Giáo án Bài 4. Chọn giống vật nuôi

Gợi nhớ kiến thức đã có về mục tiêu chọn giống và tạo tình huống để HS nhận ra vai trò của tiêu chí bắt buộc.

GV chiếu tình huống: Hai cá thể cùng tuổi, cùng điều kiện nuôi. Cá thể A tăng 700 g/ngày nhưng không đạt tiêu chí sức khỏe bắt buộc. Cá thể B tăng 680 g/ngày và đạt mọi tiêu chí bắt buộc. Câu hỏi: Nên chọn cá thể nào làm giống? Vì sao?

HS nêu được kết luận ban đầu và ít nhất hai lí do: (1) A tăng nhanh hơn nhưng chưa đạt điều kiện sức khỏe bắt buộc nên chưa đủ điều kiện làm giống; (2) chênh lệch 20 g/ngày không thể bù cho tiêu chí bắt buộc. GV ghi các ý kiến lên bảng để đối chiếu cuối tiết.

Nêu được khái niệm và phân biệt chọn lọc hàng loạt với chọn lọc cá thể về đối tượng đánh giá, lượng thông tin, chi phí và thời gian.

HS làm việc theo cặp đôi, hoàn thành Phiếu học tập số 1. Nhiệm vụ: Đọc nội dung bài học, xác định đặc điểm của từng loại chọn lọc và điền vào bảng so sánh. GV nhấn mạnh: Ngoại hình phải gắn với chức năng và sức khỏe, không chỉ là màu sắc đẹp.

Bảng so sánh đúng nội dung:

• Chọn lọc hàng loạt: đánh giá nhiều cá thể chủ yếu theo chỉ tiêu quan sát, ghi chép trực tiếp; thường đơn giản và ít tốn kém.
• Chọn lọc cá thể: dùng thông tin sâu hơn về bản thân, tổ tiên và đời sau tùy chương trình giống; đánh giá có căn cứ hơn nhưng cần thời gian và tổ chức.
  Kết luận HS rút ra: Chọn lọc hàng loạt là chọn nhiều cá thể chủ yếu theo chỉ tiêu đánh giá trực tiếp của chúng; chọn lọc cá thể là chọn cá thể bằng hệ thông tin đánh giá sâu hơn theo chương trình giống.

Giải thích được tiêu chí bắt buộc là gì, vì sao không được bù bằng ưu điểm khác, và tính được tăng khối lượng bình quân bằng chênh lệch chia đúng thời gian.

Nhiệm vụ 1: GV nêu ví dụ tính toán: Cá thể mô hình tăng từ 30 lên 51 kg trong 30 ngày. Tính tăng khối lượng bình quân theo g/ngày.
Nhiệm vụ 2: Sắp xếp bốn bước xử lí hồ sơ học tập theo thứ tự trước–sau: (1) Nêu mục tiêu và tiêu chí bắt buộc; (2) Đọc hồ sơ cùng tuổi, cùng điều kiện; (3) Loại trường hợp không đạt bắt buộc; (4) Xếp hạng và nêu giới hạn dữ liệu.
HS thực hiện trong Phiếu học tập số 2, phần 1 và 2.

• Tính toán: $\dfrac{51-30}{30}=0{,}7\ \mathrm{kg/ngày}=700\ \mathrm{g/ngày}$.
• Thứ tự đúng: Nêu mục tiêu và tiêu chí bắt buộc → Đọc hồ sơ cùng tuổi cùng điều kiện → Loại trường hợp không đạt bắt buộc → Xếp hạng và nêu giới hạn dữ liệu. Bước sau dựa vào thông tin hoặc quyết định của bước trước.
• Kết luận HS rút ra: Tiêu chí bắt buộc là điều kiện phải đạt, không được bù bằng ưu điểm khác; chỉ tiêu xếp hạng chỉ được xét sau khi đã qua tiêu chí bắt buộc.

Vận dụng các khái niệm đã học để chọn đáp án đúng, điền thuật ngữ và nhận diện quan niệm sai về chỉ tiêu năng suất.

HS làm nhanh các câu trên học liệu số NeoEdu hoặc trên phiếu. Đề và đáp án:
Câu 1. Mô tả nào giải thích chính xác «Chọn lọc hàng loạt»? A. Chọn cá thể bằng hệ thông tin đánh giá sâu hơn theo chương trình giống; B. Chọn nhiều cá thể chủ yếu theo chỉ tiêu đánh giá trực tiếp của chúng; C. Điều kiện phải đạt, không được bù bằng ưu điểm khác.
Câu 2. Điền thuật ngữ: Điều kiện phải đạt, không được bù bằng ưu điểm khác. Đó là {{1}}.
Câu 3. Nhận định: «Chỉ cần năng suất cao là có thể bỏ qua khiếm khuyết sức khỏe trong mọi quyết định giống.» Đúng hay sai?
Câu 4. Chọn đúng hai kết luận có căn cứ: A. Sức khỏe và khả năng sinh sản, thích nghi là yêu cầu quan trọng; tiêu chí bắt buộc không được bù bằng năng suất. B. Chỉ cần năng suất cao là có thể bỏ qua khiếm khuyết sức khỏe trong mọi quyết định giống. C. Chọn lọc cá thể: Chọn cá thể bằng hệ thông tin đánh giá sâu hơn theo chương trình giống.

Đáp án:

• Câu 1: B.
• Câu 2: Tiêu chí bắt buộc.
• Câu 3: Sai. Sức khỏe và khả năng sinh sản, thích nghi là yêu cầu quan trọng; tiêu chí bắt buộc không được bù bằng năng suất.
• Câu 4: A và C. Ý B sai vì suy luận vượt quá điều kiện bắt buộc.
  Kết quả đúng từ 3/4 câu trở lên được xem là đạt yêu cầu.

Vận dụng quy trình xử lí hồ sơ để lập kết luận có căn cứ, nêu bằng chứng và giới hạn của dữ liệu cho tình huống giả định.

Tình huống: A tăng 700 g/ngày nhưng không đạt tiêu chí sức khỏe bắt buộc; B tăng 680 g/ngày và đạt mọi tiêu chí bắt buộc. Đây là hồ sơ giả định, không yêu cầu cân, quan sát hay thao tác trực tiếp với vật nuôi.
Nhiệm vụ: HS hoàn thành Phiếu học tập số 2, phần 3, gồm kết luận, bằng chứng và giới hạn an toàn; nhấn mạnh chênh lệch 20 g/ngày không bù được tiêu chí sức khỏe; cần tiếp tục đối chiếu khả năng sinh sản, nguồn gốc và mục tiêu chọn giống trước khi quyết định; hồ sơ giả định không thay thế đánh giá của thú y.

Kết luận mẫu đạt đủ điểm:

• Không chọn A chỉ vì tăng nhanh; B là ứng viên đạt điều kiện bắt buộc (0,25 điểm).
• Chênh lệch $20\ \mathrm{g/ngày}$ không bù được tiêu chí sức khỏe bắt buộc (0,25 điểm).
• Tiếp tục đối chiếu khả năng sinh sản, nguồn gốc và mục tiêu chọn giống trước quyết định; hồ sơ giả định không thay đánh giá thú y (0,25 điểm).
  Giới hạn: Hồ sơ chỉ có hai cá thể cùng tuổi và số liệu tăng trưởng, chưa đủ để kết luận cho cả đàn.