Giáo án Bài 19. Quyền được bảo đảm an toàn và bí mật thư tín, điện thoại, điện tín của công dân

Xác định được vấn đề của bài: thiết bị đang đăng nhập và sự nhờ vả có cho phép người khác đọc thư riêng hay không.

GV chiếu tình huống: R nhờ S sửa định dạng một tệp trên máy tính đang đăng nhập email. S mở hộp thư, chụp tin riêng rồi gửi nhóm lớp, nói rằng R quên đăng xuất nên ai cũng được đọc. Không có sự đồng ý đọc hoặc chia sẻ thư.
Câu hỏi GV đặt ra: (1) S có được mở hộp thư để xem tin riêng không? Vì sao? (2) R đã đồng ý cho S làm việc gì? (3) Việc gửi ảnh chụp tin riêng lên nhóm lớp có được không?

HS nêu được: (1) S không được mở hộp thư vì R chỉ nhờ sửa tệp, phạm vi đồng ý không bao gồm đọc thư. (2) R chỉ đồng ý cho sửa định dạng tệp. (3) Chia sẻ tin riêng khi chưa được đồng ý là xâm phạm quyền riêng tư. GV dẫn vào bài: bí mật thư tín, điện tín vẫn được bảo vệ khi liên lạc bằng hình thức điện tử.

Nêu được phạm vi liên lạc riêng tư được bảo vệ theo Điều 21 Hiến pháp và giải thích được khái niệm bí mật liên lạc.

HS làm việc theo cặp đôi với Phiếu học tập số 1. GV tóm tắt nội dung phần “Hiểu bản chất và phân biệt”, sau đó HS đọc nhanh đoạn bài giảng trên NeoEdu hoặc SGK và hoàn thành Phiếu học tập số 1.
Câu hỏi GV đặt ra: (1) Những hình thức liên lạc nào được bảo vệ? (2) Hành vi nào bị pháp luật cấm đối với thư và tin nhắn riêng? (3) Vì sao thư điện tử và tin nhắn ứng dụng cũng có nội dung riêng tư?

Phiếu học tập số 1 hoàn thành gồm:

• Hình thức liên lạc được bảo vệ: thư tín, điện thoại, điện tín, email, tin nhắn qua ứng dụng và hình thức trao đổi riêng tư khác.
• Hành vi không được làm trái luật: bóc mở, kiểm soát, thu giữ liên lạc của người khác.
• Lý do hình thức điện tử vẫn được bảo vệ: nội dung trao đổi vẫn là thông tin riêng tư của người gửi và người nhận.
• Khái niệm rút ra: Bí mật liên lạc là thư tín, điện thoại và hình thức trao đổi riêng tư khác được bảo vệ, không được kiểm soát trái luật.

Phân tích được hai sai lầm của S trong tình huống, phân biệt được bảo vệ an toàn với kiểm soát và lan truyền dữ liệu, từ đó đề xuất cách khắc phục có căn cứ.

HS làm việc nhóm 4 với Phiếu học tập số 2 để phân tích tình huống R – S. Nhóm xác định hai sai lầm của S và đề xuất các hành động khắc phục; sau đó nêu những việc làm giúp bảo vệ an toàn cho tài khoản (đăng xuất thiết bị chung, bảo vệ mật khẩu, xin phép trước khi chia sẻ, tìm người tin cậy khi bị đe dọa).
Câu hỏi GV đặt ra: (1) S đã nhầm lẫn điều gì khi mở hộp thư? (2) S đã nhầm lẫn điều gì khi gửi tin lên nhóm lớp? (3) Khi nghi bạn bị đe dọa, việc nào hỗ trợ an toàn, việc nào là xâm nhập?

Phiếu học tập số 2 hoàn thành gồm:

• Sai lầm 1: S nhầm thiết bị đang đăng nhập với việc được phép đọc thư.
• Sai lầm 2: S nhầm việc đọc được tin với việc được công bố tin đó cho cả lớp.
• Khắc phục: dừng xem; gỡ bản chụp; báo nhóm ngừng lan truyền; xin lỗi R; cùng R bảo vệ tài khoản (đăng xuất, đổi mật khẩu qua kênh chính thức nếu cần).
• Phân biệt: bảo vệ an toàn là giúp người có thông tin an toàn hơn; tò mò, kiểm soát và lan truyền là xâm phạm dữ liệu của người khác.

Vận dụng kiến thức để chọn đáp án đúng và đánh giá nhận định về phạm vi đồng ý, rủi ro truy cập và cách hỗ trợ an toàn.

HS làm bài tập 2, 3, 4, 5 trong phần bài tập tương tác trên NeoEdu (hoặc trình chiếu). Mỗi câu HS giơ tay hoặc dùng thẻ A, B, C, D để trả lời nhanh, sau đó GV giải thích.
Bài tập 2: Nhận định nào phù hợp với tình huống R – S?
Bài tập 3: Đánh giá hai nhận định: a) Chia sẻ tin riêng cần tôn trọng quyền của người có thông tin và quy định pháp luật. b) Cho mượn thiết bị luôn bao gồm cho phép phát tán toàn bộ hộp thư.
Bài tập 4: Việc R quên đăng xuất thể hiện điều gì?
Bài tập 5: Nếu nghi bạn bị đe dọa qua thư, cách nào giữ an toàn hơn?

Đáp án:

• Bài 2: B. Nhờ sửa tệp không cho phép đọc, chụp và phát tán thư riêng; quên đăng xuất không phải sự đồng ý.
• Bài 3: a) Đúng. b) Sai, vì cho mượn thiết bị hoặc nhờ xử lí tệp có phạm vi, không cho phép phát tán toàn bộ hộp thư.
• Bài 4: B. Đây là rủi ro truy cập, không tự là đồng ý phát tán thư.
• Bài 5: A. Khuyến khích bạn tìm hỗ trợ, giữ bằng chứng hợp pháp, không tự xâm nhập tài khoản.
  HS rút ra: sự đồng ý có phạm vi; rủi ro truy cập không thay thế cho quyền riêng tư.

Đề xuất được các việc làm cụ thể để bảo vệ thư tín, tin nhắn và tài khoản của bản thân và tôn trọng quyền riêng tư của người khác; viết được lời từ chối khi bị rủ làm sai.

HS viết cá nhân bản cam kết gồm ba điều bảo vệ liên lạc riêng tư (ví dụ: đăng xuất thiết bị chung, không chia sẻ mật khẩu, xin phép trước khi chia sẻ tin của người khác) và viết một lời từ chối lịch sự khi bạn rủ đoán mật khẩu người khác để kiểm tra tin đồn.
Câu hỏi GV đặt ra: (1) Em sẽ làm gì để bảo vệ tài khoản khi dùng máy tính chung? (2) Nếu bạn rủ kiểm tra tin đồn bằng cách đoán mật khẩu, em sẽ nói thế nào? (3) Nếu bạn em bị đe dọa qua tin nhắn, em nên hỗ trợ bạn bằng cách nào?

Bản cam kết gồm 3 điều, ví dụ:

• Đăng xuất tài khoản và đóng ứng dụng mỗi khi dùng máy chung.
• Không tự ý mở, chụp hay chia sẻ tin nhắn của người khác khi chưa được đồng ý.
• Khi nghi có đe dọa, báo người tin cậy hoặc kênh có thẩm quyền, không tự điều tra bằng cách xâm nhập tài khoản.
  Lời từ chối mẫu: “Mình không đoán hay lấy mật khẩu để vào tài khoản người khác. Tin đồn cần được kiểm chứng bằng trao đổi phù hợp, không xâm phạm thư riêng. Nếu lo bạn bị đe dọa, mình sẽ cùng báo người tin cậy hoặc kênh có thẩm quyền.”