Giáo án Bài 7. Đạo đức kinh doanh

Huy động kiến thức nền của HS về hành vi trung thực và trách nhiệm trong kinh doanh; xác định vấn đề cần giải quyết trong bài.

GV trình chiếu tình huống giả định: cửa hàng nhận 100 bình giữ nhiệt, kiểm tra phát hiện 10 bình nắp rò. Quản lí định trộn vào hàng tốt vì khách khó phát hiện ngay; nhân viên đề nghị tách lỗi, báo nhà cung cấp và giải thích rõ với khách. Chưa có bằng chứng ai bị bỏng.
Câu hỏi GV đặt ra: (1) Nếu em là chủ cửa hàng, em chọn cách nào: trộn, tách lỗi hay chưa biết? Vì sao? (2) Lựa chọn của quản lí và nhân viên khác nhau ở điểm nào? (3) Vì sao việc chưa có ai bị bỏng vẫn có thể là lí do để không che lỗi?

Mỗi HS giơ thẻ màu lựa chọn và nêu một lí do ngắn. Kết quả ghi nhận trên bảng: số HS chọn trộn, tách lỗi, chưa biết. Câu hỏi nêu vấn đề: Đạo đức kinh doanh đòi hỏi điều gì khi đã phát hiện lỗi nhưng chưa có hậu quả xảy ra?

Nêu được khái niệm đạo đức kinh doanh; giải thích các biểu hiện trung thực và trách nhiệm; phân biệt đạo đức kinh doanh với tuân thủ pháp luật.

HS hoạt động nhóm 4 bằng kĩ thuật khăn trải bàn theo Phiếu học tập số 1. Mỗi nhóm được phát một khăn trải bàn chia 5 ô: khái niệm, biểu hiện về chất lượng–giá–nguồn gốc, biểu hiện với các bên (khách hàng, người lao động, đối tác, môi trường, cộng đồng), mối quan hệ với pháp luật, lợi nhuận và trách nhiệm.
Nhiệm vụ: đọc mục “Hiểu bản chất và phân biệt” trong SGK, mỗi HS ghi ý riêng vào ô của mình, sau đó nhóm thống nhất ý chung vào ô giữa. Câu hỏi thảo luận: (1) Đạo đức kinh doanh là gì? (2) Vì sao trung thực về nguồn gốc sản phẩm là biểu hiện của đạo đức kinh doanh? (3) Vì sao tuân thủ pháp luật là nền tảng nhưng chưa đủ?

Phiếu học tập số 1 đã hoàn thành của mỗi nhóm, gồm: khái niệm “Đạo đức kinh doanh là nguyên tắc, chuẩn mực điều chỉnh hành vi kinh doanh có trách nhiệm với các bên”; ít nhất 4 biểu hiện cụ thể (trung thực về chất lượng, giá, nguồn gốc; giữ cam kết; tôn trọng khách hàng; tôn trọng người lao động, đối tác, môi trường, cộng đồng); kết luận: pháp luật là nền tảng, nhưng trong tình huống chưa có quy tắc chi tiết vẫn cần đạo đức để định hướng hành vi. Lợi nhuận cần thiết nhưng không biện minh cho việc gây hại hoặc che giấu rủi ro.

Nêu được các bước xử lí khi phát hiện lỗi trong kinh doanh; giải thích được trách nhiệm phải dựa trên dữ kiện và vai trò từng bên; giải thích mâu thuẫn lợi ích ngắn hạn và dài hạn.

HS làm việc theo cặp đôi, hoàn thành Phiếu học tập số 2 gồm 2 phần: (A) Sắp xếp 5 bước xử lí khi phát hiện lỗi; (B) Phân tích ví dụ: “Giải thích mâu thuẫn lợi ích ngắn hạn và dài hạn trong quyết định của quản lí.”
Câu hỏi thảo luận: (1) Vì sao phải xác định lô trước khi ngừng bán? (2) Vì sao không được đổ hết lỗi cho nhân viên hoặc nhà cung cấp mà không xem xét vai trò từng bên? (3) Vì sao đạo đức tạo lòng tin nhưng không đảm bảo doanh số tăng ngay?

Phiếu học tập số 2 hoàn thành, gồm:

• Thứ tự 5 bước: (1) Xác định lô có lỗi; (2) Ngừng hành vi gây rủi ro (không bán, không trộn lô); (3) Thông tin rõ ràng cho khách và các bên; (4) Xử lí với người bị ảnh hưởng; (5) Sửa quy trình để phòng lỗi lặp lại.
• Phân tích ví dụ: Trộn 10 bình lỗi có thể giữ doanh thu trước mắt nhưng chuyển rủi ro cho khách, làm mất niềm tin và phát sinh chi phí xử lí. Tách lỗi giảm số có thể bán ngay nhưng bảo vệ khách và uy tín; không thể tính mức lợi nhuận thật khi chưa có giá, chi phí và trách nhiệm hợp đồng.
• Kết luận: Đạo đức tạo lòng tin, uy tín và hợp tác lâu dài nhưng không phải phép tính bảo đảm doanh số tăng ngay.

Vận dụng kiến thức để ghép biểu hiện, lựa chọn cách giải quyết, đánh giá nhận định và phân tích tình huống có căn cứ; củng cố kiến thức qua bài tập tương tác.

GV tổ chức trò chơi theo nhóm 4, luân phiên trả lời 5 câu hỏi nhanh; sau đó làm 3 câu tự luận theo nhóm. HS có thể luyện thêm bằng bài tập tương tác trên NeoEdu nếu có thiết bị.
Tình huống chung: cửa hàng nhận 100 bình giữ nhiệt, kiểm tra phát hiện 10 bình nắp rò; quản lí định trộn vào hàng tốt; nhân viên đề nghị tách lỗi, báo nhà cung cấp và giải thích rõ với khách; chưa có bằng chứng ai bị bỏng.
Câu 1: Ghép biểu hiện với nội dung phù hợp. Câu 2: Chọn cách giải quyết phù hợp nhất. Câu 3: Đánh giá hai nhận định a) và b). Câu 4: Tính tỉ lệ 10 bình lỗi trong 100 bình đã kiểm tra. Câu 5: Chọn chỉ tiêu kiểm tra việc sửa quy trình. Câu 6 (tự luận): Giải thích mâu thuẫn lợi ích ngắn hạn và dài hạn. Câu 7 (tự luận): Viết thông báo gửi khách đã mua một bình cùng lô, không gây hoảng loạn. Câu 8 (tự luận): Đề xuất cách đánh giá thay đổi đạo đức kinh doanh sau xử lí.

Đáp án và kết quả tham chiếu:

• Câu 1: Tách lô nắp rò – Ngăn hàng lỗi tiếp tục đến khách; Công bố đúng phạm vi đã kiểm tra – Thông tin trung thực; Sửa khâu kiểm tra đầu vào – Phòng lỗi lặp lại.
• Câu 2: Đáp án B. Tách hàng lỗi, kiểm tra phạm vi, thông báo trung thực và xử lí với nhà cung cấp. Lí do: có bằng chứng lỗi nắp nên phải ngăn nguy cơ và xử lí trung thực; chưa có dữ kiện bỏng nên không bịa hậu quả và không che lỗi.
• Câu 3: a) Đúng: trung thực về lỗi sản phẩm giúp khách ra quyết định có thông tin và là biểu hiện trách nhiệm. b) Sai: không cần chờ khách bị thiệt hại nặng mới quan tâm lỗi phát hiện trước bán.
• Câu 4: Đáp án B. 10/100 = 10% của lô đã kiểm tra; không suy ra số khách bị bỏng hay tỉ lệ trên toàn thị trường.
• Câu 5: Đáp án A. Tỉ lệ lỗi tái diễn cùng tiêu chí qua các lô là dữ liệu kiểm tra được; khẩu hiệu hay lượt quảng cáo không phản ánh kết quả sửa quy trình.
• Câu 6 (gợi ý chấm 1 điểm): 0,5 ý chính: Trộn 10 bình lỗi có thể giữ doanh thu trước mắt nhưng chuyển rủi ro cho khách, làm mất niềm tin và phát sinh chi phí xử lí. 0,5 phát triển: Tách lỗi giảm số có thể bán ngay nhưng bảo vệ khách và uy tín; không thể tính mức lợi nhuận thật khi chưa có giá, chi phí và trách nhiệm hợp đồng.
• Câu 7 (gợi ý): Cửa hàng phát hiện một số nắp rò trong lô vừa nhập, đang kiểm tra toàn bộ. Khách đã mua cùng lô vui lòng tạm ngừng dùng cho đồ nóng và liên hệ cửa hàng để kiểm tra, đổi hoặc xử lí phù hợp. Hiện chưa có thông tin xác nhận tai nạn từ lô này.
• Câu 8 (gợi ý): Theo dõi tỉ lệ lô có hồ sơ kiểm tra, thời gian phản hồi khách, số khách đã được xử lí và lỗi tái diễn; tạo kênh để nhân viên phản ánh lỗi an toàn, không phạt người báo lỗi trung thực.

Vận dụng các bước xử lí và tiêu chí đạo đức kinh doanh để phân tích một tình huống thực tế; thể hiện thái độ tôn trọng khách hàng và người lao động trong hành động đề xuất.

GV nêu tình huống thực tế để HS thảo luận nhanh tại lớp: một quán ăn nhỏ ở địa phương phát hiện một lô nguyên liệu có dấu hiệu hư hỏng đã được chế biến và bán cho khách trong ngày. Nhân viên đề nghị ngừng bán, báo cho nhà cung cấp và thông báo với khách đã mua; chủ quán lo mất khách nên muốn giữ im lặng.
Nhiệm vụ: (1) Xác định lô, các bên liên quan và vai trò từng bên. (2) Chọn 3 bước xử lí theo thứ tự phù hợp. (3) Nêu một biện pháp để sửa quy trình.
Nhiệm vụ về nhà (không bắt buộc nộp trên lớp): chọn một tình huống kinh doanh thật hoặc giả định ở địa phương, viết đoạn 150–200 chữ theo ba câu hỏi trên.

Đoạn trình bày ngắn của mỗi nhóm gồm: các bên liên quan (chủ quán, nhân viên, nhà cung cấp, khách hàng, cộng đồng); thứ tự 3 bước xử lí (ngừng bán lô nghi lỗi; thông báo trung thực cho khách đã mua; xử lí với nhà cung cấp và sửa khâu kiểm tra nguyên liệu); một biện pháp sửa quy trình (kiểm tra nguyên liệu trước khi chế biến, ghi nhận lô và hạn dùng). Kết luận: giữ im lặng để giữ khách là lựa chọn lợi ích ngắn hạn, không phù hợp đạo đức kinh doanh.