Giáo án Bài 2. Cung - cầu trong nền kinh tế thị trường

HS nhận ra cầu gắn với khả năng thanh toán và cung gắn với khả năng bán, từ đó xác định vấn đề cần học của bài.

GV nêu tình huống: Hai bạn cùng thích một loại đồ uống trong ngày nóng. Bạn A nói “Mình muốn mua mỗi ngày nhưng hôm nay quên ví”, bạn B nói “Mình có tiền nhưng quán hết hàng”. HS trả lời nhanh các câu hỏi: (1) Bạn A có tạo ra cầu trên thị trường không? (2) Quán hết hàng có phải là không có cung không? (3) Điều gì quyết định lượng hàng được mua bán thực tế?

HS ghi được kết luận sơ bộ: Bạn A chỉ có mong muốn, chưa có khả năng thanh toán nên chưa tạo cầu; quán hết hàng nghĩa là lượng bán đã đạt mức có sẵn, chưa bằng không cung; lượng mua bán thực tế phụ thuộc đồng thời ý muốn, khả năng thanh toán và khả năng bán của người bán. GV ghi câu hỏi “Cung – cầu là gì và vận hành thế nào?” lên bảng làm mục tiêu bài học.

HS nêu được khái niệm cầu, phân biệt được mong muốn với cầu thị trường và giải thích vai trò của khả năng thanh toán.

HS làm việc theo cặp: đọc khái niệm cầu trong sách, sau đó hoàn thành Phiếu học tập số 1, phần A (phân loại 6 tình huống mua hàng thành “tạo cầu” hoặc “chưa tạo cầu”, kèm lý do). Các tình huống gợi ý: (1) Lan thích chiếc áo đắt tiền nhưng chưa có tiền; (2) Nam sẵn sàng mua 2 cuốn vở với giá 10 nghìn đồng và đã mang tiền; (3) Gia đình dự định mua gạo khi giá giảm nhưng chưa có kế hoạch chi; (4) Mẹ đặt mua rau mỗi tuần và đã thanh toán; (5) Bạn muốn đi du lịch nhưng không đủ tiền; (6) Quán dự kiến mua thêm nguyên liệu khi có khách đặt trước và trả tiền cọc.

HS hoàn thành bảng phân loại: (1) Chưa tạo cầu – chỉ có mong muốn, chưa có khả năng thanh toán; (2) Tạo cầu – vừa sẵn sàng mua vừa có khả năng thanh toán ở mức giá đã nêu; (3) Chưa tạo cầu – chưa có sẵn sàng mua và khả năng thanh toán tại mức giá cụ thể; (4) Tạo cầu – mua đều đặn và có khả năng thanh toán; (5) Chưa tạo cầu – thiếu khả năng thanh toán; (6) Tạo cầu – có sẵn sàng mua và đã thể hiện khả năng thanh toán. HS kết luận: Cầu là sự kết hợp giữa sẵn sàng mua và khả năng thanh toán ở các mức giá trong thời kì xác định.

HS nêu được khái niệm cung, liệt kê các yếu tố tác động đến cầu và cung, và giải thích quan hệ giá – lượng khi các yếu tố khác không đổi.

HS làm việc theo nhóm 4 theo kĩ thuật mảnh ghép: mỗi nhóm nhận một thẻ về yếu tố (thu nhập, thị hiếu, hàng liên quan, giá; chi phí, công nghệ, số người bán, điều kiện tự nhiên). Nhóm nghiên cứu sách, trả lời: Yếu tố này làm cầu hay cung thay đổi? Khi yếu tố này đổi thì đường cung hoặc cầu dịch chuyển theo hướng nào? Sau đó HS lập bảng trên giấy A0 theo mẫu nội dung Phiếu học tập số 1, phần B.

Nhóm hoàn thành bảng: Yếu tố tác động cầu gồm giá, thu nhập, thị hiếu, hàng liên quan; yếu tố tác động cung gồm chi phí, công nghệ, số người bán, điều kiện tự nhiên. Kết luận: Khi các yếu tố khác không đổi, giá tăng thường làm lượng cầu giảm và lượng cung tăng; ví dụ thu nhập tăng làm cầu tăng nhưng không làm cung tăng; chi phí tăng làm khả năng cung ở giá cũ giảm. Ghi chú quan trọng: biến động lượng theo giá khác với thay đổi do thu nhập, chi phí hoặc thời tiết.

HS tính được thiếu hụt, dư thừa và xác định giá, lượng cân bằng từ bảng mô hình; nêu được điều kiện và giới hạn khi dùng bảng mô hình để dự báo thị trường thực.

HS làm việc theo cặp với bảng mô hình một ngày (đơn vị nghìn đồng/hộp và hộp/ngày): giá 20 thì cung 60, cầu 100; giá 25 thì cung 80, cầu 80; giá 30 thì cung 100, cầu 60. Giả định các yếu tố khác không đổi, không phải điều tra thật. Nhiệm vụ: (1) Tính chênh lệch cầu – cung ở từng mức giá và nêu là thiếu hụt hay dư thừa; (2) Xác định giá cân bằng và lượng cân bằng; (3) Giải thích vì sao đây chưa là giá bắt buộc cho cửa hàng thật. HS hoàn thành Phiếu học tập số 2, phần A.

Giá 20: cầu 100, cung 60, thiếu hụt 40 hộp/ngày (100 − 60 = 40). Giá 25: cầu 80, cung 80, cân bằng. Giá 30: cung 100, cầu 60, dư cung 40 hộp/ngày (100 − 60 = 40). Kết luận: giá cân bằng là 25 nghìn đồng/hộp và lượng cân bằng là 80 hộp/ngày, trong phạm vi giả định. Giới hạn: đây không phải quyết định giá hành chính hay giá mọi cửa hàng; bảng không tính đến thời điểm, phạm vi và các yếu tố khác, nên nhu cầu, chất lượng và chi phí thực có thể khác. Không lấy lượng cầu 100 làm lượng giao dịch khi cung chỉ 60.

HS vận dụng khái niệm cầu, cung và bảng mô hình để trả lời các câu hỏi trắc nghiệm, ghép và đúng – sai; tự kiểm tra kết quả.

HS làm việc cá nhân trong 5 phút với Phiếu học tập số 2, phần B (bài tập 1 đến 4), sau đó đổi chéo phiếu với bạn bên cạnh để chấm và thảo luận 3 phút. Có thể dùng bài tập tương tác trên NeoEdu để HS tự kiểm tra thêm nếu còn thời gian. Đề chung: bảng mô hình như trên (giá 20: cung 60, cầu 100; giá 25: cung 80, cầu 80; giá 30: cung 100, cầu 60).

Bài 1 (ghép): Giá 20 – cầu 100, cung 60 – thiếu 40 hộp theo mô hình; Giá 25 – cầu 80, cung 80 – cân bằng 80 hộp theo mô hình; Giá 30 – cung 100, cầu 60 – dư 40 hộp theo mô hình. Bài 2 (trắc nghiệm): Tại giá 20 nghìn đồng/hộp, trạng thái đúng là C (lượng cầu vượt lượng cung 40 hộp/ngày). Bài 3 (đúng – sai): a) Đúng – giá cân bằng có lượng cung bằng lượng cầu; b) Sai – mong muốn không kèm khả năng thanh toán không tạo thành cầu thị trường. Bài 4 (trắc nghiệm): Tại giá 30, lượng dư theo bảng là C, 40 hộp/ngày (100 − 60 = 40, không cộng hai lượng). Bài 5 (trắc nghiệm, nếu còn thời gian): Chi phí đầu vào tăng, phản ứng phù hợp với phân tích cung là B – khả năng cung ở giá cũ có thể giảm.

HS vận dụng khái niệm cung – cầu để quan sát một mặt hàng thực tế, lập bảng mô hình giả định và đề xuất hành vi mua bán có căn cứ, tôn trọng người bán và người mua.

Nhiệm vụ về nhà (có thể làm theo nhóm 2 – 3 người): chọn một mặt hàng quen thuộc ở chợ hoặc cửa hàng gần nhà (ví dụ rau, trái cây, đồ uống). Hỏi hoặc quan sát có tôn trọng người bán: giá hiện tại, lượng hàng bán được trong một buổi, số người mua có khả năng thanh toán. Lập bảng 3 mức giá giả định theo mẫu bài học, xác định cân bằng và viết 1 đoạn nhận xét về những yếu tố chưa đủ dữ liệu để kết luận chắc chắn.

Sản phẩm là một bảng 3 mức giá và đoạn nhận xét 5 – 7 câu, nêu rõ: mặt hàng, đơn vị, thời điểm quan sát; giá và lượng cân bằng trong bảng giả định (chỉ là giả định); ít nhất một yếu tố ngoài giá (thu nhập, chi phí, thời tiết, thị hiếu) có thể làm bảng thay đổi; và một lời khuyên thận trọng cho người mua hoặc người bán dựa trên dữ liệu đã có.