Giáo án Bài 27. Kinh tế Trung Quốc

Tạo tình huống có vấn đề, giúp HS nhận ra quy mô GDP lớn chưa đồng nghĩa với thu nhập đồng đều và tăng trưởng thực cao.

GV chiếu số liệu: GDP Trung Quốc năm 2023 theo World Bank là 18.270.356.654.533,2 USD (hiện hành), khoảng 18.270,36 tỉ USD. HS trả lời câu hỏi: Con số này nói lên điều gì về Trung Quốc? Liệu có thể kết luận mọi người dân Trung Quốc đều có thu nhập cao không? Vì sao?

HS nêu được: Quy mô GDP lớn cho thấy vị thế kinh tế, nhưng quy mô chia cho dân số và chịu ảnh hưởng của vùng miền, nên không thể kết luận thu nhập đồng đều. Vấn đề đặt ra: Trung Quốc đã phát triển nhờ những yếu tố nào, và sự phát triển đó có phạm vi ra sao?

Phân tích được vì sao GDP USD hiện hành không đủ để đánh giá tăng trưởng thực và nêu được các yếu tố thúc đẩy phát triển, biết phối hợp bằng chứng khi giải thích.

Hoạt động cặp đôi. HS khai thác học liệu NeoEdu (bài giảng phần tăng trưởng) hoặc SGK để trả lời: (1) Vì sao cần phân biệt GDP theo giá hiện hành và GDP theo giá so sánh? (2) Kể tên các yếu tố thúc đẩy phát triển kinh tế; vì sao không nên dùng một yếu tố để giải thích toàn bộ các giai đoạn? (3) Nêu một ví dụ về cách phối hợp hai yếu tố để giải thích một giai đoạn tăng trưởng.

Kiến thức HS rút ra: GDP USD hiện hành chịu tác động của biến động giá và tỉ giá nên chưa phản ánh đúng tăng trưởng lượng; cần dùng GDP giá so sánh hoặc tốc độ tăng trưởng thực. Các yếu tố thúc đẩy gồm cải cách, mở cửa, đầu tư hạ tầng, lao động, thị trường và công nghệ; chúng tác động đồng thời và bổ sung cho nhau, nên cần phối hợp bằng chứng khi giải thích, không quy về một nguyên nhân duy nhất.

Phân tích được đặc điểm nông nghiệp, công nghiệp và dịch vụ; so sánh được vai trò của duyên hải và nội địa trong các ngành.

Kĩ thuật mảnh ghép. Vòng 1: Lớp chia 3 nhóm chuyên gia, mỗi nhóm nghiên cứu một ngành (nông nghiệp; công nghiệp; dịch vụ) theo Phiếu học tập số 1. Vòng 2: Lập nhóm mảnh ghép gồm đủ 3 chuyên gia để chia sẻ và hoàn thiện bảng so sánh duyên hải – nội địa. Câu hỏi chính: Nông nghiệp phát triển theo điều kiện tự nhiên và kinh tế nào? Công nghiệp nổi bật ở đâu và gồm những ngành gì? Dịch vụ gắn với những yếu tố nào? Lợi thế của duyên hải và nội địa khác nhau ra sao?

Kiến thức HS rút ra: Nông nghiệp đa dạng gồm lương thực, cây công nghiệp, chăn nuôi, thủy sản theo điều kiện tự nhiên – kinh tế, phải dùng đất và nước hiệu quả. Công nghiệp từ khai khoáng, luyện kim, máy móc đến điện tử, thiết bị và công nghệ mới. Duyên hải có lợi thế về cảng, đô thị, đầu tư, chuỗi cung ứng; nội địa có tài nguyên, thị trường và nhiều trung tâm riêng. Dịch vụ gồm thương mại, vận tải, tài chính, du lịch, số hóa gắn mạng lưới đô thị và tiêu dùng. Bảng hoàn thiện theo Phiếu học tập số 1 (đáp án chi tiết trong phiếu).

Giải thích được mối liên kết giữa duyên hải và nội địa, vai trò của xuất khẩu và yêu cầu bền vững (nước, năng lượng, phát thải, việc làm) trong phát triển.

Hoạt động cá nhân rồi nhóm. HS vẽ sơ đồ tư duy với trung tâm là Liên kết vùng và đối ngoại – môi trường, các nhánh gồm: hạ tầng, đầu tư, trao đổi hàng hóa và lao động; xuất khẩu và giá trị nội địa; nước, năng lượng, phát thải; chất lượng việc làm. Trả lời câu hỏi: Vì sao chênh lệch vùng không tự biến mất? Vì sao tổng xuất khẩu cao chưa phản ánh đầy đủ giá trị giữ lại trong nước?

Kiến thức HS rút ra: Hạ tầng, đầu tư, trao đổi hàng và lao động nối duyên hải với nội địa nhưng chênh lệch vùng không tự biến mất. Xuất khẩu tạo thị trường nhưng giá trị còn phụ thuộc đầu vào nhập và công đoạn thực hiện. Tăng trưởng cần tính đến nước, năng lượng, phát thải và chất lượng việc làm. Hiệu quả hạ tầng đo bằng sử dụng, chi phí và tác động, không chỉ bằng số km đường xây.

Vận dụng được kiến thức về tăng trưởng, tổ hợp lợi thế duyên hải, cách tính tỉ trọng và năng suất sử dụng nước.

HS làm cá nhân Phiếu học tập số 2 (có thể thực hiện trên học liệu NeoEdu phần bài tập tương tác), sau đó đối chiếu theo cặp. Đề gồm: (1) Lợi thế duyên hải trong công nghiệp gắn tổ hợp nào? (2) Chỉ tiêu nào để đánh giá tăng trưởng lượng thay GDP USD hiện hành? (3) Nhận định: Tổng xuất khẩu cao đồng nghĩa toàn bộ giá trị hàng xuất được tạo tại nước xuất. (4) Ghép yêu cầu bền vững với chỉ tiêu. (5) Vùng mô hình tạo 600 trong tổng 1.500 tỉ đơn vị GDP; tỉ trọng là bao nhiêu %? (6) Sản lượng mô hình tăng từ 200 lên 240, nước dùng giảm từ 100 xuống 96; năng suất nước cuối bằng bao nhiêu đơn vị sản phẩm trên đơn vị nước?

Đáp án: (1) A – Cảng, đô thị, thị trường và mạng lưới đầu tư/cung ứng; lợi thế tự nhiên chỉ thành lợi thế khi đi cùng điều kiện kinh tế – xã hội. (2) B – GDP giá so sánh hoặc tốc độ tăng trưởng thực phù hợp; giá so sánh loại bớt tác động giá. (3) Sai; hàng xuất có thể dùng nhiều đầu vào nhập, cần phân biệt tổng trị giá và giá trị gia tăng nội địa. (4) Tiết kiệm nước – nước dùng trên đơn vị sản phẩm; Nâng kĩ năng – tỉ lệ lao động được đào tạo phù hợp; Hiệu quả đường vận tải – lượng sử dụng và chi phí kết nối. (5) $\dfrac{600}{1500}\times 100 = 40\%$. (6) $\dfrac{240}{96} = 2{,}5$ đơn vị sản phẩm trên đơn vị nước.

Vận dụng kiến thức để nhận xét và đề xuất giải pháp cho một kế hoạch phát triển kinh tế, gắn với lợi ích kinh tế, môi trường và việc làm.

Nhóm 4 HS thảo luận tình huống trong Phiếu học tập số 2 (phần vận dụng): (7) Nêu hai cách phát triển duyên hải có thể lan tỏa tới nội địa và hai điều kiện cần có. (8) Đánh giá kế hoạch chỉ đặt mục tiêu tăng tổng xuất khẩu, bỏ qua nước và việc làm; đề xuất chỉ tiêu thay thế. Nhóm hoàn thành phần trả lời ngắn trong 5 phút, sau đó đại diện trình bày. Phần chưa xong giao về nhà.

Đáp án câu 7 (thang 1 điểm): hai cơ chế lan tỏa, mỗi ý 0,3 điểm (đơn hàng và chuỗi cung ứng mở thị trường nội địa; vốn và tri thức lan qua đầu tư, lao động); hai điều kiện thực hiện, mỗi ý 0,2 điểm (giao thông, kĩ năng lao động, quy định phù hợp, bảo vệ quyền lao động). Không suy ra mọi đầu tư ven biển đều tự giảm chênh lệch. Đáp án câu 8 (thang 1 điểm): nhận định kinh tế 0,2 điểm; hai thiếu sót (không cho biết giá trị giữ lại, hiệu quả nước, chất lượng việc làm) 0,4 điểm; chỉ tiêu thay thế (giá trị gia tăng nội địa, nước và phát thải trên sản phẩm, thu nhập và điều kiện lao động, cùng phạm vi năm để so sánh) 0,4 điểm.