Giáo án Bài 34. Phát triển bền vững

Gợi mở vấn đề, giúp HS nhận ra việc đánh giá phát triển bền vững không thể chỉ dựa vào một chỉ số đơn lẻ.

GV trình chiếu tình huống: “Lớp giảm rác nhựa nhưng chuyển sang đồ dùng một lần nặng hơn.” HS trả lời câu hỏi: “Lớp đã giảm rác thật sự chưa? Em cần biết thêm thông tin gì để trả lời?”

HS nêu được dự đoán ban đầu và nhận ra cần xét nhiều khía cạnh (vật liệu, số lần dùng, nước và năng lượng sản xuất, thu hồi, thải bỏ). Từ đó xác định nhiệm vụ học tập: hiểu khái niệm bền vững và cách đánh giá một biện pháp.

Nêu được khái niệm bền vững và giải thích được vì sao kinh tế, xã hội, môi trường cần được xét cùng nhau.

HS làm việc theo cặp đôi với Phiếu học tập số 1, phần A và B: (1) Đọc khái niệm bền vững trong sách, diễn đạt lại bằng lời của mình. (2) Xét hai phương án: “chỉ tăng sản lượng hiện tại không xét tài nguyên” và “chỉ ngừng toàn bộ sản xuất không xét sinh kế”. Câu hỏi GV đặt ra: “Vì sao hai phương án này chưa phải là phát triển bền vững?”

Khái niệm bền vững: đáp ứng hiện tại mà không làm suy giảm khả năng đáp ứng thế hệ sau. Ba chiều cạnh: kinh tế, xã hội và môi trường cần được xét cùng nhau. Phương án chỉ tăng sản lượng không xét tài nguyên làm suy giảm khả năng đáp ứng của thế hệ sau; phương án ngừng toàn bộ sản xuất bỏ qua sinh kế và công bằng xã hội.

Trình bày được nguyên tắc sử dụng tài nguyên và giải thích được giới hạn của kinh tế tuần hoàn cùng các yếu tố ảnh hưởng đến môi trường.

HS làm việc nhóm 4 theo kĩ thuật khăn trải bàn với Phiếu học tập số 1, phần C. Mỗi HS nhận một nhiệm vụ đặt ở ô tương ứng trên khăn: (1) Khai thác trong giới hạn và giảm lãng phí theo bằng chứng nghĩa là gì? (2) Kinh tế tuần hoàn giảm được gì và còn hạn chế gì? (3) Dân số, tiêu dùng, công nghệ và quản trị ảnh hưởng môi trường như thế nào? (4) Vì sao giải pháp cần cân bằng lợi ích, chi phí và công bằng, không chuyển ô nhiễm từ nơi này sang nơi khác?

Sử dụng tài nguyên: khai thác trong giới hạn và giảm lãng phí theo bằng chứng. Kinh tế tuần hoàn giảm đầu vào và chất thải nhưng vẫn cần năng lượng và có giới hạn tái chế. Dân số, tiêu dùng, công nghệ và quản trị cùng ảnh hưởng môi trường. Giải pháp phải cân bằng lợi ích, chi phí và công bằng, không chuyển ô nhiễm sang nơi khác hoặc sang thế hệ sau.

Vận dụng khái niệm đã học để chọn đúng đáp án, nhận diện kết luận thiếu căn cứ và tính tỉ lệ giảm phần trăm.

GV tổ chức trò chơi theo nhóm với các câu hỏi sau (dùng thẻ A, B, C hoặc thẻ Đúng/Sai). Có thể cho HS thực hành thêm trên trang bài tập tương tác NeoEdu.
Câu 1: Bền vững được hiểu đúng như thế nào? A. chỉ tăng sản lượng hiện tại không xét tài nguyên; B. đáp ứng hiện tại mà không làm suy giảm khả năng đáp ứng thế hệ sau; C. chỉ ngừng toàn bộ sản xuất không xét sinh kế.
Câu 2: Ba chiều cạnh được hiểu đúng như thế nào? A. chỉ lợi nhuận và sản lượng; B. chỉ số cây trồng và lượng rác; C. kinh tế, xã hội và môi trường cần được xét cùng nhau.
Câu 3: Ghép thuật ngữ với nội dung: Bền vững – đáp ứng hiện tại mà không làm suy giảm khả năng đáp ứng thế hệ sau; Ba chiều cạnh – kinh tế, xã hội và môi trường cần được xét cùng nhau; Sử dụng tài nguyên – khai thác trong giới hạn và giảm lãng phí theo bằng chứng.
Câu 4: Nhãn xanh chưa đủ thay cho đánh giá tác động vòng đời. Đúng hay sai?
Câu 5: Rác giảm từ 40 kg xuống 30 kg mỗi tuần. Tỉ lệ giảm so với ban đầu là bao nhiêu? A. 75%; B. 25%; C. 10%.
Câu 6: Mô hình rác từ 50 kg xuống 35 kg mỗi tuần. Tỉ lệ giảm phần trăm so với ban đầu là bao nhiêu?

Đáp án: Câu 1: B. Câu 2: C. Câu 3: Bền vững – đáp ứng hiện tại mà không làm suy giảm khả năng đáp ứng thế hệ sau; Ba chiều cạnh – kinh tế, xã hội và môi trường cần được xét cùng nhau; Sử dụng tài nguyên – khai thác trong giới hạn và giảm lãng phí theo bằng chứng. Câu 4: Đúng, vì cần xét vật liệu, sản xuất, sử dụng, thu hồi và điều kiện vệ sinh, an toàn. Câu 5: B, vì $\dfrac{40-30}{40}\times 100 = 25$ (%); 75% là phần còn lại, không phải tỉ lệ giảm. Câu 6: 30%, vì $\dfrac{50-35}{50}\times 100 = 30$ (%).

Vận dụng nội dung phát triển bền vững để đề xuất cách đo, chỉ tiêu, đường cơ sở và điều kiện công bằng khi đánh giá một biện pháp tiết kiệm trong trường.

Nhóm HS nhận Phiếu học tập số 2 với hai tình huống: (1) Lớp giảm rác nhựa nhưng chuyển sang đồ một lần nặng hơn; cần đánh giá những gì? (2) Thiết kế theo dõi tiết kiệm nước trong trường sao cho công bằng. Câu hỏi GV đặt ra: “Muốn kết luận biện pháp có hiệu quả, em cần định nghĩa chỉ tiêu, đo đường cơ sở và theo dõi trong cùng khoảng thời gian như thế nào?”

Tình huống 1: đánh giá toàn bộ vòng đời gồm số lần dùng, vật liệu, nước và năng lượng sản xuất và rửa, vận chuyển, thu hồi và thải bỏ; đặt mục tiêu và điều kiện vệ sinh, an toàn; thang gợi ý: vòng đời 0,5; chỉ tiêu 0,3; an toàn 0,2. Tình huống 2: đo đường cơ sở, cùng số ngày và số người; phát hiện rò rỉ nhờ chuyên môn, nhắc dùng hợp lí nhưng không cắt nước rửa tay; báo lượng nước mỗi người mỗi ngày, chi phí và quyền tiếp cận; không tự sửa điện, bơm. Thang gợi ý: chuẩn hóa 0,4; giải pháp 0,3; an toàn và công bằng 0,3.