Giáo án Bài 14. An toàn lao động và bảo vệ môi trường trong sản xuất cơ khí

Huy động hiểu biết ban đầu của HS về các nguy cơ trong xưởng và xác định vấn đề cần giải quyết của bài.

HS quan sát hình ảnh hoặc mô tả ngắn một buổi tiện trong xưởng, nêu những điều có thể gây nguy hiểm mà các em nhìn thấy hoặc đã nghe kể. Câu hỏi: "Trong xưởng cơ khí, những gì có thể gây tai nạn hoặc ảnh hưởng sức khỏe? Làm sao để giảm những nguy cơ đó?"

Danh sách nguy cơ HS nêu được, gồm tối thiểu: vật quay, kẹp cuốn, phoi sắc, tiếng ồn, bụi, nhiệt, điện, hóa chất. Câu hỏi định hướng bài: Làm thế nào để quản lí rủi ro theo đúng thứ tự ưu tiên và bảo vệ môi trường trong sản xuất cơ khí?

Phân biệt được biện pháp kĩ thuật, biện pháp tổ chức và bảo hộ cá nhân; giải thích được thứ tự ưu tiên trong quản lí rủi ro.

Hoạt động theo nhóm 4 bằng kĩ thuật mảnh ghép. Mỗi nhóm nhận Phiếu học tập số 1 và bộ thẻ khái niệm. Nhiệm vụ: đọc mục Kiến thức và Khái niệm trong sách, ghép thẻ, sau đó trả lời: (1) Biện pháp kĩ thuật, biện pháp tổ chức, bảo hộ cá nhân khác nhau ở điểm nào? (2) Vì sao phải ưu tiên loại bỏ hoặc thay thế nguy cơ trước? (3) Vì sao bảo hộ cá nhân không được dùng để thay thế che chắn?

Kết quả ghép đúng: Biện pháp kĩ thuật là thay đổi thiết bị hoặc che chắn để giảm tiếp xúc nguy cơ; Biện pháp tổ chức là quy định công việc, đào tạo và phân quyền để giảm rủi ro; Bảo hộ cá nhân là phương tiện bảo vệ người lao động trước nguy cơ còn lại. Thứ tự ưu tiên: loại bỏ hoặc thay thế nguy cơ, biện pháp kĩ thuật, biện pháp tổ chức, bảo hộ cá nhân. Kết luận của HS: bảo hộ cá nhân là lớp bổ sung, không phải lí do bỏ che chắn.

Phân biệt được dừng khẩn cấp và cô lập năng lượng; nêu được cách kiểm soát tác động môi trường và đánh giá một phương án giảm phế liệu.

Hoạt động cặp đôi (think-pair-share). GV nêu hai nhóm nội dung: (1) Dừng khẩn cấp và cô lập năng lượng có chức năng khác nhau như thế nào? Vì sao công tác bảo dưỡng cần người đủ thẩm quyền? (2) Tách phoi theo loại giúp gì? Giẻ dính dầu, dung dịch và chất thải nguy hại xử lí thế nào? Một phương án giảm phế liệu chỉ tốt khi nào? Mỗi cặp hoàn thành Phiếu học tập số 2.

Dừng khẩn cấp dùng để ngừng máy trong tình huống nguy hiểm; cô lập năng lượng là ngắt các nguồn năng lượng để thiết bị không thể khởi động lại, là chức năng khác. Bảo dưỡng cần người đủ thẩm quyền vì có thể gặp nguy cơ khi máy đang có năng lượng hoặc chuyển động. Tách phoi theo loại giúp thu hồi; giẻ dính dầu, dung dịch và chất thải nguy hại phải theo hệ thống thu gom phù hợp, không đổ vào cống. Một phương án giảm phế liệu chỉ tốt nếu không tăng nguy cơ lao động.

Củng cố khái niệm, phân biệt đúng sai và sắp xếp trình tự xử lí hồ sơ học tập.

HS làm nhanh các bài tập trên thẻ hoặc học liệu NeoEdu (bài tập tương tác). Đề gồm: (1) Chọn mô tả đúng của biện pháp kĩ thuật; (2) Đúng hay sai: "Đeo kính và găng là đủ để được đưa tay lấy phoi cạnh trục đang quay"; (3) Điền thuật ngữ: "Phương tiện bảo vệ người lao động trước nguy cơ còn lại là ..."; (4) Sắp xếp các bước xử lí hồ sơ học tập; (5) Tính tỉ lệ khối lượng sản phẩm; (6) Chọn đúng hai kết luận có căn cứ.

Đáp án: (1) B. Thay đổi thiết bị hoặc che chắn để giảm tiếp xúc nguy cơ. (2) Sai: bảo hộ không loại nguy cơ cuốn; phải dừng theo quy trình và dùng biện pháp lấy phoi do người phụ trách quy định. (3) Bảo hộ cá nhân. (4) Nhận diện nguy cơ từ hồ sơ xưởng → Đề xuất loại bỏ hoặc che chắn → Quy định người và điều kiện thao tác → Ghi cách báo sự cố và thu gom chất thải. (5) Phôi 50 kg, sản phẩm đạt 42 kg: $\dfrac{42}{50}\times 100 = 84$, tỉ lệ đạt 84%; 8 kg còn lại chưa mặc nhiên là rác vì có thể gồm vật liệu thu hồi. (6) Chọn A và C: A đúng vì bảo hộ không loại nguy cơ cuốn; C đúng theo định nghĩa biện pháp tổ chức. B sai vì suy luận vượt điều kiện an toàn.

Vận dụng thứ tự ưu tiên và các khái niệm để lập kết luận, nêu thứ tự xử lí cho tình huống hiện trường giả định.

HS làm việc nhóm 4 với Phiếu học tập số 3. Tình huống giả định: Phiếu hiện trường ghi che chắn bị tháo, có phoi dưới sàn và giẻ dầu lẫn phế liệu. Yêu cầu: (1) Lập bản đồ nguy cơ (liệt kê nguy cơ và vị trí giả định); (2) Nêu thứ tự ưu tiên xử lí; (3) Trình bày kết luận, bằng chứng và giới hạn an toàn. Đây là hồ sơ giả định, không thực hiện thao tác vật lí, không chạm máy hay thu gom chất thải thật.

Bản đồ nguy cơ gồm: che chắn bị tháo (nguy cơ trực tiếp), phoi dưới sàn (nguy cơ trượt, cắt), giẻ dầu lẫn phế liệu (cần tách riêng, phân loại chất thải). Thứ tự ưu tiên: không cho vận hành khi che chắn chưa được khôi phục đúng yêu cầu; báo người phụ trách xử lí máy; tổ chức làm sạch bằng phương tiện phù hợp, phân loại chất thải; HS giữ khoảng cách, không tự khởi động, không nhặt phoi hay xử lí giẻ dầu thật. Khi phát hiện nguy hiểm: báo người phụ trách và giữ khoảng cách, không tự sửa hay cứu bằng cách chạm nguồn điện.