Giáo án Bài 13. Một số bệnh phổ biến ở gia cầm và biện pháp phòng, trị

Huy động hiểu biết ban đầu của HS, nêu vấn đề và xác định nhiệm vụ học tập của bài.

GV chiếu tình huống: «Gần trường có thông tin chim chết bất thường. Nhóm học sinh muốn nhặt mang về lớp chụp ảnh và thử tìm bệnh.» GV đặt câu hỏi: (1) Theo em, việc đầu tiên cần làm khi gặp tình huống này là gì? (2) Nhóm bạn muốn nhặt chim về lớp để chụp ảnh và tự tìm bệnh có phù hợp không, vì sao? (3) Để biết chim chết vì bệnh gì, cần những thông tin nào?

Các ý kiến ban đầu của HS được ghi trên bảng. Kết quả mong đợi: HS nhận ra không nên nhặt, mang chim về lớp hay tự kết luận bệnh từ ảnh; câu hỏi định hướng của bài được ghi lên bảng: Có những bệnh phổ biến nào ở gia cầm? Mỗi bệnh do tác nhân nào gây ra? Khi nghi dịch cần làm gì?

Giải thích và phân biệt được bệnh Newcastle, cúm gia cầm và tụ huyết trùng gia cầm về khái niệm, tác nhân gây bệnh và biểu hiện chính.

HS hoạt động theo kĩ thuật nhóm chuyên gia. Ba nhóm chuyên gia lần lượt tìm hiểu Newcastle, cúm gia cầm, tụ huyết trùng gia cầm bằng cách đọc sách và trả lời Phiếu học tập số 1. Sau đó các chuyên gia quay về nhóm gốc để chia sẻ và ghép thông tin thành bảng so sánh ba bệnh.

Kết quả của Phiếu học tập số 1 và bảng so sánh ba bệnh trên bảng nhóm:

• Newcastle: bệnh truyền nhiễm do virus ở gia cầm, có thể ảnh hưởng hô hấp, tiêu hóa và thần kinh.
• Cúm gia cầm: bệnh do virus cúm A ở chim; một số chủng gây nguy cơ cho người.
• Tụ huyết trùng gia cầm: bệnh nhiễm khuẩn liên quan Pasteurella multocida ở gia cầm.
  Kiến thức HS rút ra: ba bệnh khác nhau về tác nhân (virus hay vi khuẩn) và về mức độ nguy cơ với người; chỉ có dấu hiệu bệnh chưa đủ để kết luận, cần báo chuyên môn khi gia cầm kém ăn, giảm đẻ, khó thở hoặc chết bất thường.

Vận dụng được nguyên tắc phòng bệnh và quy tắc xử lí khi nghi dịch; nhận biết khi nào cần báo thú y và khi nào cần liên hệ y tế.

HS làm việc theo kĩ thuật khăn trải bàn. Mỗi nhóm 4 HS thảo luận nội dung phòng bệnh (bốn nguyên tắc: quản lí nguồn giống, giới hạn tiếp xúc không kiểm soát với chim hoang, vệ sinh khu nuôi, vaccine theo hướng dẫn thú y) và nội dung khi nghi dịch (không vận chuyển, bán hay giết mổ tự phát; báo thú y; tuân thủ chỉ đạo). Câu hỏi GV đặt ra: (1) Vì sao phải hạn chế tiếp xúc với chim hoang? (2) Vì sao không được tự bán hay giết mổ gia cầm nghi bệnh, dù thịt trông vẫn bình thường? (3) Người có tiếp xúc nguy cơ cần làm gì?

Khăn trải bàn của nhóm gồm ô trung tâm là nội dung chung và 4 ô xung quanh là ý kiến cá nhân đã thống nhất. Kiến thức HS rút ra:

• Phòng bệnh: quản lí nguồn giống, hạn chế tiếp xúc không kiểm soát với chim hoang, giữ vệ sinh khu nuôi, tiêm vaccine theo hướng dẫn của cơ quan thú y.
• Không dùng kháng sinh thường quy để phòng bệnh; thuốc điều trị (nếu cần) phải theo chỉ định thú y hợp pháp.
• Khi nghi dịch: không vận chuyển, bán hay giết mổ tự phát; báo thú y và tuân thủ chỉ đạo.
• Người có tiếp xúc nguy cơ hoặc có triệu chứng: liên hệ y tế, không tự chẩn đoán.

Vận dụng kiến thức về ba bệnh và biện pháp phòng, xử lí để trả lời đúng các câu hỏi trắc nghiệm, ghép và sắp xếp.

HS làm lần lượt các bài tập sau (có thể làm trên học liệu số NeoEdu với bài tập tương tác):
Bài 1. Trong một số bệnh phổ biến ở gia cầm và biện pháp phòng, trị, mô tả nào giải thích chính xác «Newcastle»? A. Bệnh do virus cúm A ở chim, một số chủng gây nguy cơ cho người; B. Bệnh truyền nhiễm do virus ở gia cầm, có thể ảnh hưởng hô hấp, tiêu hóa và thần kinh; C. Bệnh nhiễm khuẩn liên quan Pasteurella multocida ở gia cầm.
Bài 2. Ghép mỗi khái niệm với mô tả riêng: Newcastle; Cúm gia cầm; Tụ huyết trùng gia cầm.
Bài 3. Gia cầm chết bất thường có thể đem bán hoặc tự chế biến nếu bề ngoài thịt vẫn bình thường. Đúng hay sai?
Bài 4. Chọn thuật ngữ phù hợp: «Bệnh nhiễm khuẩn liên quan Pasteurella multocida ở gia cầm. Đó là {{1}}.»
Bài 5. Sắp xếp quy trình xử lí khi gặp thông tin chim chết bất thường theo thứ tự trước–sau: (a) Không vận chuyển, buôn bán hoặc mổ khám; (b) Nhận thông tin chim chết bất thường; (c) Theo chỉ đạo và lưu thông tin cần thiết; (d) Giữ khoảng cách và báo người lớn, thú y.
Bài 6. Hồ sơ giả định ghi sản lượng từ 500 xuống 450 quả/ngày. Mức giảm tương đối là bao nhiêu phần trăm?
Bài 7. Chọn đúng hai kết luận có căn cứ: A. Không bán hay chế biến động vật nghi bệnh; cần báo thú y, tránh tiếp xúc và làm theo chỉ đạo bảo vệ cộng đồng. B. Gia cầm chết bất thường có thể đem bán hoặc tự chế biến nếu bề ngoài thịt vẫn bình thường. C. Cúm gia cầm: bệnh do virus cúm A ở chim, một số chủng gây nguy cơ cho người.

Đáp án:
Bài 1: B.
Bài 2: Newcastle – bệnh truyền nhiễm do virus ở gia cầm, có thể ảnh hưởng hô hấp, tiêu hóa và thần kinh; Cúm gia cầm – bệnh do virus cúm A ở chim, một số chủng gây nguy cơ cho người; Tụ huyết trùng gia cầm – bệnh nhiễm khuẩn liên quan Pasteurella multocida ở gia cầm.
Bài 3: Sai. Không bán hay chế biến động vật nghi bệnh; cần báo thú y, tránh tiếp xúc.
Bài 4: Tụ huyết trùng gia cầm.
Bài 5: (b) → (d) → (a) → (c). Bước sau dựa vào thông tin hoặc quyết định của bước trước.
Bài 6: $\dfrac{500-450}{500}\times 100\% = 10\%$. Giảm đẻ không tự xác định được nguyên nhân bệnh.
Bài 7: A và C. Ý B sai vì suy luận vượt quá điều kiện cho phép.

Vận dụng kiến thức để lập kết luận và hồ sơ cho tình huống thực tế; đánh giá được phương án nhặt chim chết mang về lớp để chụp ảnh và tìm bệnh.

HS hoàn thành Phiếu học tập số 2 với tình huống: «Gần trường có thông tin chim chết bất thường. Nhóm học sinh muốn nhặt mang về lớp chụp ảnh và thử tìm bệnh. Đánh giá.» Đây là hồ sơ giả định, không yêu cầu thực hiện thao tác vật lí. HS cần trình bày kết luận, bằng chứng và giới hạn an toàn. Phần chưa xong trên lớp được giao về nhà.

Hồ sơ mẫu của HS gồm:

• Kết luận: không nhặt hoặc mang chim về lớp.
• Bằng chứng: chim chết bất thường có thể có nguy cơ sức khỏe; ảnh chụp không đủ để chẩn đoán bệnh.
• Hành động: giữ khoảng cách, báo người lớn và cơ quan thú y; người có nguy cơ sức khỏe liên hệ y tế.
• Giới hạn an toàn: không lấy mẫu, nuôi cấy, mổ khám hay tự tiêu hủy; chỉ dùng tài liệu và hồ sơ an toàn để học tập.
  Tiêu chí đánh giá: mỗi tiêu chí (kết luận, bằng chứng, hành động) đủ nội dung đạt 0,25 điểm; đúng nhưng thiếu căn cứ hoặc chi tiết đạt 0,125 điểm; sai hoặc thiếu đạt 0 điểm.