Giáo án Bài 4. Thất nghiệp

Huy động hiểu biết ban đầu của HS và dẫn dắt vào vấn đề: không phải ai không đi làm cũng là thất nghiệp; cần đối chiếu với các dấu hiệu thống kê.

GV chiếu bốn trường hợp:

• An tốt nghiệp đại học, đang ở nhà, chưa tìm việc nào.
• Bình vừa mất việc tháng trước, đang nộp hồ sơ và sẵn sàng đi làm ngay.
• Dũng nghỉ học để chăm em, không tìm việc và không sẵn sàng đi làm trong kỳ này.
• Hương đã có việc làm ổn định tại một công ty.
  Câu hỏi GV đặt ra: Trường hợp nào là người thất nghiệp? Vì sao các trường hợp còn lại không được tính là thất nghiệp?

HS nhận ra chỉ có Bình là người thất nghiệp vì chưa có việc, đang tìm việc và sẵn sàng làm việc.
An và Dũng không đáp ứng đủ dấu hiệu đang tìm việc và sẵn sàng làm việc nên không được tính là thất nghiệp; Hương đã có việc làm.
HS nêu được sơ bộ ba dấu hiệu: chưa có việc, đang tìm việc, sẵn sàng làm việc.

HS nêu được khái niệm lực lượng lao động, tỉ lệ thất nghiệp; vận dụng công thức trong mô hình giả định và giải thích vì sao nhóm 200 người không được gộp vào.

HS làm việc theo cặp đôi với Phiếu học tập số 1, đọc mô hình cùng kỳ, cùng tiêu chí: 920 người có việc; 80 người chưa có việc nhưng đang tìm và sẵn sàng làm; 200 người không tìm việc, không sẵn sàng làm trong kỳ. Đây là số liệu giả định, không phải số liệu địa phương thật.
Nhiệm vụ: (a) Tính lực lượng lao động. (b) Tính tỉ lệ thất nghiệp. (c) Nhóm 200 người có được gộp vào mẫu số hoặc tử số không? Vì sao? (d) Từ kết quả, nêu khái niệm lực lượng lao động và tỉ lệ thất nghiệp.

a) Lực lượng lao động: $920+80=1000$ người.
b) Tỉ lệ thất nghiệp: $\dfrac{80}{1000}\times100\%=8\%$.
c) Không gộp 200 người vì theo tiêu chí, họ không tìm việc và không sẵn sàng làm, nên nằm ngoài lực lượng lao động. Việc họ không có việc không đủ để đưa họ vào nhóm thất nghiệp.
d) Kiến thức HS rút ra:

• Lực lượng lao động gồm người có việc và người thất nghiệp theo tiêu chí.
• Tỉ lệ thất nghiệp lấy số thất nghiệp chia cho lực lượng lao động, không chia cho toàn dân.
• Khi dùng số thực phải ghi rõ tiêu chí, độ tuổi và kỳ thống kê.

HS giải thích được ba loại thất nghiệp và nguyên nhân; nêu được hệ quả và hướng giải quyết; tránh quan niệm người thất nghiệp là lười biếng.

HS làm việc nhóm 4 theo kỹ thuật mảnh ghép với Phiếu học tập số 2. Mỗi thành viên nhận một loại thất nghiệp (tạm thời, cơ cấu, chu kì) để đọc, sau đó chia sẻ lại trong nhóm. Nhóm cùng thảo luận: Thất nghiệp gây ra hệ quả gì? Hướng giải quyết nào phù hợp? Vì sao không nên quy người thất nghiệp là lười biếng chỉ vì họ không có việc?

Bảng phân loại HS hoàn thành:

• Thất nghiệp tạm thời: có thể do đang chuyển nơi làm, tìm việc phù hợp. Ví dụ: người vừa nghỉ việc cũ và đang tìm công việc mới.
• Thất nghiệp cơ cấu: do kỹ năng hoặc nơi ở không khớp nhu cầu. Ví dụ: kỹ năng cũ không đáp ứng công nghệ mới.
• Thất nghiệp chu kì: do suy giảm hoạt động kinh tế. Ví dụ: doanh nghiệp giảm đơn hàng khi kinh tế suy giảm.
  Hệ quả: mất thu nhập, lãng phí nguồn lực, sức ép tâm lí và an sinh.
  Hướng giải quyết: kết nối thông tin việc làm, đào tạo lại, hỗ trợ di chuyển phù hợp, tạo việc làm bền vững.
  Kết luận: nhiều nguyên nhân có thể kết hợp; không quy người thất nghiệp là lười biếng chỉ từ tình trạng việc làm.

HS vận dụng khái niệm, phân loại thất nghiệp và công thức tỉ lệ thất nghiệp qua các bài tập trắc nghiệm, ghép nối và đúng sai.

Bài 1 (ghép nối): Ghép biểu hiện với loại thất nghiệp phù hợp.

• Đang chuyển nơi làm, tìm việc phù hợp.
• Kỹ năng cũ không đáp ứng công nghệ mới.
• Doanh nghiệp giảm đơn hàng khi kinh tế suy giảm.
  Bài 2 (trắc nghiệm): Với mô hình 920 có việc, 80 thất nghiệp và 200 ngoài lực lượng, tỉ lệ thất nghiệp là bao nhiêu? A. 8% vì $\dfrac{80}{920+80}\times100\%$; B. 6,67% vì chia 80 cho 1200; C. 8,70% vì chia 80 cho 920; D. 20% vì coi 200 người là thất nghiệp.
  Bài 3 (đúng/sai): a) Đào tạo lại có thể hỗ trợ người mất việc khi kỹ năng cũ không khớp công việc mới. b) Mọi người không có việc làm đều được tính là thất nghiệp trong mọi kỳ thống kê.
  Bài 4 (trắc nghiệm): Nếu 80 người thất nghiệp, 920 có việc, 200 ngoài lực lượng thì mẫu số tính tỉ lệ thất nghiệp là bao nhiêu? A. 1000 người; B. 1200 người; C. 920 người; D. 280 người.
  Nếu còn thời gian, HS làm thêm bài tập tương tác trên trang NeoEdu.

Bài 1: Đang chuyển nơi làm, tìm việc phù hợp – thất nghiệp tạm thời; Kỹ năng cũ không đáp ứng công nghệ mới – thất nghiệp cơ cấu; Doanh nghiệp giảm đơn hàng khi kinh tế suy giảm – thất nghiệp chu kì.
Bài 2: Đáp án A (lực lượng là 1000, thất nghiệp 80, tỉ lệ 8%).
Bài 3: a) Đúng. b) Sai, vì còn phải xét có đang tìm việc và sẵn sàng làm việc theo tiêu chí thống kê.
Bài 4: Đáp án A, vì lực lượng lao động gồm người có việc và thất nghiệp: $920+80=1000$ người.

HS phân tích tình huống thực tế, đề xuất hai hỗ trợ đúng nhu cầu và thể hiện thái độ tôn trọng, không đổ lỗi cho cá nhân.

Tình huống: Anh H. làm công nhân lắp ráp, mất việc vì công ty đưa máy móc mới vào thay thế. Anh có tay nghề khác và đang tìm việc, sẵn sàng làm việc.
Nhiệm vụ cá nhân rồi chia sẻ cặp đôi: (1) Anh H. thuộc loại thất nghiệp nào? Vì sao? (2) Đề xuất hai hỗ trợ đúng nhu cầu của anh H. (3) Vì sao không nên kết luận anh H. lười hoặc thiếu chí tiến thủ?

(1) Thất nghiệp cơ cấu, vì kỹ năng cũ không đáp ứng công nghệ mới, khiến kỹ năng không khớp nhu cầu công việc.
(2) Hai hỗ trợ đề xuất: đánh giá kỹ năng để chuyển sang công việc khác và cung cấp thông tin việc làm đã kiểm chứng; đào tạo lại hoặc bồi dưỡng kỹ năng gắn với nhu cầu thực của thị trường.
(3) Việc mất việc do thay đổi công nghệ là nguyên nhân khách quan; anh H. đang tìm việc và sẵn sàng làm, nên không thể đánh giá là lười. Không hứa học xong chắc chắn có việc.