Giáo án Bài 5. Thực hành: Viết báo cáo về đặc điểm và biểu hiện của nền kinh tế tri thức

HS nhận diện tri thức là hiểu biết được kiểm chứng và vận dụng, không chỉ là thiết bị hay ngành phần mềm; từ đó xác định nhiệm vụ viết báo cáo.

GV trình chiếu bốn tình huống: (1) phần mềm quản lí đơn hàng; (2) nông dân dùng cảm biến độ ẩm đất để quyết định tưới; (3) công ty logistics tối ưu tuyến giao hàng; (4) bệnh viện ra quyết định điều trị dựa trên bằng chứng lâm sàng.
Câu hỏi GV đặt ra: Trong bốn tình huống, điểm chung nào giúp tạo giá trị và năng suất? Vì sao chỉ mua thiết bị thì chưa đủ?
HS suy nghĩ cá nhân 2 phút, sau đó chia sẻ với bạn bên cạnh.

Điểm chung: tri thức (hiểu biết đã kiểm chứng) được đưa vào quy trình để ra quyết định. Thiết bị chỉ phát huy khi người dùng hiểu dữ liệu và thay đổi cách làm. Nhiệm vụ của tiết học: viết báo cáo về đặc điểm và biểu hiện của kinh tế tri thức, có bằng chứng và nêu giới hạn.

HS nêu được khái niệm tri thức và bố cục bốn phần của báo cáo; hiểu quy trình viết báo cáo có kiểm chứng (câu hỏi, nguồn, tính toán, kết luận có giới hạn).

HS đọc mục Khái niệm và bố cục báo cáo trong SGK, kết hợp phần bài giảng trên học liệu NeoEdu. Làm việc nhóm 4 theo kĩ thuật khăn trải bàn: mỗi HS ghi ý vào một ô trên giấy A3 (khái niệm, đặc điểm, biểu hiện, lợi ích và rủi ro, nguồn bằng chứng); các ý thống nhất được ghi ở giữa khăn.
Câu hỏi GV đặt ra: (1) Vì sao nông nghiệp, logistics và y tế cũng là biểu hiện của kinh tế tri thức? (2) Bốn phần của báo cáo trả lời những câu hỏi nào? (3) Vì sao phải chọn bằng chứng trước khi viết kết luận?

Khái niệm: tri thức là hiểu biết có thể kiểm chứng, tổ chức và vận dụng; trong kinh tế tri thức, việc tạo, phổ biến và sử dụng tri thức, công nghệ, kĩ năng quyết định giá trị và năng suất.
Bố cục bốn phần: (1) Khái niệm; (2) Đặc điểm như đổi mới và học tập; (3) Biểu hiện cụ thể; (4) Lợi ích, rủi ro và nguồn bằng chứng.
Quy trình: nêu câu hỏi và khái niệm cần phân tích → chọn nguồn, ghi rõ phạm vi, năm, đơn vị → tính chỉ tiêu, đối chiếu, giải thích cơ chế → viết kết luận có giới hạn.
Lí do: phải có câu hỏi và chọn bằng chứng trước khi kết luận; không tìm số để minh họa kết luận đã định sẵn.

HS tính được các chỉ tiêu từ số liệu của Hợp tác xã Sao Mới; nhận diện biểu hiện tri thức và giới hạn của bằng chứng.

HS làm việc nhóm 4 với Phiếu học tập số 1. Mỗi HS đảm nhiệm một phần: tính sản lượng trên nước; tính tỉ lệ nước giảm; tính tỉ lệ thành viên được tập huấn; nhận xét giới hạn của báo cáo. Cả nhóm thống nhất kết quả và chuẩn bị trình bày.
Câu hỏi GV đặt ra: (1) Vì sao phải đổi 40 tấn thành 40.000 kg khi tính? (2) Vì sao chưa thể quy toàn bộ cải thiện cho cảm biến? (3) Biểu hiện tri thức trong mô hình là gì, ngoài việc mua thiết bị?

Kết quả tính (đáp án):

• Sản lượng trên nước đợt đầu: $\dfrac{40\,000}{1\,000}=40\ \mathrm{kg/m^3}$; đợt sau: $\dfrac{40\,000}{800}=50\ \mathrm{kg/m^3}$.
• Lượng nước giảm: $\dfrac{1\,000-800}{1\,000}\times 100=20\%$.
• Tỉ lệ thành viên được tập huấn: $\dfrac{8}{10}\times 100=80\%$.
  Nhận xét: biểu hiện tri thức nằm ở hiểu dữ liệu, thay quy trình tưới đồng loạt và học kĩ năng đọc cảm biến. Giới hạn: chưa có số liệu mưa và đất đối chứng, lịch canh tác không rõ nên chưa chứng minh được nhân quả. Số liệu là giả định, chỉ phục vụ luyện tập.

HS giải thích được mối liên hệ giữa các đặc điểm của kinh tế tri thức và phân biệt biểu hiện thực sự với dấu hiệu bề ngoài.

HS làm việc nhóm 4 trên khăn trải bàn. Nhóm vẽ sơ đồ liên hệ năm đặc điểm: hiểu biết đưa vào sản xuất; đổi mới khoa học – công nghệ nhanh; nhu cầu lao động có kĩ năng và học suốt đời tăng; sáng chế, phần mềm, quyền sở hữu trí tuệ được bảo vệ; mạng lưới tri thức toàn cầu.
Câu hỏi GV đặt ra: (1) Đặc điểm nào kéo theo đặc điểm nào? (2) Vì sao không nên chỉ đếm tỉ trọng ngành công nghệ thông tin? (3) Biểu hiện nào cho thấy chất lượng nhân lực thay đổi?

Sơ đồ liên hệ (đáp án mẫu): đổi mới nhanh cần lao động có kĩ năng và học suốt đời; đổi mới tạo sáng chế cần bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ; mạng lưới tri thức toàn cầu giúp đưa hiểu biết vào sản xuất nhanh hơn.
Biểu hiện cốt lõi: chuyển dịch sang sản phẩm có giá trị gia tăng cao và thay đổi chất lượng nhân lực. Không đánh giá chỉ bằng tỉ trọng ngành công nghệ thông tin, vì nông nghiệp (cảm biến) và y tế (dùng bằng chứng) cũng là biểu hiện.

HS vận dụng số liệu và khái niệm để trả lời câu hỏi về biểu hiện, phép tính và đánh giá bằng chứng.

HS làm Phiếu học tập số 2 (câu 1 đến 7) theo cặp đôi trong 8 phút. Sau đó đối chiếu đáp án; có thể kiểm tra nhanh bằng bài tập tương tác trên NeoEdu.
Câu hỏi GV đặt ra: (1) Vì sao đáp án A đúng còn B, C sai? (2) Vì sao câu “mọi cải thiện đều do cảm biến” là sai? (3) Thứ tự đúng của quy trình báo cáo là gì?

Đề và đáp án:

1. Dữ liệu giả định tại Sao Mới: sản lượng hai đợt 40 tấn; nước tưới 1.000 và 800 m³; 8/10 thành viên được tập huấn; chưa có dữ liệu mưa, đất đối chứng.
2. Biểu hiện cốt lõi của kinh tế tri thức là A. Vận dụng dữ liệu và kĩ năng để điều chỉnh tưới. Tri thức phát huy khi được hiểu và dùng để ra quyết định, không đồng nhất với sở hữu thiết bị.
3. Nước tưới giảm 20% so với đợt đầu: $\dfrac{1\,000-800}{1\,000}\times 100=20\%$.
4. Tỉ lệ thành viên đã được tập huấn: $\dfrac{8}{10}\times 100=80\%$.
5. 40 tấn với 800 m³ nước là 50 kg/m³: $\dfrac{40\,000}{800}=50\ \mathrm{kg/m^3}$.
6. Sai. Thiếu đối chứng về mưa, đất, lịch canh tác; số liệu cùng xảy ra chưa đủ chứng minh nhân quả.
7. Thứ tự đúng: nêu câu hỏi và khái niệm cần phân tích → chọn nguồn, ghi rõ phạm vi, năm, đơn vị → tính chỉ tiêu, đối chiếu, giải thích cơ chế → viết kết luận có giới hạn và nguồn.

HS viết được kết luận báo cáo có số tính, nêu giới hạn và hai điều kiện triển khai; đề xuất được bảng đánh giá ba chỉ tiêu, không dùng số máy tính làm tiêu chí duy nhất.

HS làm việc cá nhân rồi chia sẻ trong nhóm 4.
Nhiệm vụ 1 (bài 8): viết kết luận báo cáo 4 đến 6 câu cho Hợp tác xã Sao Mới, có số tính và hai điều kiện triển khai.
Nhiệm vụ 2 (bài 9): đề xuất bảng đánh giá đổi mới gồm ba chỉ tiêu, nêu cách đo ít nhất một chỉ tiêu.
Câu hỏi GV đặt ra: Kết luận đã nêu được cơ chế và giới hạn chưa? Chỉ tiêu nào phản ánh kĩ năng, chỉ tiêu nào phản ánh hiệu quả?

Kết luận mẫu (nhiệm vụ 1): Sao Mới vận dụng hiểu biết về độ ẩm đất để thay quy trình tưới đồng loạt, là ứng dụng tri thức trong nông nghiệp. Lượng nước giảm 20%, hiệu quả nước đạt 50 kg/m³ trong mô hình. Cần hiệu chuẩn cảm biến và đào tạo người vận hành. Vì chưa có đối chứng mưa và đất, chưa thể quy toàn bộ kết quả cho cảm biến; dữ liệu chỉ phục vụ luyện tập.
Thang điểm (1 điểm): nêu vận dụng tri thức để thay quy trình 0,3; ít nhất một số tính đúng 0,3; hai điều kiện triển khai phù hợp, mỗi điều kiện 0,2. Chấp nhận cách diễn đạt tương đương đúng bản chất.
Bảng đánh giá mẫu (nhiệm vụ 2): (1) kg sản phẩm trên m³ nước; (2) tỉ lệ thành viên thao tác đúng; (3) tỉ lệ bản ghi được kiểm tra. Cách đo: đo cùng mùa, cùng cách cân hoặc đong. Thang điểm (1 điểm): ba chỉ tiêu, mỗi chỉ tiêu 0,25; nêu cách đo ít nhất một chỉ tiêu 0,25. Không yêu cầu thông tin riêng tư không cần thiết; chỉ số tổng hợp được chia sẻ, không công khai hồ sơ ruộng của từng hộ.

HS vận dụng bố cục bốn phần và quy trình có kiểm chứng để viết báo cáo mini về một mô hình ứng dụng tri thức ở địa phương.

GV giao nhiệm vụ về nhà: chọn một mô hình thực tế ở địa phương (trang trại, cửa hàng, trường học, cơ sở y tế) đang dùng dữ liệu hoặc kĩ năng để cải thiện hoạt động. Viết báo cáo khoảng một trang theo bố cục bốn phần; nêu rõ nguồn số liệu, phạm vi, năm; chỉ dùng số liệu được phép công bố hoặc số liệu giả định và ghi rõ là giả định.
Câu hỏi GV đặt ra: Mô hình em chọn dùng tri thức ở điểm nào? Bằng chứng nào đủ để kết luận và điều gì cần kiểm chứng thêm?

Bản báo cáo mini gồm: khái niệm; đặc điểm và biểu hiện; lợi ích, rủi ro và nguồn bằng chứng; kết luận có số tính, một giới hạn và hai điều kiện triển khai. Không công bố thông tin cá nhân khi chưa được đồng ý.