Giáo án Bài 4. Một số tổ chức quốc tế và khu vực, an ninh toàn cầu

Kích hoạt kiến thức nền; hướng HS vào việc phân biệt chức năng của các tổ chức thay vì học nhầm tên.

GV đưa 4 thẻ tình huống (không nêu tên tổ chức):

• Tình huống 1: Các bên căng thẳng cần một diễn đàn để đối thoại và giữ gìn hòa bình.
• Tình huống 2: Các nước tranh luận về việc giảm thuế và mở cửa thương mại theo quy tắc chung.
• Tình huống 3: Một quốc gia gặp khó khăn cán cân thanh toán, cần hỗ trợ ổn định tiền tệ và tài chính.
• Tình huống 4: Các nền kinh tế châu Á–Thái Bình Dương muốn hợp tác kinh tế trên diễn đàn chung.
  HS suy nghĩ 1 phút, ghép thẻ tổ chức phù hợp với từng tình huống. GV hỏi: "Vì sao em chọn tổ chức này? Dựa vào chức năng nào?"

Đáp án dự kiến: tình huống 1 là Liên hợp quốc (UN); tình huống 2 là WTO; tình huống 3 là IMF; tình huống 4 là APEC. HS nêu được lí do dựa trên chức năng (duy trì hòa bình và an ninh; quy tắc thương mại đa phương; hợp tác và ổn định tiền tệ–tài chính; diễn đàn hợp tác kinh tế châu Á–Thái Bình Dương).

HS nêu được vai trò và chức năng chính của UN, WTO, IMF, APEC; giải thích được vì sao APEC là diễn đàn tự nguyện, đồng thuận.

HS làm việc theo nhóm 4 (kĩ thuật khăn trải bàn). Mỗi cá nhân đọc phần "Phân biệt chức năng thay vì học nhầm tên" trong SGK, ghi ý chính vào ô riêng của mình, sau đó thống nhất nội dung chung và điền vào Phiếu học tập số 1.
Câu hỏi GV đặt ra:

• Tổ chức nào có vai trò duy trì hòa bình, an ninh và hợp tác quốc tế?
• WTO gắn với loại quy tắc nào? IMF hỗ trợ điều gì?
• Vì sao không nên gọi APEC là "liên minh thuế quan bắt buộc của 21 quốc gia"?

Phiếu học tập số 1 hoàn chỉnh gồm:

• UN: duy trì hòa bình, an ninh và hợp tác quốc tế.
• WTO: quy tắc thương mại đa phương.
• IMF: hợp tác tiền tệ và ổn định tài chính.
• APEC: diễn đàn hợp tác kinh tế châu Á–Thái Bình Dương, có 21 nền kinh tế thành viên, cam kết tự nguyện và đồng thuận; không phải liên minh thuế quan bắt buộc.
  Kiến thức HS rút ra: mỗi tổ chức có một chức năng riêng; gọi đúng là "nền kinh tế thành viên" và "cam kết tự nguyện".

HS phân tích được các chiều an ninh (lương thực, năng lượng, mạng, dịch bệnh và môi trường) và giải thích được chuỗi hệ quả từ gián đoạn vận tải đến an ninh lương thực.

HS làm việc theo cặp đôi kết hợp mảnh ghép: mỗi cặp nhận một chiều an ninh (lương thực; năng lượng; mạng; dịch bệnh và môi trường), đọc SGK, điền Phiếu học tập số 2 rồi chia sẻ với các cặp khác.
Sau đó cả lớp cùng phân tích chuỗi: "Một gián đoạn vận tải có thể làm thiếu nhiên liệu, tăng giá lương thực và ảnh hưởng hộ thu nhập thấp."
Câu hỏi GV đặt ra:

• An ninh toàn cầu có chỉ là tránh chiến tranh không? Vì sao?
• Vì sao dịch bệnh hay suy thoái môi trường có thể vượt biên giới?
• Chia sẻ thông tin và dự phòng cần đi cùng điều gì?

Phiếu học tập số 2 hoàn chỉnh:

• An ninh lương thực: khả năng tiếp cận thực phẩm đủ, an toàn.
• An ninh năng lượng: nguồn cung ổn định và phù hợp.
• An ninh mạng: bảo vệ hệ thống và dữ liệu.
• Dịch bệnh, suy thoái môi trường: có thể vượt biên giới.
  Sơ đồ chuỗi HS vẽ: gián đoạn vận tải → thiếu nhiên liệu, chi phí tăng → tăng giá lương thực → hộ thu nhập thấp khó tiếp cận thực phẩm.
  Kiến thức HS rút ra: an ninh có nhiều chiều và liên hệ xuyên biên giới; hợp tác chia sẻ thông tin và dự phòng phải đi cùng bảo vệ quyền riêng tư, chủ quyền và pháp luật.

HS nêu được lợi ích của đối thoại và luật pháp quốc tế trong giải quyết tranh chấp; giải thích được vì sao không một tổ chức nào tự giải quyết mọi vấn đề.

HS làm việc theo nhóm 4, thảo luận tình huống hư cấu: hai địa phương dùng chung một nguồn nước, có nguy cơ tranh chấp về lưu lượng.
Nhiệm vụ: đề xuất ba bước hành động để giảm xung đột; phân tích vì sao công bố thông tin kiểm chứng tốt hơn tung tin chưa kiểm chứng.
Câu hỏi GV đặt ra:

• Đối thoại và luật pháp quốc tế giúp gì cho con người và cơ sở hạ tầng?
• Vì sao công bố quy trình đo lưu lượng và cơ chế cảnh báo có ích?
• Hiệu quả của một tổ chức phụ thuộc vào yếu tố nào?

Các bước HS đề xuất: (1) đối thoại, trao đổi nhu cầu và công bố quy trình đo lưu lượng; (2) thống nhất cơ chế cảnh báo chung; (3) tuân thủ pháp luật và nguyên tắc sử dụng hợp lí.
Kiến thức HS rút ra: giải quyết tranh chấp bằng đối thoại và luật pháp giúp giảm thiệt hại con người, bảo vệ cơ sở hạ tầng và duy trì trao đổi; hiệu quả của tổ chức phụ thuộc vào sự tham gia, nguồn lực và tuân thủ của các bên.

HS củng cố phân biệt chức năng tổ chức; vận dụng tính toán tỉ lệ và thời gian dự trữ trong tình huống mô hình.

HS làm bài tập 1 đến 6 trong SGK, sau đó kiểm tra đáp án bằng học liệu NeoEdu (bài tập tương tác) và đối chiếu với đáp án GV đưa.
Đề:

1. Tổ chức gắn trực tiếp với quy tắc thương mại đa phương là? A. UNESCO; B. WTO; C. IMF.
2. Theo nguồn APEC, mô tả nào chính xác? A. Liên minh tiền tệ bắt buộc của 21 quốc gia; B. Cơ quan cho vay thay IMF; C. Diễn đàn 21 nền kinh tế, cam kết tự nguyện.
3. Ghép vấn đề với chiều an ninh: thiếu nguồn điện ổn định; rò dữ liệu hệ thống y tế; hộ nghèo không đủ khả năng mua thức ăn.
4. Sản xuất đủ lương thực trên toàn cầu bảo đảm mọi hộ đều tiếp cận được. (Đúng hay sai?)
5. Kho dự phòng mô hình có 120 nghìn tấn, dùng 15 nghìn tấn mỗi tháng. Nếu không bổ sung, đủ bao nhiêu tháng?
6. Trong mô hình, 18 trên 60 đơn vị đã diễn tập ứng phó. Tỉ lệ bao nhiêu %?

Đáp án:

1. B (WTO phụ trách thương mại; IMF tập trung tiền tệ; UNESCO thuộc văn hóa–giáo dục).
2. C (APEC là diễn đàn, hợp tác tự nguyện, không phải liên minh bắt buộc).
3. Thiếu nguồn điện ổn định – năng lượng; rò dữ liệu hệ thống y tế – mạng và thông tin; hộ nghèo không đủ khả năng mua thức ăn – lương thực.
4. Sai (tổng cung đủ nhưng phân phối, thu nhập, xung đột và khả năng tiếp cận vẫn làm hộ thiếu ăn).
5. $\dfrac{120}{15} = 8$ tháng (chỉ đúng khi mức dùng không đổi).
6. $\dfrac{18}{60} \times 100\% = 30\%$.

HS vận dụng chuỗi nhân quả và nguyên tắc hợp tác để đề xuất biện pháp ứng phó với một tình huống thực tế về an ninh lương thực.

HS trả lời câu hỏi: "Trình bày chuỗi hệ quả từ gián đoạn vận tải tới an ninh lương thực và nêu hai biện pháp phù hợp." Trong lớp, HS viết nhanh 5 đến 7 câu; phần còn lại có thể hoàn thành ở nhà.
Câu hỏi thêm: "Vì sao đối thoại và hợp tác quốc tế cần thiết cho an ninh nguồn nước chung?"

Gợi ý đáp án (thang 1 điểm):

• Chuỗi gián đoạn vận tải → nguồn cung và chi phí → khả năng tiếp cận thực phẩm: 0,6 điểm.
• Hai biện pháp phù hợp (đa dạng tuyến và nguồn cung; hỗ trợ phân phối đúng đối tượng hộ thu nhập thấp): mỗi biện pháp 0,2 điểm.
• Lưu ý: cần dữ liệu về hàng hóa, giá cả và nhóm dân cư, không khẳng định mọi tăng giá do một nguyên nhân.
  Gợi ý đáp án câu nguồn nước (thang 1 điểm): xuyên biên giới 0,4; chia sẻ dữ liệu, cảnh báo và quy tắc chung 0,4; tôn trọng chủ quyền và pháp luật 0,2.