Giáo án Tổng kết Chương V

Kích hoạt kiến thức cũ về ba bộ phận chính của hệ thống cơ khí động lực và xác định nhiệm vụ ôn tập của tiết học.

HS quan sát sơ đồ khối trên bảng: Nguồn động lực → Hệ truyền lực → Máy công tác. GV nêu câu hỏi: "Trong sơ đồ này, bộ phận nào cung cấp cơ năng, bộ phận nào truyền và biến đổi chuyển động, mômen, bộ phận nào trực tiếp thực hiện nhiệm vụ?" Sau đó HS trả lời nhanh cá nhân.

HS nêu đúng: Nguồn động lực là bộ phận cung cấp cơ năng cho hệ thống; Hệ truyền lực là bộ phận truyền và biến đổi chuyển động, mômen; Máy công tác là bộ phận trực tiếp thực hiện nhiệm vụ của hệ thống. HS xác định được nhiệm vụ tiết học: hệ thống hóa khái niệm, luyện tập tính toán và giải một hồ sơ tổng hợp.

Hệ thống hóa vai trò của nguồn động lực, hệ truyền lực, máy công tác và giải thích ý nghĩa của hiệu suất đối với công suất đầu ra.

Nhóm 4 người hoàn thành Phiếu học tập số 1 theo kĩ thuật ghép thẻ và khăn trải bàn: mỗi nhóm ghép thẻ khái niệm với thẻ vai trò, sau đó trả lời câu hỏi: "Vì sao công suất tới máy công tác luôn nhỏ hơn công suất nguồn khi có hệ truyền lực?" Nhóm ghi kết luận vào ô trung tâm khăn trải bàn.

Kết quả ghép đúng: Nguồn động lực – Bộ phận cung cấp cơ năng cho hệ thống; Hệ truyền lực – Bộ phận truyền và biến đổi chuyển động, mômen; Máy công tác – Bộ phận trực tiếp thực hiện nhiệm vụ của hệ thống. Kết luận nhóm: Hệ truyền lực có tổn hao, chỉ truyền và biến đổi cơ năng chứ không tạo thêm năng lượng, nên công suất đầu ra nhỏ hơn đầu vào; hiệu suất càng thấp thì phần công suất hao phí càng lớn.

Phân biệt đúng ba hoạt động nghề: bảo dưỡng, sửa chữa, chẩn đoán; nêu nguyên tắc ghi chép hồ sơ dựa trên bằng chứng.

Mảnh ghép: mỗi nhóm gồm 3 thành viên, mỗi người phụ trách một khái niệm (Bảo dưỡng, Sửa chữa, Chẩn đoán) theo Phiếu học tập số 2. Sau khi nghiên cứu, các thành viên về nhóm mới để trình bày. Cuối cùng cả nhóm trả lời: "Vì sao không nên thay phụ tùng chỉ theo một mã lỗi?" và "Biên bản ghi đã thay lọc khi cơ sở mới chỉ kiểm tra là đúng hay sai?"

Bảo dưỡng: Hoạt động có kế hoạch giúp duy trì trạng thái làm việc phù hợp. Sửa chữa: Khắc phục hư hỏng để phục hồi chức năng. Chẩn đoán: Phân tích dấu hiệu và dữ liệu để xác định nguyên nhân có căn cứ. Kết luận: Không nên thay phụ tùng chỉ theo một mã lỗi vì mã có thể liên quan mạch, cảm biến hoặc điều kiện khác, cần xác minh trước khi quyết định sửa. Biên bản ghi đã thay lọc là SAI; biên bản phải ghi đúng việc kiểm và kết quả, không ghi thay khi chưa thay.

Vận dụng công thức hiệu suất để tính công suất và phân biệt được phát biểu đúng, sai về hệ thống cơ khí động lực.

HS làm bài tập 1 đến 6 trong danh sách dưới đây; sau đó làm bài tập tương tác trên trang NeoEdu nếu có thiết bị. Đề bài tập:

• Bài 1: Mô tả nào giải thích chính xác "Nguồn động lực"? A. Bộ phận truyền và biến đổi chuyển động, mômen; B. Bộ phận cung cấp cơ năng cho hệ thống; C. Bộ phận trực tiếp thực hiện nhiệm vụ của hệ thống.
• Bài 2: Mô tả nào giải thích chính xác "Bảo dưỡng"? A. Khắc phục hư hỏng để phục hồi chức năng; B. Hoạt động có kế hoạch giúp duy trì trạng thái làm việc phù hợp; C. Phân tích dấu hiệu và dữ liệu để xác định nguyên nhân có căn cứ.
• Bài 3: Hệ truyền lực luôn tạo thêm năng lượng để công suất đầu ra lớn hơn đầu vào. Đúng hay sai?
• Bài 4: Một mã cảnh báo luôn chứng minh bộ phận mang tên mã đó đã hỏng. Đúng hay sai?
• Bài 5: Nguồn có công suất $5\,\mathrm{kW}$, truyền lực hiệu suất $0{,}9$. Công suất tới máy công tác bằng bao nhiêu kW?
• Bài 6: Hồ sơ bảo dưỡng ghi 4 hạng mục, mỗi mục 15 phút và thêm 20 phút tổng hợp. Tổng thời gian bao nhiêu phút?

Đáp án: Bài 1: B (Nguồn động lực: bộ phận cung cấp cơ năng cho hệ thống). Bài 2: B (Bảo dưỡng: hoạt động có kế hoạch giúp duy trì trạng thái làm việc phù hợp). Bài 3: Sai (truyền lực có tổn hao và không tạo năng lượng). Bài 4: Sai (mã có thể liên quan mạch, cảm biến hoặc điều kiện khác; cần xác minh trước khi quyết định sửa). Bài 5: $5 \times 0{,}9 = 4{,}5$ kW; phần $0{,}5$ kW là công suất hao phí. Bài 6: $4 \times 15 + 20 = 80$ phút; thời lượng không phải bằng chứng về chất lượng.

Vận dụng toàn bộ kiến thức chương để phân tích một hồ sơ giả định, trình bày kết luận kèm bằng chứng và giới hạn an toàn.

HS làm Phiếu học tập số 2 (phần Hồ sơ tổng hợp), gồm hai tình huống giả định, không yêu cầu thao tác vật lí:

• Tình huống 1: Máy bơm dùng động cơ điện, nối với bơm qua khớp nối. Phân tích ba khâu (nguồn, truyền lực, máy công tác) và nêu một giới hạn khi muốn tăng lưu lượng.
• Tình huống 2: Khách yêu cầu ghi đã thay lọc dù cơ sở mới kiểm tra. Trình bày nguyên tắc nghề và nội dung biên bản đúng.
  Yêu cầu: nêu kết luận, bằng chứng và giới hạn an toàn cho mỗi tình huống.

Tình huống 1: Động cơ điện là nguồn động lực; khớp nối là hệ truyền lực; bơm là máy công tác. Khớp nối truyền cơ năng, không tạo thêm năng lượng. Không thể chỉ tăng tốc động cơ nếu bơm hoặc đường ống không cho phép; phải xem đặc tính và công suất của cả hệ thống. Tình huống 2: Không ghi thay khi chưa thay. Biên bản phải phân biệt kiểm tra, bảo dưỡng và thay thế thực tế; ghi đúng việc kiểm và kết quả, nêu khuyến nghị tiếp theo để người phụ trách thống nhất với khách hàng; không tự sửa hoặc kí xác nhận thay người có trách nhiệm.