Giáo án Bài 5. Thị trường lao động và việc làm

Xác định được vấn đề cần học: cung và cầu lao động có thể chưa khớp nhau dù đồng thời có chỗ trống và người chưa có việc.

GV chiếu mô hình tuyển người trưởng thành: cơ sở cần 12 người vận hành máy có chứng chỉ phù hợp; 20 người ứng tuyển, trong đó 8 đáp ứng ngay, 6 cần học bổ sung và 6 không muốn ca làm đã công bố.
Câu hỏi GV đặt ra:

• Có bao nhiêu người đáp ứng ngay yêu cầu? Có đủ 12 người phù hợp cho 12 chỗ không?
• Vì sao cùng lúc có chỗ tuyển trống và có người chưa có việc?
  HS dự kiến trả lời: Có 8 người đáp ứng ngay; chưa đủ 12 người phù hợp; có thể do 6 người cần học thêm, 6 người không muốn ca làm, tức là chưa khớp kỹ năng và điều kiện làm việc.

HS nêu được: chỉ 8 người đáp ứng ngay, còn thiếu 4 vị trí nếu 8 người đó đều nhận việc (giả định); chỗ trống và người chưa có việc cùng tồn tại do cung và cầu chưa khớp về kỹ năng, thông tin, điều kiện làm việc. GV ghi tên bài lên bảng: Bài 5. Thị trường lao động và việc làm.

Nêu được khái niệm thị trường lao động; giải thích cung, cầu lao động và thị trường việc làm; giải thích nguyên nhân chưa khớp cung – cầu.

HS làm việc nhóm 4 theo kĩ thuật khăn trải bàn, hoàn thành Phiếu học tập số 1 (xem phần Phiếu học tập). Nhóm đọc mục Hiểu bản chất và phân biệt trong SGK, trao đổi và điền vào bốn ô: Cung lao động; Cầu lao động; Thị trường việc làm; Nguyên nhân chưa khớp.
Câu hỏi GV đặt ra: “Thị trường lao động khác với thị trường việc làm ở điểm nào? Vì sao cần cả hai khái niệm?”

Khái niệm: thị trường lao động là quan hệ thỏa thuận giữa cung và cầu lao động về công việc, lương, điều kiện lao động.
Cung lao động: gắn số người, kỹ năng và khả năng tham gia.
Cầu lao động: gắn nhu cầu tuyển theo ngành, công nghệ, quy mô sản xuất.
Thị trường việc làm: kết nối người tìm việc với vị trí tuyển, qua trực tiếp hoặc tổ chức dịch vụ.
Nguyên nhân chưa khớp: không khớp kỹ năng, thông tin, địa điểm hoặc điều kiện.
HS rút ra: thị trường lao động là thỏa thuận; thị trường việc làm là nơi thực hiện kết nối đó.

Nêu được các thông tin cần kiểm chứng trước khi thỏa thuận; nêu được quy định cấm giữ bản chính giấy tờ và đòi bảo đảm bằng tiền, tài sản theo Điều 17 Bộ luật Lao động.

HS làm việc nhóm đôi, hoàn thành Phiếu học tập số 2 (xem phần Phiếu học tập). Nhóm đọc mục Từ nhận biết đến cách thực hiện và phân tích tình huống trong Phân tích SGK.
Câu hỏi GV đặt ra:

• Người tìm việc cần kiểm chứng những thông tin nào trước khi thỏa thuận?
• Tin tuyển yêu cầu giao bản chính bằng để giữ suốt hợp đồng có hợp lệ không? Căn cứ vào đâu?

Thông tin cần kiểm chứng: bên tuyển, mô tả công việc, lương, thời giờ làm việc, an toàn lao động, bảo hiểm.
Hành động cần tránh: không gửi dữ liệu nhạy cảm hoặc tiền đặt cọc theo tin chưa rõ.
Kết luận về tình huống: yêu cầu giữ bản chính văn bằng là không hợp lệ, vì Điều 17 Bộ luật Lao động cấm giữ bản chính giấy tờ, văn bằng và đòi tiền hoặc tài sản bảo đảm, không tùy theo mức lương hứa.
Lưu ý: tình huống là người trưởng thành; lao động chưa thành niên có điều kiện bảo vệ riêng.

Vận dụng được kiến thức về cung – cầu lao động và quy định bảo vệ người lao động để trả lời câu hỏi trắc nghiệm và đúng – sai dựa trên tình huống giả định.

HS làm cá nhân 4 câu (1–5 của phần Bài tập), sau đó đổi vở kiểm tra chéo theo cặp đôi. Tình huống dùng chung: cơ sở cần 12 người vận hành máy có chứng chỉ phù hợp; 20 người ứng tuyển, trong đó 8 đáp ứng ngay, 6 cần học bổ sung và 6 không muốn ca làm đã công bố; tin tuyển yêu cầu giao bản chính bằng để giữ suốt hợp đồng.
Câu hỏi GV đặt ra: “Vì sao không thể khẳng định 20 người sẽ lấp đầy 12 vị trí?”

Bài 1: Ứng viên có kỹ năng phù hợp là yếu tố chất lượng cung lao động; doanh nghiệp cần người vận hành máy là cầu lao động theo công việc; tin tuyển ghi lương và ca làm rõ là thông tin hỗ trợ kết nối việc làm.
Bài 2: Đáp án D. Chưa thể coi 20 ứng viên đáp ứng 12 vị trí ngay; yêu cầu giữ bản chính bằng cần bác bỏ.
Bài 3: a) Đ; b) S (Điều 17 cấm giữ bản chính văn bằng).
Bài 4: Đáp án D. $12-8=4$ vị trí, theo giả định 8 người đã nhận việc.
Bài 5: Đáp án C. Công việc, lương, thời giờ, an toàn và bảo hiểm là thông tin cần kiểm tra trực tiếp trước thỏa thuận.
Gợi ý: có thể dùng học liệu NeoEdu để GV chiếu bài tập tương tác và kiểm tra nhanh.

Vận dụng được kiến thức để lựa chọn hành động có căn cứ, tôn trọng người khác khi đối diện yêu cầu giữ bản chính bằng; xây dựng kế hoạch học tập cho bản thân.

HS làm việc cá nhân, viết hai nội dung:

• Viết phản hồi ngắn (2–3 câu) gửi cơ sở tuyển, vẫn giữ thái độ hợp tác nhưng không giao bản chính bằng.
• Xây kế hoạch học tập ba bước cho một ứng viên trong tình huống cần nâng kỹ năng: đối chiếu yêu cầu với năng lực hiện có; chọn khóa học có nội dung, chi phí và điều kiện thực hành an toàn đã kiểm chứng; hoàn thành sản phẩm đánh giá rồi ứng tuyển và trao đổi rõ ca làm.
  Câu hỏi GV đặt ra: “Hành động nào thể hiện tôn trọng cả bản thân và cơ sở tuyển dụng?”

Phản hồi mẫu: “Tôi sẵn sàng xuất trình thông tin xác minh trình độ phù hợp nhưng không giao bản chính bằng để cơ sở giữ suốt hợp đồng, vì Điều 17 Bộ luật Lao động cấm hành vi này. Xin cung cấp mô tả công việc, lương, thời giờ, bảo hiểm và cách xác minh giấy tờ hợp lệ để hai bên trao đổi.”
Kế hoạch ba bước mẫu: (1) đối chiếu yêu cầu thao tác và chứng chỉ với năng lực hiện có; (2) học khóa có nội dung và điều kiện thực hành an toàn đã kiểm chứng, không nộp tiền cho lời hứa tuyển chắc chắn; (3) hoàn thành sản phẩm đánh giá rồi nộp hồ sơ và trao đổi rõ ca làm.