Giáo án Lời tiễn dặn

Huy động trải nghiệm về lời hứa và sự chăm sóc trong hoàn cảnh chia lìa; xác định trọng tâm đọc của bài.

HS trả lời câu hỏi của GV: Khi người thân hoặc bạn bè phải xa nhau, điều gì khiến lời nói “nhớ nhau”, “chờ nhau” trở nên đáng tin hơn? Sau đó GV đưa câu trọng tâm lên màn hình: “Lời yêu thương có sức nặng vì được nâng đỡ bằng hành động chăm sóc cụ thể.”

Danh sách 2 đến 3 điều HS cho là làm lời hứa đáng tin (ví dụ: có việc làm cụ thể, có mặt khi người kia khó khăn). HS ghi nhận định trọng tâm vào vở và dự đoán: trong đoạn trích, lời yêu thương được nâng đỡ bằng những việc làm nào?

Nhận diện đặc điểm tự sự của truyện thơ dân gian: hoàn cảnh cụ thể tạo trục kể cho lời thương nhớ và thề nguyền.

Nhóm 4 HS đọc bản tóm lược và hoàn thành Phiếu học tập số 1: (1) xác định tình huống thứ nhất; (2) xác định tình huống thứ hai; (3) giải thích vì sao hai lời tiễn không phải là hai lời than không có hoàn cảnh. Câu hỏi GV đặt ra: Chàng trai tiễn cô gái trong hoàn cảnh nào? Lời thứ hai gắn với điều gì xảy ra ở nhà chồng?

Phiếu học tập số 1 hoàn thành với nội dung: Tình huống 1: tiễn nàng về nhà chồng, gắn với chia lìa. Tình huống 2: nàng bị nhà chồng đánh đập, chàng đến chăm sóc. Kết luận: hai tình huống tạo trục kể, giúp lời thương nhớ và thề nguyền có chỗ dựa. Đặc điểm truyện thơ dân gian: sự kiện, lời kể và tâm trạng đều gắn với hoàn cảnh cụ thể, không đứng riêng như tiếng than.

Phân tích dấu hiệu lời trực tiếp đan trong hành động chăm sóc; giải thích vì sao tình yêu hiện ra qua sự chăm sóc.

Cặp đôi đọc phần phân tích thứ hai trong bản tóm lược, đánh dấu các hành động chăm sóc và lời giãi bày đi kèm. Câu hỏi GV đặt ra: Chàng trai làm gì khi thấy người yêu bị hành hạ? Lời giãi bày ý nguyện gắn bó đi cùng hành động nào? Vì sao cách này làm tình yêu nặng hơn một tuyên bố thủy chung suông?

Dấu hiệu thứ hai: chàng sửa tóc, sửa áo, sắc thuốc khi người yêu bị hành hạ; lời giãi bày ý nguyện gắn bó được đan vào các hành động ấy. Kết luận: lời trực tiếp đi cùng hành động làm tình yêu hiện ra qua chăm sóc cụ thể, không chỉ bằng tuyên bố thủy chung. Đây là cơ sở để kiểm chứng câu trọng tâm.

Nhận diện hình ảnh hóa thành nước, đất, cây cỏ và các lượt hẹn qua mùa, qua tuổi; giải thích tác dụng của chúng với lời thề bền chặt.

HS đọc phần thứ ba trong bản tóm lược. GV đặt câu hỏi: Những hình dung hóa thành nước, đất, cây cỏ và các lượt hẹn qua mùa, qua tuổi có tác dụng gì với lời thề? Vì sao có thể nói đây là cách kể dân gian?

HS ghi vào vở: Hình dung hóa thành đất, nước, cây cỏ và các lượt hẹn trở lại qua mùa, qua tuổi nói tình yêu bền chặt. Mạch lặp dựa vào hình ảnh quen thuộc trong đời sống, gần với cách kể dân gian. Giới hạn: bản tóm lược chỉ đủ để bàn về sự tích lũy ý nghĩa, không dùng để đo nhịp bản dịch.

Vận dụng đối chiếu dấu hiệu trong bản tóm lược; phân biệt tác giả với người kể chuyện và phân biệt bản tóm lược với nguyên văn.

HS làm Phiếu luyện tập số 2 hoặc bài tương tác trên NeoEdu. Các câu gồm: Câu 1 (trắc nghiệm về chủ thể sáng tạo); Câu 2 (chọn các thao tác giúp kiểm tra nhận định); Câu 3 (đúng hay sai về cách dùng bản tóm lược); Câu 4 (có thể gán tên một cá nhân làm tác giả văn bản dân gian không?).

Đáp án: Câu 1: A. Dân gian dân tộc Thái (cần phân biệt tác giả với người kể chuyện hoặc nhân vật). Câu 2: A và B; đối chiếu dấu hiệu và lời trực tiếp đưa cảm xúc vào chuỗi hành động. C và D không đúng vì thay việc đọc bằng uy tín hoặc suy diễn. Câu 3: a) Đúng; b) Sai. Câu 4: Không. Đây là sáng tác dân gian của cộng đồng Thái; người sưu tầm hay dịch không tự động là tác giả đầu tiên. Khi dùng bản dịch hiện đại vẫn phải tôn trọng quyền của người dịch.

Vận dụng nhận định trọng tâm để lập dàn ý cho đoạn văn khoảng 150 chữ trình bày một phát hiện về Lời tiễn dặn, có luận điểm, hai đầu mối và một giới hạn.

Từ nhận định “Lời yêu thương có sức nặng vì được nâng đỡ bằng hành động chăm sóc cụ thể”, HS lập dàn ý gồm: luận điểm; đầu mối 1 (tình huống tiễn dặn hoặc tình huống bị đánh đập); đầu mối 2 (chăm sóc tóc, áo, thuốc, hoặc hình ảnh hóa thành đất, nước, cây cỏ); một giới hạn của cách hiểu. Không tạo câu trích dẫn nguyên văn.

Dàn ý 4 dòng: Luận điểm: ...; Đầu mối 1: ...; Đầu mối 2: ...; Giới hạn: .... Đoạn văn hoàn chỉnh khoảng 150 chữ viết ở nhà, nêu rõ dữ kiện lấy từ bản tóm lược.