Giáo án Bài 22. Thực hành: Tìm hiểu về công nghiệp khai thác dầu khí của Liên bang Nga

HS nhận ra dầu và khí có đơn vị đo khác nhau, từ đó xác định nhiệm vụ vẽ sản lượng và nhận xét phát triển ngành.

GV nêu tình huống: Bảng 22.1 ghi dầu năm 2010 là 512,3 triệu tấn và khí năm 2010 là 610,0 tỉ $\mathrm{m}^3$. Câu hỏi: “Có thể cộng 512,3 với 610,0 để được tổng sản lượng năng lượng không? Vì sao?” Sau đó GV nêu nhiệm vụ của tiết: vẽ sản lượng dầu và khí, nhận xét phát triển ngành, nêu giới hạn báo cáo.

HS nêu được: không cộng được vì dầu tính bằng triệu tấn (khối lượng), khí tính bằng tỉ $\mathrm{m}^3$ (thể tích); phải vẽ hai biểu đồ riêng hoặc chuyển về chỉ số cùng gốc khi so sánh. HS ghi tên nhiệm vụ vào vở.

HS đọc đúng đơn vị của Bảng 22.1, vẽ hai biểu đồ cột riêng thể hiện sản lượng dầu và khí tuyệt đối cùng trục năm, có chú giải và nguồn.

HS làm việc theo cặp với Phiếu học tập số 1. Nhiệm vụ: (1) Ghi đơn vị của từng chỉ tiêu; (2) Vẽ biểu đồ cột sản lượng dầu khai thác (triệu tấn) cho năm 2000, 2010, 2015, 2020; (3) Vẽ biểu đồ cột sản lượng khí khai thác (tỉ $\mathrm{m}^3$) cho cùng bốn năm; (4) Ghi tên biểu đồ, chú giải, nguồn BP 2022.

Hai biểu đồ cột riêng hoàn chỉnh, gồm: Dầu (triệu tấn): 326,7; 512,3; 544,6; 524,4. Khí (tỉ $\mathrm{m}^3$): 537,1; 610,0; 608,9; 557,6. Mỗi biểu đồ có trục năm đều nhau, nhãn giá trị, đơn vị và nguồn BP 2022. Kết luận HS rút ra: dầu tăng đến 2015 rồi giảm năm 2020; khí tăng đến 2010 rồi giảm nhẹ 2015 và giảm mạnh 2020.

HS tính được chỉ số 2000 = 100% của dầu và khí, so sánh tốc độ tương đối và nhận ra dầu, khí có xu hướng khác nhau sau 2015.

HS tính chỉ số cho năm 2010, 2015, 2020 theo công thức $\dfrac{\text{Sản lượng năm đó}}{\text{Sản lượng năm 2000}}\times 100$. Sau đó tính hiệu 2015 → 2020: dầu giảm 544,6 − 524,4; khí giảm 608,9 − 557,6. HS trả lời: Dầu hay khí tăng nhanh hơn theo tỉ lệ? Có được nói cả hai tăng liên tục không?

Chỉ số dầu: 2010 khoảng 156,8%; 2015 khoảng 166,7%; 2020 khoảng 160,5%. Chỉ số khí: 2010 khoảng 113,6%; 2015 khoảng 113,4%; 2020 khoảng 103,8%. Dầu 2015 → 2020 giảm 20,2 triệu tấn; khí 2015 → 2020 giảm 51,3 tỉ $\mathrm{m}^3$. Kết luận: dầu tăng nhanh hơn theo tỉ lệ giai đoạn 2000–2020; không nói cả hai tăng liên tục, vì cả hai đều giảm sau 2015 (dầu giảm từ 2015, khí giảm nhẹ 2015 và giảm mạnh 2020).

HS vận dụng cách đọc bảng, tính hiệu, tính chỉ số và nhận diện lỗi biểu diễn để củng cố kiến thức của bài.

HS làm bốn câu trong Phiếu học tập số 1 (theo bài tập đã cho): Câu 2: Cách biểu diễn đúng để so tốc độ hai loại khác đơn vị là gì? A. Cộng triệu tấn và tỉ $\mathrm{m}^3$ vào tổng; B. Ghi một trục triệu tấn cho cả khí; C. Chuyển mỗi loại về chỉ số 2000 = 100% rồi dùng cùng trục %. Câu 3: Dầu 2020 giảm bao nhiêu triệu tấn so 2015? Câu 5: Chỉ số dầu 2020 với 2000 = 100%, làm tròn một chữ số thập phân là bao nhiêu? Câu 6: Đúng hay sai: “Sản lượng dầu tăng liên tục qua cả bốn mốc.”

Câu 2: C (chỉ số loại bỏ khác đơn vị để so tương đối, vẫn phải nêu gốc 100%). Câu 3: 20,2 triệu tấn (544,6 − 524,4). Câu 5: 160,5% (524,4 : 326,7 × 100 ≈ 160,5%). Câu 6: Sai, vì dầu tăng đến 2015 rồi giảm xuống 524,4 triệu tấn năm 2020. Câu 4 (khí giảm bao nhiêu tỉ $\mathrm{m}^3$ 2015 → 2020): 51,3 (608,9 − 557,6).

HS vận dụng kiến thức để nhận diện và sửa lỗi biểu diễn, đồng thời viết đoạn nhận xét đúng cấu trúc: xu hướng, dao động, giới hạn nguồn.

GV đưa tình huống: “Một bạn vẽ dầu và khí trên cùng một trục ghi ‘triệu tấn’.” Yêu cầu: (a) Chỉ ra lỗi; (b) Nêu một cách sửa giữ đủ thông tin; (c) Viết 3 câu nhận xét về xu hướng dầu, khí và nêu giới hạn nguồn số liệu. Phần viết 5–7 câu sẽ giao về nhà.

(a) Lỗi: khí đo bằng tỉ $\mathrm{m}^3$, không phải triệu tấn; ghép chung trục làm sai đơn vị. (b) Sửa: vẽ hai biểu đồ riêng, hoặc chuyển cả hai sang chỉ số 2000 = 100% có ghi chú phép chuyển; ghi đủ năm, đơn vị, chú giải và nguồn BP 2022. (c) Ví dụ: “Dầu năm 2020 đạt khoảng 160,5% so với 2000, khí đạt khoảng 103,8%. Cả hai đều giảm sau 2015: dầu giảm 20,2 triệu tấn, khí giảm 51,3 tỉ $\mathrm{m}^3$. Số liệu của BP 2022 chỉ đến năm 2020, không phản ánh sản lượng hiện nay.”