Giáo án Bài 13. Việt Nam và Biển Đông

a) Huy động kiến thức nền về vai trò của biển đối với Việt Nam và xác định vấn đề cần giải quyết: các vùng biển khác nhau về chế độ pháp lí, và chứng cứ lịch sử cần được kiểm chứng trước khi sử dụng.

HS kể các lợi ích của biển đối với Việt Nam. GV đặt hai câu hỏi: (1) “Lãnh hải và vùng đặc quyền kinh tế có giống nhau không?” (2) “Gặp một ảnh bản đồ Hoàng Sa, Trường Sa trên mạng, em dựa vào đâu để tin hay không?”

• Lợi ích của biển: giao thông, thuỷ sản, năng lượng, du lịch, môi trường sống, quốc phòng.
• Dự kiến: lãnh hải và vùng đặc quyền kinh tế khác nhau về chế độ pháp lí; ảnh bản đồ cần được kiểm nguồn trước khi tin.
• Nhiệm vụ của bài: phân biệt các vùng biển theo UNCLOS 1982 và khai thác chứng cứ lịch sử có trách nhiệm.

a) Nêu được giới hạn và chế độ pháp lí của nội thuỷ, lãnh hải, vùng đặc quyền kinh tế; phân biệt chủ quyền, quyền chủ quyền và quyền tài phán.

Cặp đôi đọc mục “Vai trò của biển và các chế độ pháp lí” trong sách giáo khoa, sau đó điền Phiếu học tập số 1. GV đặt câu hỏi: (1) Nội thuỷ nằm ở vị trí nào so với đường cơ sở? (2) Lãnh hải rộng tối đa bao nhiêu hải lí? (3) Vùng đặc quyền kinh tế có phải chủ quyền đầy đủ như lãnh hải không? (4) Thềm lục địa liên quan đến cột nước hay đáy biển?

• Nội thuỷ: nằm phía trong đường cơ sở; quốc gia ven biển có chủ quyền đầy đủ.
• Lãnh hải: rộng tối đa 12 hải lí tính từ đường cơ sở; có chủ quyền, nhưng tàu nước ngoài được qua lại không gây hại theo luật.
• Vùng đặc quyền kinh tế: không vượt quá 200 hải lí từ đường cơ sở; quốc gia ven biển có quyền chủ quyền về tài nguyên và các quyền tài phán theo UNCLOS, không phải chủ quyền đầy đủ như lãnh hải.
• Thềm lục địa: liên quan đáy biển và lòng đất dưới đáy biển theo tiêu chí pháp lí, không đồng nhất với cột nước.
• Chồng lấn: phải phân định theo luật quốc tế, không đơn phương áp một vòng tròn làm ranh giới cuối cùng.

a) Trình bày được các chặng xác lập, quản lí, bảo vệ Hoàng Sa, Trường Sa; nêu được nguồn hoặc hoạt động tiêu biểu và cách sử dụng có căn cứ của từng chặng.

Kĩ thuật mảnh ghép: lớp chia 4 nhóm chuyên gia, mỗi nhóm nghiên cứu một chặng (trước 1884; 1884–1954; 1954–1975; sau 1975) qua mục “Chứng cứ lịch sử và bảo vệ quyền hợp pháp” và bảng “Đối chiếu những chặng xác lập, quản lí và bảo vệ” trong sách giáo khoa, điền Phiếu học tập số 2. Sau đó các chuyên gia quay về nhóm gốc, trình bày chặng của mình và trả lời: Vì sao không nên lấy một bản đồ làm bằng chứng duy nhất? Thực tế kiểm soát khác với yêu sách pháp lí ở điểm nào?

• Trước 1884: đội Hoàng Sa, Bắc Hải thời chúa Nguyễn và triều Nguyễn; đo đạc, dựng dấu, cứu hộ, thu lượm sản vật. Nguồn: Phủ biên tạp lục, Đại Nam thực lục, bản đồ Đại Nam nhất thống toàn đồ 1838. Cách dùng: đối chiếu nhiều nguồn, không lấy một bản đồ thay toàn bộ lập luận.
• 1884–1954: chính quyền Pháp đại diện đối ngoại cho triều Nguyễn khảo sát, xây hải đăng, trạm khí tượng, bia; tuyên bố tại Hội nghị San Francisco 1951. Cách dùng: ghi đúng chủ thể, thời điểm và loại hành vi.
• 1954–1975: các chính quyền miền Nam có văn bản hành chính, lực lượng đồn trú; năm 1974 Trung Quốc dùng vũ lực chiếm toàn bộ Hoàng Sa; tháng 4/1975 lực lượng cách mạng tiếp quản một số đảo Trường Sa. Cách dùng: phân biệt thực tế kiểm soát với việc duy trì yêu sách và lập trường pháp lí.
• Sau 1975: nhà nước tiếp tục quản lí, pháp lí, ngoại giao; tổ chức huyện đảo năm 1982; đặc khu từ 7/2025; bảo vệ các đảo; tưởng niệm sự hi sinh tại Gạc Ma năm 1988. Cách dùng: đặt sự kiện vào hoàn cảnh, không đồng nhất tổ chức hành chính với một phán quyết quốc tế.

a) Vận dụng được ba tiêu chí xuất xứ, niên đại và đối chiếu để đánh giá một tư liệu; nhận biết ngày đăng không chứng minh ngày lập và chú thích sai cần sửa.

Cặp đôi đọc mục “Ví dụ” về tên huyện Trường Sa trước và sau tháng 7–2025, sau đó đọc mục “Hồ sơ để thực hành kiểm chứng có giới hạn”. GV đặt câu hỏi: (1) Vì sao tài liệu cũ ghi “huyện Trường Sa” không nhất thiết sai? (2) Khi giới thiệu hiện nay cần ghi thế nào và có nên sửa văn bản gốc không? (3) Ba tiêu chí kiểm nguồn gồm những gì?

• Tài liệu trước tháng 7–2025 có thể đúng ở thời điểm đó; khi giới thiệu hiện nay cần chú thích đặc khu Trường Sa, tỉnh Khánh Hoà; không sửa ngược văn bản gốc.
• Ba tiêu chí: xuất xứ (tác giả, cơ quan lập, ấn phẩm gốc); niên đại (năm lập, không lấy ngày đăng làm năm lập); đối chiếu (sử liệu, hoạt động quản lí, nguồn độc lập).
• Nhận xét: chú thích gọi toàn bộ vùng 200 hải lí là lãnh hải là sai, vì đó là vùng đặc quyền kinh tế, không phải lãnh hải.

a) Củng cố khái niệm lãnh hải, vùng đặc quyền kinh tế, cách khai thác chứng cứ và trình tự thời gian các mốc pháp lí.

HS làm nhanh bốn nhóm bài tập sau và đối chiếu với học liệu tương tác NeoEdu:
(1) Theo UNCLOS, lãnh hải có chiều rộng tối đa bao nhiêu từ đường cơ sở? A. 12 hải lí; B. 12 ki-lô-mét; C. 200 hải lí; D. 200 ki-lô-mét.
(2) Phát biểu nào đúng về vùng đặc quyền kinh tế? A. Hoàn toàn giống nội thuỷ về mọi quyền; B. Bắt buộc rộng 200 hải lí bất kể chồng lấn; C. Chỉ gồm đáy biển, không liên quan cột nước; D. Có quyền chủ quyền, quyền tài phán theo UNCLOS, không phải chủ quyền đầy đủ.
(3) Chọn hai cách khai thác chứng cứ lịch sử có trách nhiệm. A. Xác định niên đại và xuất xứ của châu bản; B. Đối chiếu nội dung bản đồ với sử liệu và hoạt động quản lí; C. Cho rằng ảnh bản đồ trên mạng không cần kiểm nguồn; D. Sửa nội dung tư liệu gốc để khớp kết luận.
(4) Đánh giá đúng (Đ) hoặc sai (S): a) Lãnh hải và vùng đặc quyền kinh tế có chế độ pháp lí khác nhau; b) Thềm lục địa đồng nghĩa toàn bộ cột nước phía trên; c) Cập nhật hành chính 2025 dùng đặc khu Hoàng Sa, đặc khu Trường Sa; d) Bảo vệ quyền hợp pháp phải gắn với biện pháp hoà bình và luật quốc tế.
(5) Sắp xếp theo thời gian từ sớm đến muộn: Luật Biển Việt Nam thông qua; UNCLOS được thông qua; Việt Nam phê chuẩn UNCLOS; tổ chức đặc khu Hoàng Sa, Trường Sa.

• (1) A: Điều 3 UNCLOS quy định lãnh hải tối đa 12 hải lí tính từ đường cơ sở.
• (2) D: UNCLOS phân biệt vùng đặc quyền kinh tế với lãnh hải; 200 hải lí là giới hạn tối đa, còn chồng lấn cần phân định.
• (3) A, B: kiểm xuất xứ và đối chiếu độc lập làm tăng độ tin cậy; sửa nguồn hoặc tin ảnh lan truyền làm sai lệch chứng cứ.
• (4) a) Đ; b) S (thềm lục địa là đáy biển và lòng đất dưới đáy biển); c) Đ theo cập nhật của nhà xuất bản; d) Đ.
• (5) UNCLOS được thông qua năm 1982 → Việt Nam phê chuẩn UNCLOS năm 1994 → Luật Biển Việt Nam thông qua năm 2012 → tổ chức đặc khu Hoàng Sa, Trường Sa từ tháng 7–2025. Đây là các loại mốc khác nhau, không phải cùng một văn kiện được ban hành lại.

a) Vận dụng khái niệm lãnh hải, vùng đặc quyền kinh tế và quy tắc kiểm nguồn để đánh giá tình huống thực tế và thiết kế sản phẩm truyền thông có trách nhiệm.

Nhóm hoàn thành Phiếu học tập số 3 về tình huống tài khoản A đăng ngày 12–10–2025 một ảnh cắt rời gọi là “bản đồ Hoàng Sa, Trường Sa”, không có người lập, năm lập, chú giải hay đường dẫn ấn phẩm gốc, và chú thích gọi vùng 200 hải lí là lãnh hải. Sau đó nhóm thiết kế bảng tin ba ô với nội dung: (ô 1) nguồn lịch sử cần kiểm chứng; (ô 2) phân biệt lãnh hải và vùng đặc quyền kinh tế; (ô 3) hành động bảo vệ môi trường biển an toàn, không tự đi tới vùng tranh chấp.

• Phiếu học tập số 3 đúng: xuất xứ chưa xác nhận được (mới biết tài khoản A đăng ảnh); ngày đăng 12–10–2025 không chứng minh năm lập; thiếu chú giải và đường dẫn gốc nên không thể dùng làm bằng chứng đơn lẻ; chú thích phải sửa thành: vùng 200 hải lí là vùng đặc quyền kinh tế, không phải lãnh hải.
• Bảng tin ba ô: ô 1 nêu ba tiêu chí kiểm nguồn; ô 2 ghi lãnh hải tối đa 12 hải lí, vùng đặc quyền kinh tế tối đa 200 hải lí, tính từ đường cơ sở; ô 3 ghi các việc HS có thể làm như học đúng, chia sẻ thông tin đã kiểm chứng, bảo vệ môi trường biển, không tự đến vùng tranh chấp.