Giáo án Bài 12. Một số bệnh phổ biến ở lợn và biện pháp phòng, trị

Huy động kiến thức nền về biểu hiện bất thường ở lợn và nhận thấy kém ăn, ho chỉ là tín hiệu cảnh báo, chưa đủ để kết luận bệnh.

GV trình chiếu đoạn hồ sơ giả định: «Hồ sơ mô hình có 120 con, 6 con được ghi kém ăn.» HS tính tỉ lệ kém ăn theo phần trăm và trả lời câu hỏi: «Từ con số này, em có thể kết luận lợn bị bệnh gì không?» HS nêu thêm các câu hỏi mình muốn tìm hiểu trong bài.

• Tỉ lệ kém ăn: $\dfrac{6}{120}\times 100 = 5\%$.
• Kết luận: 5% chưa đủ để xác định bệnh cụ thể hay mức lây nhiễm; kém ăn chỉ là tín hiệu cảnh báo cần theo dõi và báo thú y.
• Danh sách 3–5 câu hỏi của HS ghi lên bảng, làm cơ sở cho bài học.

Nêu được khái niệm, tác nhân gây bệnh của dịch tả lợn cổ điển, tai xanh và tụ huyết trùng lợn; phân biệt dịch tả lợn cổ điển với dịch tả lợn châu Phi.

HS làm việc theo kĩ thuật mảnh ghép. Vòng 1: nhóm chuyên gia gồm 3 HS, mỗi nhóm nghiên cứu một bệnh theo Phiếu học tập số 1 (khái niệm, tác nhân, lưu ý phân biệt). Vòng 2: ghép nhóm mới, mỗi nhóm có đủ ba chuyên gia, trình bày và hoàn thiện bảng so sánh ba bệnh. Câu hỏi trọng tâm: «Tác nhân gây bệnh của từng bệnh là gì?», «Dịch tả lợn cổ điển có đồng nhất với dịch tả lợn châu Phi không?»

Bảng so sánh ba bệnh HS hoàn thành:

• Dịch tả lợn cổ điển: bệnh truyền nhiễm ở lợn do virus, khác dịch tả lợn châu Phi.
• Tai xanh: hội chứng virus ở lợn liên quan rối loạn sinh sản và hô hấp.
• Tụ huyết trùng lợn: bệnh nhiễm khuẩn liên quan Pasteurella multocida.
  Kết luận HS rút ra: dịch tả lợn cổ điển và tai xanh do virus; tụ huyết trùng lợn liên quan vi khuẩn, không đồng nhất với hai bệnh còn lại.

Trình bày được các biện pháp phòng bệnh và nguyên tắc xử lí khi nghi bệnh; giải thích được vì sao không tự điều trị, không bán chạy và không tự mổ khám hay xử lí xác.

HS hoạt động nhóm 4 người theo kĩ thuật khăn trải bàn. Nhóm vẽ sơ đồ ở giữa khăn gồm hai nhánh: «Phòng bệnh» (nguồn giống, kiểm soát ra vào, vệ sinh, môi trường nuôi, vaccine đúng chương trình thú y) và «Khi nghi bệnh» (báo ngay người phụ trách/thú y, hạn chế di chuyển đàn, không bán chạy, không tự mổ, điều trị, xử lí xác). Câu hỏi thảo luận: «Vì sao kháng sinh không trực tiếp điều trị bệnh do virus?», «Vì sao người chăn nuôi không tự quyết định điều trị?»

Sơ đồ khăn trải bàn của nhóm gồm:

• Phòng bệnh: nguồn giống rõ ràng; kiểm soát người và phương tiện ra vào; vệ sinh chuồng trại; môi trường nuôi phù hợp; vaccine đúng chương trình thú y.
• Khi nghi bệnh: báo ngay người phụ trách và thú y; hạn chế di chuyển đàn; không bán chạy; không tự mổ, điều trị hay xử lí xác.
• Lưu ý: kháng sinh không trực tiếp điều trị nguyên nhân virus; bác sĩ thú y quyết định chẩn đoán và xử lí dịch.
• Cập nhật 2026: không dùng kháng sinh thường quy để phòng bệnh; lộ trình Điều 12 khoản 3 Nghị định 13/2020 trong VBHN 23/VBHN-BNNMT kết thúc chậm nhất 31/12/2025.

Vận dụng đúng khái niệm, tác nhân gây bệnh và phân biệt các bệnh qua bài tập trắc nghiệm, ghép và điền khuyết.

HS làm bài tập 1, 2, 4 trong Phiếu học tập số 1 hoặc trên học liệu NeoEdu (bài tập tương tác). GV đặt câu hỏi: «Vì sao mô tả A và C không đúng với dịch tả lợn cổ điển?», «Thuật ngữ nào phù hợp với mô tả “Bệnh nhiễm khuẩn liên quan Pasteurella multocida”?»

Đề và đáp án:

• Bài 1: Mô tả nào giải thích chính xác «Dịch tả lợn cổ điển»? A. Hội chứng virus ở lợn liên quan rối loạn sinh sản và hô hấp; B. Bệnh truyền nhiễm ở lợn do virus, khác dịch tả lợn châu Phi; C. Bệnh nhiễm khuẩn liên quan Pasteurella multocida. Đáp án: B. Hai mô tả còn lại thuộc tai xanh và tụ huyết trùng lợn.
• Bài 2: Ghép khái niệm với vai trò riêng, không coi là đồng nghĩa. Dịch tả lợn cổ điển – Bệnh truyền nhiễm ở lợn do virus, khác dịch tả lợn châu Phi; Tai xanh – Hội chứng virus ở lợn liên quan rối loạn sinh sản và hô hấp; Tụ huyết trùng lợn – Bệnh nhiễm khuẩn liên quan Pasteurella multocida.
• Bài 4: Chọn thuật ngữ phù hợp với mô tả «Bệnh nhiễm khuẩn liên quan Pasteurella multocida». Đáp án: Tụ huyết trùng lợn.

Đánh giá được tính đúng–sai của các nhận định, nhận ra quan niệm sai về màu tai và sắp xếp đúng quy trình báo cáo khi nghi bệnh.

HS làm bài tập 3, 5, 6, 7. Bài 3 là nhận định đúng sai về màu tai. Bài 5 yêu cầu sắp xếp quy trình xử lí hồ sơ học tập theo quan hệ trước–sau (không phải hướng dẫn tự vận hành thiết bị hay xử lí vật nuôi). Bài 6 tính tỉ lệ. Bài 7 chọn hai kết luận có căn cứ. GV hỏi: «Vì sao không thấy tai màu xanh vẫn chưa thể loại trừ tai xanh?»

Đề và đáp án:

• Bài 3: «Không thấy tai màu xanh thì chắc chắn lợn không mắc tai xanh.» Đáp án: Sai. Biểu hiện thay đổi theo trường hợp; màu tai không đủ loại trừ hay xác nhận bệnh, cần thú y chẩn đoán.
• Bài 5: Sắp xếp quy trình: Ghi nhận bất thường qua hồ sơ an toàn → Báo chủ cơ sở và thú y → Không vận chuyển hoặc bán chạy đàn nghi bệnh → Theo chỉ đạo và lưu thông tin xử lí.
• Bài 6: Hồ sơ mô hình có 120 con, 6 con được ghi kém ăn. Tỉ lệ: $\dfrac{6}{120}\times 100 = 5$ (đơn vị %). Không thể từ 5% suy ra bệnh cụ thể hoặc mức lây nhiễm.
• Bài 7: Chọn đúng hai kết luận có căn cứ. Đáp án: A («Biểu hiện thay đổi theo trường hợp; màu tai không đủ loại trừ hay xác nhận bệnh, cần thú y chẩn đoán.») và C («Tai xanh: Hội chứng virus ở lợn liên quan rối loạn sinh sản và hô hấp»). Ý B sai vì suy luận vượt điều kiện.

Lập kết luận và đề xuất phản hồi có căn cứ cho tình huống hồ sơ giả định; trình bày được bằng chứng và giới hạn an toàn.

Tình huống (Phiếu học tập số 2): «Hồ sơ ghi vài lợn kém ăn và ho, chưa có chẩn đoán. Người quản lí muốn bán gấp và tự dùng thuốc. Đề xuất phản hồi.» HS viết đoạn phản hồi gồm ba nội dung: (1) không bán chạy và không tự điều trị; (2) ghi thời điểm, số con, báo thú y, kiểm soát di chuyển theo chỉ đạo chuyên môn, thực hiện an toàn sinh học và cập nhật pháp luật kháng sinh năm 2026; (3) giới hạn: HS không vào đàn, không lấy mẫu, không tiêm, không mổ khám; mọi xử lí thuộc người có trách nhiệm.

Đoạn phản hồi mẫu, HS viết bằng lời của mình:

• Không bán chạy hay tự điều trị từ dấu hiệu chung. Kém ăn và ho có nhiều nguyên nhân nên không đủ để kết luận bệnh.
• Cần ghi thời điểm xuất hiện, số con và biểu hiện vào hồ sơ; báo ngay thú y để chẩn đoán.
• Kiểm soát di chuyển đàn theo chỉ đạo chuyên môn; thực hiện an toàn sinh học; cập nhật quy định về kháng sinh năm 2026, không dùng kháng sinh thường quy để phòng bệnh.
• Giới hạn: học sinh không tham gia khám, lấy mẫu, tiêm hay mổ khám; mọi xử lí thuộc người có trách nhiệm.
  Tiêu chí chấm gợi ý (tối đa 1 điểm, mỗi tiêu chí 0,25 điểm): đủ nội dung 0,25; đúng nhưng thiếu căn cứ hoặc chi tiết 0,125; sai hoặc thiếu 0.