Giáo án Bài 14. Một số bệnh phổ biến ở trâu, bò và biện pháp phòng, trị

Huy động kiến thức nền và xác định vấn đề: phân biệt dấu hiệu nghi ngờ với kết luận chẩn đoán bệnh.

GV chiếu tình huống: «Hồ sơ có 40 bò, 2 con được ghi bất thường vùng miệng. Tỉ lệ con được ghi bất thường bao nhiêu phần trăm?». HS trả lời ba câu hỏi: (1) Hai con bò đã được kết luận mắc bệnh chưa? (2) Ai có thẩm quyền chẩn đoán? (3) Người chăn nuôi nên làm gì ngay?

HS nêu được: 2 con bất thường chỉ là dấu hiệu nghi ngờ, chưa phải chẩn đoán; chẩn đoán thuộc về thú y có thẩm quyền; cần báo ngay người phụ trách, không tự xử lí. Tỉ lệ $\dfrac{2}{40}\times 100 = 5\%$ là tỉ lệ con được ghi nhận bất thường, không phải tỉ lệ bệnh đã xác định.

Giải thích được khái niệm lở mồm long móng, nêu được tác nhân, đối tượng ảnh hưởng và nguyên tắc xử lí khi nghi bệnh.

Nhóm 4 HS làm việc theo kĩ thuật khăn trải bàn với Phiếu học tập số 1 (phần A). Đọc sách giáo khoa và học liệu NeoEdu, trả lời: (1) Tác nhân gây bệnh là gì? (2) Bệnh ảnh hưởng đến động vật nào? (3) Tổn thương nào cần chuyên môn đánh giá? (4) Vì sao học sinh không tự kiểm tra trực tiếp? (5) Khi nghi bệnh cần làm gì và không được làm gì?

Lở mồm long móng là bệnh virus truyền nhiễm ở động vật móng guốc chẵn, có thể gây tổn thương miệng và móng. Tổn thương vùng miệng và móng là dấu hiệu cần thú y đánh giá; học sinh không kiểm tra trực tiếp. Khi nghi bệnh: báo ngay cho người phụ trách; không bán chạy; không tự giết mổ hoặc xử lí xác; cách li, tiêu độc, điều trị và biện pháp dịch do người có trách nhiệm quyết định.

Nêu được khái niệm tụ huyết trùng trâu bò, tác nhân Pasteurella multocida, dấu hiệu cần lưu ý và phân biệt với lở mồm long móng.

Nhóm chuyên gia (mỗi nhóm nhận một bệnh) hoàn thành Phiếu học tập số 1 (phần B và phần C). Trả lời: (1) Tác nhân gây bệnh là gì? (2) Dấu hiệu nào cho thấy bệnh có thể nặng? (3) Vì sao dấu hiệu lâm sàng không thay thế xét nghiệm và chẩn đoán thú y? (4) Điểm khác nhau chính giữa hai bệnh về tác nhân và dấu hiệu là gì?

Tụ huyết trùng trâu bò là bệnh nhiễm khuẩn liên quan vi khuẩn Pasteurella multocida ở trâu bò, có thể diễn biến nặng với sốt, khó thở, sưng vùng hầu. Dấu hiệu lâm sàng chỉ là gợi ý; chẩn đoán cần xét nghiệm và thú y. Bảng so sánh:

• Tác nhân: lở mồm long móng là virus; tụ huyết trùng là vi khuẩn Pasteurella multocida.
• Đối tượng: lở mồm long móng ở động vật móng guốc chẵn; tụ huyết trùng ở trâu bò.
• Dấu hiệu nổi bật: lở mồm long móng là tổn thương miệng và móng; tụ huyết trùng là sốt, khó thở, sưng vùng hầu.
• Xử lí: cả hai đều báo ngay và chờ chẩn đoán thú y.

Nêu được các biện pháp phòng bệnh và giải thích vì sao không dùng kháng sinh thường quy để phòng bệnh theo lời khuyên cũ.

HS làm việc theo cặp đôi. Liệt kê các biện pháp phòng bệnh trong sách giáo khoa. Đọc phần cập nhật 2026 và trả lời: (1) Kiểm soát vận chuyển nhằm mục đích gì? (2) Vì sao không kế thừa lịch kháng sinh phòng bệnh từ tài liệu cũ? (3) Thuốc điều trị nếu cần được quyết định như thế nào?

Các biện pháp phòng bệnh: nguồn giống hợp lệ; kiểm dịch theo yêu cầu; điều kiện nuôi phù hợp; kiểm soát vận chuyển (biện pháp quản lí di chuyển động vật nhằm hạn chế nguy cơ lây bệnh theo quy định); vaccine theo cơ quan thú y.
Kết luận: không dùng kháng sinh thường quy để phòng bệnh. Lộ trình Điều 12 khoản 3 Nghị định 13/2020 trong VBHN 23/VBHN-BNNMT kết thúc chậm nhất 31/12/2025, quy định hiện hành được ưu tiên. Thuốc điều trị (nếu cần) phải theo chỉ định thú y hợp pháp; trang học không có liều hay phác đồ.

Củng cố phân biệt khái niệm, nhận biết nhận định đúng sai và tính toán tỉ lệ phần trăm trong hồ sơ.

HS làm bài tập tương tác trên NeoEdu (hoặc Phiếu học tập số 2 nếu không có thiết bị). Gồm 8 câu: trắc nghiệm khái niệm, ghép khái niệm, nhận định đúng sai, điền thuật ngữ, sắp xếp quy trình, tính tỉ lệ, chọn kết luận có căn cứ và đề xuất chỉnh cho tình huống kháng sinh năm 2026.

Đề và đáp án:

1. Mô tả giải thích đúng «Lở mồm long móng»: B (bệnh virus truyền nhiễm ở động vật móng guốc chẵn, có thể gây tổn thương miệng và móng).
2. Ghép: Lở mồm long móng – bệnh virus ở động vật móng guốc chẵn, gây tổn thương miệng và móng; Tụ huyết trùng trâu bò – bệnh nhiễm khuẩn liên quan Pasteurella multocida ở trâu bò; Kiểm soát vận chuyển – biện pháp quản lí di chuyển động vật nhằm hạn chế nguy cơ lây bệnh theo quy định.
3. Nhận định «Bò có tổn thương miệng chỉ cần học sinh chạm kiểm tra rồi tự bôi thuốc»: Sai. Tổn thương cần thú y đánh giá; học sinh không khám hoặc điều trị.
4. Thuật ngữ phù hợp với mô tả «biện pháp quản lí di chuyển động vật nhằm hạn chế nguy cơ lây bệnh theo quy định»: kiểm soát vận chuyển.
5. Sắp xếp quy trình: Ghi dấu hiệu được người phụ trách báo → Liên hệ thú y có thẩm quyền → Giữ nguyên kiểm soát di chuyển theo chỉ đạo → Lưu hồ sơ và theo biện pháp được duyệt.
6. Hồ sơ có 40 bò, 2 con bất thường: $\dfrac{2}{40}\times 100 = 5\%$. Đáp số: $5\%$.
7. Chọn hai kết luận có căn cứ: A (tổn thương cần thú y đánh giá) và C (định nghĩa tụ huyết trùng trâu bò).
8. Tình huống kháng sinh năm 2026: tiêu chí chấm tối đa 1 điểm, gồm (1) không áp dụng kháng sinh thường quy để phòng bệnh theo lời khuyên cũ (0,25); (2) lộ trình pháp lí kết thúc chậm nhất 31/12/2025, quy định hiện hành được ưu tiên (0,25); (3) phòng bằng quản lí đàn, điều kiện nuôi, an toàn sinh học và vaccine theo thú y; điều trị nếu cần theo chỉ định hợp pháp, không nêu liều hay thuốc thay thế (0,5).

Vận dụng kiến thức để lập kết luận và hồ sơ đề xuất chỉnh cho tình huống thực tế, trình bày bằng chứng và giới hạn an toàn.

Nhóm 4 HS nhận tình huống giả định: «Chủ cơ sở nói năm 2026 dùng kháng sinh định kì phòng tụ huyết trùng vì một trang sách cũ khuyên như vậy. Đề xuất chỉnh.». Mỗi nhóm viết hồ sơ một trang theo Phiếu học tập số 2 (phần C) gồm: kết luận; bằng chứng (quy định hiện hành, lộ trình kết thúc chậm nhất 31/12/2025); biện pháp phòng thay thế; giới hạn an toàn. Đây là hồ sơ giả định, không yêu cầu thao tác vật lí.

Hồ sơ đề xuất mẫu gồm:

• Kết luận: không áp dụng kháng sinh thường quy để phòng tụ huyết trùng theo lời khuyên cũ.
• Bằng chứng: lộ trình Điều 12 khoản 3 Nghị định 13/2020 trong VBHN 23/VBHN-BNNMT kết thúc chậm nhất 31/12/2025; quy định hiện hành được ưu tiên.
• Biện pháp phòng: quản lí đàn, điều kiện nuôi, an toàn sinh học và vaccine theo thú y.
• Điều trị (nếu cần): theo chỉ định thú y hợp pháp.
• Giới hạn an toàn: không nêu liều hay thuốc thay thế; học sinh không can thiệp vào đàn; khi nghi bệnh báo ngay để thú y đánh giá.