạt khi chưa đánh giá.
Kế hoạch học tập suốt đời ngắn (HS hoàn thiện ở nhà): nêu rõ mục tiêu, khoảng thiếu kỹ năng, lịch học theo tuần, nguồn học đã kiểm chứng, sản phẩm thực hành và người hoặc cách nhận phản hồi; chứng chỉ chỉ là một bằng chứng, không tự thay thế năng lực.